Từ tham vọng trung tâm kinh tế biển quốc gia đến yêu cầu gỡ điểm nghẽn
Quảng Ngãi hướng tới trở thành trung tâm kinh tế biển quốc gia là chiến lược phát triển dựa trên thế mạnh cảng nước sâu, khu kinh tế Dung Quất, kinh tế biển, năng lượng và hạ tầng giao thông kết nối vùng, gắn với mục tiêu hình thành trung tâm lọc hóa dầu, năng lượng quốc gia và cực tăng trưởng mới ở miền Trung. Đặt kinh tế biển Quảng Ngãi ở vị trí mũi nhọn nghĩa là tỉnh chấp nhận một cuộc “tái thiết” cơ cấu: từ một địa phương dựa nhiều vào vài trụ cột công nghiệp sang một trung tâm kinh tế quốc gia đa ngành, trong đó biển, năng lượng và hạ tầng là ba trụ đỡ chính, còn thể chế và quản trị là điều kiện quyết định thành bại.
Tín hiệu tích cực là Bộ Tài chính không chỉ đến nghe báo cáo mà công khai ủng hộ tham vọng này. Đoàn công tác do Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn dẫn đầu đã làm việc với UBND tỉnh Quảng Ngãi về tình hình kinh tế – xã hội và các nhiệm vụ trọng tâm. Đây không đơn thuần là một cuộc họp định kỳ, mà là bước “soi chiếu” lại toàn bộ con đường đi tới trung tâm kinh tế biển: từ tăng trưởng GRDP, giải ngân đầu tư công đến xử lý dự án tồn đọng.
Siêu dự án lọc dầu – năng lượng: Cơ hội vàng hay rủi ro phụ thuộc?
Trọng tâm chiến lược kinh tế biển Quảng Ngãi là trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất, với định hướng trở thành đầu tàu năng lượng quốc gia và một trong những trung tâm lọc hóa dầu lớn bậc nhất Đông Nam Á vào năm 2050. Khi vận hành đầy đủ, dự án dự kiến đáp ứng tối thiểu 30% nhu cầu xăng dầu cả nước, bảo đảm dự trữ tương đương 30 ngày sản xuất và tiêu thụ, tạo khoảng 30.000 việc làm và đóng góp khoảng 30% tăng trưởng GRDP cho tỉnh Quảng Ngãi.
Bộ trưởng Tài chính đã nhấn mạnh đây không còn là ý tưởng mới, Chính phủ đã có kết luận và yêu cầu Quảng Ngãi phối hợp chặt với các đơn vị chuyên môn để sớm hoàn thiện đề án, trình cấp có thẩm quyền xem xét. Quan điểm đáng chú ý là tinh thần “ưu tiên hỗ trợ tối đa” nếu địa phương chứng minh được sử dụng nguồn lực hiệu quả. Câu hỏi lớn đặt ra: Quảng Ngãi sẽ biến siêu dự án dựa trên năng lượng hóa thạch thành bàn đạp chuyển dịch sang năng lượng sạch, hay chấp nhận rủi ro phụ thuộc dài hạn vào một ngành dễ tổn thương trước xu thế chuyển dịch xanh?
Tăng trưởng GRDP ấn tượng nhưng chưa đủ cho một trung tâm kinh tế biển
Số liệu tăng trưởng cho thấy Quảng Ngãi đang ở quỹ đạo tích cực nhưng chưa thể chủ quan. Năm 2025, GRDP của tỉnh đạt 92.348 tỷ đồng, tăng 10,02% so với năm 2024, đứng thứ 6/34 địa phương trong cả nước về tốc độ tăng GRDP và nằm trong nhóm 6 địa phương có tăng trưởng hai con số. Quy mô nền kinh tế theo giá hiện hành đạt 191.612 tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người đạt 4.042 USD, năng suất lao động xã hội khoảng 90 triệu đồng/lao động.
Tổng thu ngân sách giai đoạn 2021–2025 vượt dự toán 31,6%, 5 năm liên tiếp vượt thu. 8 tháng năm 2026, thu ngân sách đạt 23.946 tỷ đồng, bằng 71,2% dự toán và 111,5% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy nền tảng tài khóa khá vững, nhưng để trở thành trung tâm kinh tế biển quốc gia, Quảng Ngãi cần hơn một “cỗ máy thu ngân sách”: cần chất lượng tăng trưởng xanh hơn, lan tỏa mạnh hơn tới kinh tế biển Quảng Ngãi – từ cảng biển, logistics, nuôi trồng thủy sản đến điện gió ngoài khơi.
Giải ngân chậm, 111 dự án vướng mắc: Điểm nghẽn chính không phải thiếu tiền
Nghịch lý lớn nhất của Quảng Ngãi hiện nay là tiền có, dự án có, nhưng giải ngân chậm. Kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 của tỉnh được giao 8.017 tỷ đồng; đến 20/8 mới giải ngân 2.797 tỷ đồng, đạt 34,9% kế hoạch Thủ tướng giao và 36,2% kế hoạch sau khi tiết kiệm 5% ngân sách địa phương. Tỉnh tuy khẳng định sẽ phấn đấu giải ngân 100% vốn trước cuối năm, nhưng đây là lời hứa chỉ có ý nghĩa khi đi kèm cơ chế xử lý trách nhiệm rõ ràng.
Nút thắt không nằm ở thiếu vốn mà ở 111 dự án tồn đọng, khó khăn, vướng mắc trên địa bàn, trong đó 61 dự án thuộc diện áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết 29 của Quốc hội và 50 dự án thuộc thẩm quyền tỉnh. UBND tỉnh đã lập Ban Chỉ đạo riêng, xây dựng kế hoạch tháo gỡ chi tiết theo nhóm dự án, với mục tiêu xử lý dứt điểm 61/61 dự án đặc thù và 50/50 dự án thuộc thẩm quyền trước cuối tháng 11/2026. Nếu mốc thời gian này bị lỡ, câu chuyện trung tâm kinh tế quốc gia sẽ tiếp tục bị kéo lùi.
Chiến lược kinh tế biển, năng lượng và hạ tầng: Hỗ trợ tối đa nhưng phải đi kèm trách nhiệm tối đa
Tín hiệu mạnh nhất từ cuộc làm việc là cam kết hỗ trợ toàn diện từ Bộ Tài chính. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định Bộ sẽ rà soát, ưu tiên hỗ trợ tối đa cho Quảng Ngãi, đặc biệt về hạ tầng giao thông, đường ven biển, và các dự án chiến lược để tỉnh trở thành cực tăng trưởng phía Nam. Quan điểm rõ ràng: “Nếu cùng một lượng tiền mà dùng hiệu quả hơn thì không có lý do gì để không hỗ trợ”.
Nhưng hỗ trợ tối đa phải đi cùng trách nhiệm tối đa. Chính quyền tỉnh cần biến kinh tế biển Quảng Ngãi thành một cấu trúc kinh tế đa trụ cột: cảng biển – logistics; lọc hóa dầu – năng lượng; du lịch nghỉ dưỡng biển; nuôi trồng và chế biến thủy sản gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo. Hạ tầng đường ven biển, quốc lộ kết nối vùng phải được coi là xương sống, còn cơ chế đặc thù cho Khu kinh tế Dung Quất chỉ phát huy tác dụng khi được thực thi minh bạch, kỷ luật giải ngân nghiêm. Nếu Quảng Ngãi tận dụng được “cửa sổ chính sách” hiện nay để gỡ các điểm nghẽn thể chế, đầu tư công và dự án tồn đọng, mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế biển quốc gia không còn là khẩu hiệu mà là lộ trình khả thi.
