Kỷ luật là giới hạn đi cùng trách nhiệm
Kỷ luật học sinh là cách nhà trường đặt giới hạn cho hành vi, bảo vệ người bị ảnh hưởng và giúp người vi phạm hiểu trách nhiệm, sửa sai, tiếp tục học tập trong môi trường an toàn. Vì thế, kỷ luật không nên chỉ là hình phạt khiến trẻ sợ bị bắt gặp; nó phải giúp trẻ nhận ra việc mình làm gây hậu quả gì và cần khắc phục ra sao. Một tờ giấy do học sinh lớp 5 tự đặt ra khoảng 20 quy định cho bạn cùng bàn, kèm những hình phạt như đánh, véo; người bạn bị đánh vì không làm đúng các quy định ấy. Gia đình đã phản ánh với giáo viên và đang chờ phản hồi. Câu chuyện nhắc rằng nội quy học sinh chỉ có giá trị khi được xây dựng, giám sát bởi người có trách nhiệm, không thể biến thành quyền để một em kiểm soát hay làm đau bạn.
Trẻ nhỏ có thể chưa hiểu hết vì sao hành vi của mình gây tổn thương cho người khác. Đó là lý do người lớn cần hướng dẫn, không phải lý do để bỏ qua. Nếu hành vi đánh bạn không được ngăn chặn, trẻ có thể tưởng rằng bạo lực được chấp nhận, còn người bị hại có thể cảm thấy mình không thể tự bảo vệ. Nói rõ ranh giới, lắng nghe các bên và yêu cầu người gây hại chịu trách nhiệm là những bước giáo dục hành vi thiết thực hơn lời nhắc chung chung rằng học sinh phải đoàn kết.
Nghiêm khắc đúng mức để ngăn tái phạm
Cần phân biệt kỷ luật mang tính giáo dục với cách xử lý chỉ nhằm trừng phạt. Nhắc nhở hoặc yêu cầu kiểm điểm có thể phù hợp với vi phạm nhẹ, lần đầu và thái độ biết sửa; nhưng lặp lại hành vi bạo lực hay đe dọa an toàn đòi hỏi can thiệp nghiêm túc hơn. Kỷ luật nghiêm khắc, tương xứng không chỉ là trừng phạt mà còn có tác dụng cảnh báo và ngăn ngừa vi phạm nghiêm trọng hơn. Điều đó không đồng nghĩa với việc đẩy học sinh khỏi môi trường giáo dục. Nếu chỉ áp hình phạt mà không tư vấn, hỗ trợ và theo dõi, nguyên nhân có thể còn nguyên và trẻ vẫn tái phạm. Ngược lại, nếu hậu quả không tương xứng với hành vi, thông điệp gửi đến cả người gây hại lẫn người chứng kiến sẽ là an toàn của người khác có thể bị xem nhẹ.
Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 31/10/2025, thay thế quy định năm 1988; với học sinh không thuộc cấp tiểu học, các biện pháp kỷ luật gồm nhắc nhở, phê bình và yêu cầu viết bản tự kiểm điểm. Quy định cũng đặt ra các hình thức hỗ trợ như khuyên bảo, theo dõi, tư vấn học đường, giáo dục kỹ năng và phối hợp với gia đình. Hướng tiếp cận này đúng ở mục tiêu giúp trẻ tiến bộ, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách nhà trường biến hỗ trợ thành kế hoạch cụ thể: ai theo dõi, làm gì để bảo vệ người bị ảnh hưởng và xử lý thế nào nếu hành vi tái diễn.
Bảo vệ lớp học, không chỉ xử lý một cá nhân
Lý do cần làm rõ giới hạn kỷ luật càng cấp thiết khi bạo lực có thể nhắm vào cả bạn học lẫn giáo viên. Ngày 19/10, một nam sinh lớp 12 tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi ở xã Nội Bài, Hà Nội, bị khởi tố, tạm giam sau khi đánh cô giáo chủ nhiệm trên bục giảng. Tháng 9/2025, một học sinh lớp 7 tại Trường THCS Đại Kim ở Hà Nội túm tóc, ghìm đầu cô giáo trong lớp khi cô thu giữ đồ chơi sắc nhọn. Sau mỗi vụ việc, người cần được quan tâm không chỉ là học sinh vi phạm: giáo viên bị tổn thương, bạn bè chứng kiến và cả lớp đều cần khôi phục cảm giác an toàn để trở lại học tập. Vì vậy, cách xử lý vi phạm phải bắt đầu bằng xác minh, lắng nghe riêng từng học sinh và ngăn nguy cơ tiếp diễn.
Trong vụ học sinh lớp 5, giáo viên cần xác minh việc đánh bạn, bảo đảm an toàn cho em bị ảnh hưởng và cân nhắc đổi chỗ nếu việc ngồi cạnh nhau khiến tình trạng tiếp tục. Với vi phạm nghiêm trọng hoặc tái diễn, nhà trường cần phối hợp chặt với gia đình, theo dõi và chọn biện pháp tương xứng, đúng luật, đồng thời duy trì phương án giáo dục. Bộ Giáo dục và Đào tạo nên nghiên cứu quy trình can thiệp rõ ràng hơn cho bạo lực nghiêm trọng và tái phạm. Điều 37 Luật Nhà giáo năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 quy định hành vi xâm phạm nhà giáo có thể bị xử lý tùy tính chất, mức độ. Mục tiêu không phải trừng phạt cho hả giận, mà là chặn nguy hiểm, khôi phục trách nhiệm và cho học sinh cơ hội sửa đổi.
