Cú tăng tốc sớm của VinSpeed: vì sao hơn 50 ha đất bàn giao lại quan trọng?
Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh do VinSpeed đầu tư là tuyến đường sắt đôi điện khí hóa dài khoảng 121 km, kết nối Hà Nội với Hạ Long, sử dụng khoảng 568 ha đất và được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn 23 phút giữa hai trung tâm kinh tế – du lịch phía Bắc Việt Nam. Việc Quảng Ninh chính thức bàn giao hơn 50 ha mặt bằng cho VinSpeed không chỉ là một mốc kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy quỹ đạo tiến độ của dự án đang dịch chuyển từ "kỳ vọng" sang "thực thi". Trong bối cảnh giải phóng mặt bằng Quảng Ninh phải xử lý gần 8.700 ha liên quan tới gần 16.000 tổ chức, hộ gia đình và cá nhân, việc ưu tiên tài nguyên hành chính cho tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội cho thấy địa phương coi đây là hạ tầng trụ cột, chứ không phải một dự án giao thông thông thường. Theo báo cáo ĐTM, tổng diện tích đất cần sử dụng cho dự án khoảng 568 ha, trong đó Quảng Ninh chiếm 286,5 ha, tương đương một nửa dấu chân hạ tầng của toàn tuyến.
Giải phóng mặt bằng Quảng Ninh: bài kiểm tra năng lực điều phối liên tỉnh
Điểm mấu chốt của dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội không nằm ở thiết kế 350 km/giờ, mà ở khả năng giải bài toán đất đai đúng hạn. Quảng Ninh đang triển khai giải phóng mặt bằng cho 22 dự án trọng điểm với tổng diện tích cần thu hồi gần 8.700 ha; trong đó, gần 6.300 ha đã hoàn thành, đạt khoảng 86%, còn hơn 1.000 ha vẫn đang xử lý. Trong số đó, tuyến Hà Nội – Quảng Ninh được xếp vào nhóm có yêu cầu cao nhất về tiến độ giải phóng mặt bằng vì ý nghĩa chiến lược đối với tăng trưởng và mở rộng không gian phát triển của tỉnh. Thực tế, hồ sơ đất đai hình thành qua nhiều thời kỳ đang là "nút thắt" lớn nhất, buộc UBND tỉnh phải duy trì chế độ giao ban, cập nhật tình hình hàng ngày và hàng tuần, đồng thời tăng cường cán bộ chuyên môn từ các sở, ngành xuống cơ sở để trực tiếp hỗ trợ. Cách làm này cho thấy nếu thiếu một bộ máy điều phối linh hoạt giữa 4 địa phương, VinSpeed dự án rail khó có thể giữ được mục tiêu hoàn thành giải phóng mặt bằng Quảng Ninh trước ngày 30/9/2026.
Hạ tầng giao thông Việt Nam bước sang giai đoạn tư nhân dẫn dắt
Dự án Hà Nội – Hạ Long của VinSpeed là một bước ngoặt khi hạ tầng giao thông Việt Nam chứng kiến khu vực tư nhân đứng vị trí dẫn dắt trên một tuyến đường sắt tốc độ cao xuyên 4 tỉnh, thành phố. Tuyến dài khoảng 121 km, chủ yếu đi trên cao với khoảng 116 km, chỉ 4 km đi trên mặt đất, kèm 9 cầu vượt sông và 11 cầu cạn vượt đường sắt, đường bộ hiện hữu. Về mặt quy hoạch, ga Cổ Loa tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam là điểm đầu, ga Hạ Long tại khu Công viên Tri thức toàn cầu là điểm cuối, với các ga trung chuyển Gia Bình, Ninh Xá, Yên Tử và một depot tại Hạ Long. Đáng chú ý, lễ khởi công đã diễn ra ngày 12/4 tại phường Tuần Châu với sự tham gia phối hợp của chính quyền Quảng Ninh cùng Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh và tập đoàn đầu tư. Sự kiện này không chỉ đánh dấu một dự án lớn được khởi động từ tháng 4, mà còn thể hiện mô hình hợp tác công – tư mới: nhà nước đảm nhận giải phóng mặt bằng và khung pháp lý, doanh nghiệp tư nhân đảm tỉnh táo về kỹ thuật, vận hành và khai thác thương mại.
Từ 23 phút Hà Nội – Hạ Long đến hàng triệu lượt khách: lợi ích thực của người dân
Nếu hoàn thành đúng kế hoạch và đưa vào khai thác thương mại trong năm 2028, thời gian đi từ Hà Nội đến Quảng Ninh sẽ giảm xuống khoảng 23 phút, nhanh gấp 5–7 lần so với hiện nay. Theo VinSpeed, mỗi đoàn tàu có 7–8 toa, sức chứa khoảng 600 hành khách, hoạt động từ 6h đến 24h, với 16 đoàn tàu được đầu tư (bao gồm tàu dự phòng). Dự kiến năm đầu vận hành 2028, tuyến có thể phục vụ hơn 668.000 lượt khách; con số này tăng lên khoảng 1,49 triệu lượt năm 2030 và 3,38 triệu lượt năm 2040. Quan trọng hơn các số liệu là sự thay đổi thói quen đi lại: hành trình Hà Nội – Hạ Long ngắn hơn cả một buổi họp, khiến việc "đi chơi biển trong ngày" trở nên thực tế, đồng thời mở ra lựa chọn mới cho người lao động, sinh viên, chuyên gia làm việc xuyên tỉnh. Nếu lịch chạy tàu được rút ngắn giãn cách từ 60 phút giờ cao điểm năm 2028 xuống 30 phút năm 2030, 20 phút năm 2035 và còn 12 phút năm 2045, người dùng có thể coi tàu cao tốc như một dạng "metro liên vùng" thay vì phương tiện đi lễ hay đi du lịch theo mùa.
Thách thức phía trước: tiến độ đất đai quyết định mốc 2028
Tín hiệu tích cực là các địa phương đã bàn giao hơn 50 ha mặt bằng và Quảng Ninh đặt mục tiêu hoàn thành thu hồi hơn 100 ha diện tích còn lại trong khoảng 2 tháng tới. Tuy nhiên, nhìn vào tổng diện tích đất cần sử dụng cho toàn tuyến là 568 ha, trong đó riêng Quảng Ninh chiếm 286,5 ha, có thể thấy chặng đường giải phóng mặt bằng vẫn dài và nhiều rủi ro. Việc xác định nguồn gốc đất, tài sản trên đất ở 7 xã, phường có dự án đi qua và mục tiêu hoàn tất trước 30/9/2026 là một cam kết chính trị đáng kể, nhưng vẫn phụ thuộc vào sự đồng thuận của người dân và khả năng giữ kỷ luật tiến độ của từng huyện, xã. Mốc hoàn thành năm 2028 chỉ khả thi nếu tiến độ giải phóng mặt bằng Quảng Ninh và các tỉnh còn lại được duy trì ở tốc độ hiện hữu hoặc cao hơn. Ngược lại, bất kỳ sự chậm trễ có hệ thống nào cũng dễ biến tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh từ biểu tượng của tư nhân dẫn dắt hạ tầng giao thông Việt Nam thành bài học về "đi nhanh trên giấy, chậm trên đất". Khi hơn nửa dấu chân của VinSpeed dự án rail nằm trên địa phận Quảng Ninh, mọi mắt xích đất đai tại đây sẽ là thước đo thực chất cho năng lực triển khai các siêu dự án hạ tầng tương lai.
