Cao tốc 143km: Định nghĩa mới cho không gian phát triển Lâm Đồng
Cao tốc Phan Thiết - Gia Nghĩa là tuyến đường bộ cao tốc dài hơn 143km, nối cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết với cao tốc Bắc - Nam phía Tây, được thiết kế 4 làn, có 7 hầm, 9 cầu cạn và tổng vốn đầu tư sơ bộ khoảng 54.897 tỷ đồng, giữ vai trò dự án giao thông trọng điểm và cấp bách của Lâm Đồng giai đoạn 2025-2030.
Điểm đáng nói của cao tốc Phan Thiết Gia Nghĩa không phải chỉ là một con số 143km trên bản đồ, mà là một lựa chọn phát triển đầy chủ ý của Lâm Đồng. Ngày 24/8, lãnh đạo UBND tỉnh đã làm việc với các sở, ngành để rà soát phương án triển khai, xác định đây là công trình trọng điểm cần đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn. Nói cách khác, tỉnh đang đặt cược tương lai hạ tầng của mình vào một dự án giao thông 54000 tỷ quy mô vùng, thay vì tiếp tục chấp nhận tình trạng “thắt cổ chai” trên quốc lộ hiện hữu.
Quy mô kỹ thuật: 7 hầm, 9 cầu cạn và bài toán địa hình Tây Nguyên
Không phải ngẫu nhiên mà cao tốc này được xem là một trong những dự án phức tạp nhất về kỹ thuật trong đầu tư hạ tầng Lâm Đồng. Toàn tuyến dài hơn 143km, trong đó có khoảng 124km phần đường, kèm theo 9 cầu cạn, 7 hầm và 9 nút giao, với nền đường 24,75m và vận tốc thiết kế 80-120km/h. Đây không còn là một tuyến quốc lộ mở rộng, mà là một trục cao tốc đúng nghĩa, băng qua địa hình đồi núi của Nam Tây Nguyên.
Dự án cần khoảng 1.295ha đất, trong đó 424ha là đất rừng và 131ha nằm trong vùng quy hoạch, dự trữ khoáng sản. Câu chuyện kỹ thuật vì vậy gắn liền với câu chuyện pháp lý – môi trường. Hai “nút thắt” lớn hiện nay là đi qua đất rừng và vùng bauxit, trong khi hồ sơ nhà đầu tư vẫn chưa làm rõ phương án hoàn trả rừng và xử lý đất khoáng sản. Nếu không giải quyết minh bạch, bài toán kỹ thuật có thể biến thành rào cản chính trị – xã hội, kéo lùi cả tiến độ lẫn niềm tin của người dân.
54.897 tỷ đồng và lựa chọn PPP: Tỉnh không thể “ôm” hết
Sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án giao thông 54000 tỷ này lên tới khoảng 54.897 tỷ đồng, trong đó chi phí xây dựng khoảng 37.866 tỷ và giải phóng mặt bằng khoảng 7.865 tỷ. Với quy mô vốn như vậy, phương án dùng hoàn toàn ngân sách nhà nước được chính Sở Tài chính đánh giá là không khả thi. “Một dự án gần 55.000 tỷ đồng không thể trông chờ duy nhất vào vốn công” – đây là thông điệp rất rõ khi tỉnh nghiêng về phương thức đối tác công tư (PPP).
Thực tế, lựa chọn PPP không chỉ là giải pháp tài chính, mà là phép thử năng lực tổ chức đầu tư hạ tầng Lâm Đồng. Tỉnh đã giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 chủ trì chuẩn bị đầu tư, Sở Tài chính phối hợp và tiếp tục rà soát, hoàn thiện báo cáo tiền khả thi để UBND tỉnh xem xét quyết định. Tỉnh cũng yêu cầu làm việc trực tiếp với liên danh nhà đầu tư để làm rõ năng lực tài chính, phương án vốn vay và các cam kết môi trường. Nếu khâu chuẩn bị lỏng lẻo, PPP rất dễ biến thành gánh nặng nợ công và phí đường bộ cao cho người dùng.
Tác động kinh tế: từ không gian đô thị mới đến kết nối liên vùng
Theo Sở Tài chính tỉnh Lâm Đồng, đây là một trong những dự án giao thông trọng điểm giai đoạn 2025-2030 và được xác định là công trình cấp bách trong kế hoạch đầu tư công trung hạn. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc Phan Thiết Gia Nghĩa được kỳ vọng tăng cường kết nối liên vùng, mở rộng không gian phát triển đô thị, du lịch, dịch vụ và thu hút đầu tư. Nói thẳng, đây là “đường băng” mới cho kinh tế Lâm Đồng cất cánh trong bối cảnh cạnh tranh vùng ngày càng gay gắt.
Tuyến cao tốc sẽ tạo thêm một trục kết nối từ khu vực duyên hải qua Bảo Lộc, Gia Nghĩa đến khu vực biên giới, đồng thời liên thông hai trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông và phía Tây. Điều này mở ra cơ hội tái cấu trúc dòng khách du lịch, luồng hàng hóa và cả không gian đô thị mới dọc tuyến. Tuy vậy, lợi ích không tự nhiên chảy về người dân nếu thiếu quy hoạch đi kèm: nếu cứ để phân lô tự phát và dự án treo bám theo cao tốc, Lâm Đồng có thể đánh mất chính lợi thế cảnh quan và nông nghiệp mà mình đang sở hữu.
Tiến độ và rủi ro: Đừng để dự án “nằm trên giấy” thêm một thập kỷ
Ngày 24/8, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Hồng Hải đã yêu cầu Sở Tài chính tiếp thu ý kiến, hoàn thiện báo cáo theo hướng đánh giá toàn diện các phương án triển khai dự án. Trước mắt, tỉnh giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 làm đơn vị chủ trì chuẩn bị đầu tư; Sở Tài chính phối hợp trong quá trình thực hiện. Đây là bước đi cần thiết để dự án có thể triển khai “kịp thời khi có đủ điều kiện”, đồng thời vẫn đảm bảo việc lựa chọn nhà đầu tư công khai, minh bạch, cạnh tranh.
Tuy nhiên, những rủi ro đã hiện rõ: vướng mắc pháp lý về đất rừng và bauxit, hồ sơ nhà đầu tư chưa chứng minh được năng lực, cùng bài học chậm tiến độ từ nhiều tuyến cao tốc khác. Nếu Lâm Đồng không kiên định với nguyên tắc lựa chọn nhà đầu tư có năng lực thực sự, quản lý chặt giải phóng mặt bằng và tuân thủ pháp luật môi trường, cao tốc Phan Thiết - Gia Nghĩa có nguy cơ trở thành một dự án “trọng điểm trên giấy”. Ngược lại, nếu tỉnh biến dự án này thành hình mẫu về quản trị PPP, đây sẽ là cú hích hạ tầng đủ lớn để thay đổi quỹ đạo phát triển của cả vùng.
