Xuất khẩu TP Hồ Chí Minh đang đổi trục: từ tăng khối lượng sang nâng giá trị
Chiến lược xuất khẩu TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới là cách tiếp cận tổng hợp, kết hợp nâng giá trị gia tăng xuất khẩu, phát triển logistics chuỗi cung ứng và tận dụng hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường, thay vì chỉ chạy theo tăng sản lượng hàng hóa xuất khẩu đơn thuần.
Điểm xoay của chiến lược này được khẳng định tại Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng do Sở Công Thương Thành phố tổ chức ngày 21/9, với sự tham gia của nhiều cơ quan trung ương, hiệp hội và doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics. Đây không phải là một sự kiện mang tính nghi thức, mà là bước khởi động cho một cách nghĩ mới: xuất khẩu phải được nhìn như chuỗi giá trị từ sản xuất, logistics đến thị trường, thay vì một hành vi bán hàng ra nước ngoài rời rạc. Thành phố chấp nhận một bài toán khó hơn nhưng bền vững hơn: tăng chất lượng, tăng hàm lượng công nghệ, tăng dịch vụ đi kèm – nghĩa là tăng “chất” hơn “lượng”.
Giá trị gia tăng xuất khẩu: thước đo mới của sức cạnh tranh
Nếu trước đây, thành tích xuất khẩu thường được đo bằng kim ngạch và tốc độ tăng trưởng, thì TP Hồ Chí Minh nay xác định thước đo mới là giá trị gia tăng xuất khẩu và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố đã yêu cầu rõ: phải thúc đẩy xuất khẩu theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng, năng lực sản xuất và thương hiệu, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Quyết định này đến từ sức ép hiện hữu: hoạt động xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu đang đổi trật tự, doanh nghiệp buộc phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về chất lượng, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, chuyển đổi xanh và khả năng tuân thủ. Trong bối cảnh đó, chạy theo khối lượng đơn hàng giá rẻ chỉ khiến doanh nghiệp bị kẹt ở “chiếu dưới”. Theo báo cáo, chỉ số sản xuất công nghiệp 8 tháng tăng 10,8%, kim ngạch xuất khẩu đạt 65,83 tỷ USD với mức tăng 7,82%, cho thấy nền tảng tăng trưởng đã có, vấn đề là nâng chất và kéo dài được quỹ đạo này.
Logistics và chuỗi cung ứng: trụ cột chiến lược, không còn là dịch vụ phụ trợ
Thành phố đặt phát triển logistics chuỗi cung ứng ở vị trí trụ cột trong chiến lược cạnh tranh, coi đây là cơ sở để nâng năng lực xuất nhập khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu. Điều này được cụ thể hóa bằng kế hoạch hành động triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics, gắn với hoàn thiện hạ tầng, tăng cường kết nối đa phương thức và liên kết vùng.
Cách tiếp cận mới là gắn chặt xuất nhập khẩu với logistics và chuỗi cung ứng: phát huy lợi thế hệ thống cảng biển, hạ tầng logistics, khu công nghiệp, khu chế xuất, các đầu mối sản xuất – thương mại; đồng thời thúc đẩy kết nối giữa doanh nghiệp xuất nhập khẩu với doanh nghiệp dịch vụ logistics để nâng hiệu quả toàn chuỗi. Thành phố cũng tập trung củng cố liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ, qua đó giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị. Khi chi phí logistics còn cao, mọi nỗ lực nâng giá trị sản phẩm dễ bị “bào mòn”; giảm chi phí này là đòn bẩy trực tiếp cho năng lực cạnh tranh.
FTA: cửa rộng mở nhưng chỉ dành cho doanh nghiệp đủ chuẩn
Các hiệp định thương mại tự do được Thành phố nhìn như “đường cao tốc” mới cho xuất khẩu, nhưng chỉ dành cho những doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn. Trong bối cảnh thương mại quốc tế, logistics và chuỗi cung ứng toàn cầu biến động, các FTA mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng hàng hóa, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và chuyển đổi xanh.
Thành phố xác định rõ hướng đi: mở rộng thị trường, đa dạng hóa xúc tiến thương mại, tận dụng hiệu quả các FTA, nâng tỷ trọng xuất khẩu sang thị trường FTA lên trên 75%, đồng thời phát triển logistics và nâng giá trị gia tăng hàng hóa xuất khẩu. Một chuyên đề tại hội nghị nhấn mạnh, các FTA đang mở ra dư địa đáng kể để doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu. Vấn đề không nằm ở “có FTA hay không”, mà là doanh nghiệp có đủ năng lực đáp ứng chuẩn mực mới để đi trên con đường đó. Đây là lý do Thành phố nhấn mạnh hỗ trợ thông tin thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện tiếp cận để doanh nghiệp không bị “lạc đường” trong hệ thống cam kết phức tạp.
Doanh nghiệp là trung tâm và bước đi tiếp theo của chiến lược
Một thông điệp đáng chú ý là Thành phố tuyên bố lấy doanh nghiệp làm trung tâm trong triển khai chính sách: mọi khó khăn, vướng mắc phải được tiếp nhận và xử lý với nguyên tắc rõ cơ quan, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả; vấn đề vượt thẩm quyền sẽ được tổng hợp để kiến nghị cơ quan trung ương. Sau hội nghị, các cơ quan liên quan sẽ rà soát, phân loại kiến nghị doanh nghiệp để chuyển thành nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, tránh tình trạng thảo luận xong là… để đấy.
Trong ngắn hạn, ngành Công Thương được giao nhiệm vụ tập trung mở rộng thị trường, khai thác FTA, kết nối doanh nghiệp với đối tác quốc tế, thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển logistics để nâng sức cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu. Ở tầm trung hạn, giai đoạn 2026-2030, Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân 10-11%/năm, nhập khẩu 9-10%/năm. Chiến lược này chỉ thành công nếu doanh nghiệp thực sự coi mình là mắt xích trong logistics chuỗi cung ứng toàn cầu, không chỉ là “nhà gia công” ngắn hạn, và chính quyền kiên trì với cách làm dựa trên dữ liệu, trách nhiệm và nhu cầu thực tế của cộng đồng kinh doanh.
