Quảng Ngãi đặt cược vào kinh tế biển và hạ tầng để bứt phá
Chiến lược kinh tế biển Quảng Ngãi là định hướng phát triển tổng thể dựa trên quản trị không gian biển, hạ tầng logistics, năng lượng tái tạo và du lịch biển – đảo, nhằm biến lợi thế bờ biển dài, khu kinh tế Dung Quất và các điểm đến như Lý Sơn thành nền tảng cho tăng trưởng nhanh, xanh và bền vững trong dài hạn. Vấn đề không còn là Quảng Ngãi có tiềm năng hay không, mà là tỉnh có đủ quyết tâm để chuyển tiềm năng thành một trung tâm kinh tế biển quốc gia hay dừng lại ở vai trò vệ tinh của các cực tăng trưởng khác. Ở cấp chiến lược, Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết 12-NQ/TU cuối tháng 7 về phát triển kinh tế biển giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến 2045, nhấn mạnh chuyển từ khai thác sang quản trị không gian biển, thúc đẩy kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Cùng lúc, ngày 27/8, Bộ Tài chính làm việc với Quảng Ngãi và tuyên bố sẽ ưu tiên hỗ trợ tối đa để địa phương trở thành cực tăng trưởng phía Nam của vùng. Hai động thái song song cho thấy "thời điểm vàng" đã đến: trung ương sẵn sàng cấp nguồn lực, địa phương đã có khung chính sách. Câu hỏi còn lại là năng lực thực thi.
Từ thành tích GRDP đến tham vọng cực tăng trưởng mới
Nhìn vào các con số, Quảng Ngãi đang có nền tảng tăng trưởng đủ mạnh để mơ lớn hơn vị thế tỉnh thuần công nghiệp. Năm 2025, GRDP tỉnh đạt 92.348 tỷ đồng, tăng 10,02% so với năm trước, xếp thứ 6/34 địa phương và nằm trong nhóm ít ỏi tỉnh tăng trưởng hai con số. Quy mô nền kinh tế theo giá hiện hành đạt 191.612 tỷ đồng, với tốc độ tăng bình quân 11,8%/năm giai đoạn 2021-2025 và tổng thu ngân sách 5 năm vượt 31,6% dự toán. Đây không phải là những con số của một địa phương đứng bên lề, mà là dấu hiệu của một cực tăng trưởng mới đang hình thành. Tỉnh đặt mục tiêu đến 2030 GRDP tăng bình quân từ 10%/năm trở lên, sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản trên biển đạt 267.882 tấn, và tối thiểu 60% doanh nghiệp kinh tế biển ứng dụng công nghệ số, AI, dữ liệu lớn hoặc IoT. Đặt mục tiêu cao là cần thiết, nhưng tham vọng chỉ có ý nghĩa nếu Quảng Ngãi dám bước ra khỏi mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào lọc hóa dầu, chuyển sang cấu trúc kinh tế biển đa trụ cột, hướng tới vai trò trung tâm logistics miền Trung và trung tâm năng lượng. Nếu không, các con số ấn tượng hôm nay sẽ sớm chạm trần.
Dung Quất, logistics và năng lượng tái tạo: bộ khung cho trung tâm kinh tế biển
Để trở thành trung tâm kinh tế biển quốc gia, Quảng Ngãi đang xây bộ khung phát triển xoay quanh Dung Quất – logistics – năng lượng tái tạo. Khu kinh tế Dung Quất tiếp tục được xác định là động lực quan trọng, với định hướng phát triển lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí, công nghiệp khí, công nghiệp hỗ trợ và năng lượng tái tạo theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp. Tỉnh còn đặt mục tiêu hình thành sớm Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại đây. Nếu thực thi đúng, Dung Quất có thể chuyển từ một khu công nghiệp nặng truyền thống thành hạt nhân của chuỗi năng lượng sạch và công nghiệp chế biến sâu. Song song, Quảng Ngãi muốn xây dựng cảng đầu mối và trung tâm logistics cấp vùng ở Dung Quất, gắn cảng biển với chuỗi cung ứng công nghiệp – năng lượng để nâng hiệu quả khai thác cảng và giảm chi phí logistics. Tham vọng trở thành trung tâm logistics miền Trung là bước đi hợp lý, bởi vị trí cửa ngõ kết nối Đông – Tây với các tuyến quốc lộ và cao tốc đề xuất như Quảng Ngãi – Kon Tum, đường ven biển Dung Quất – Sa Huỳnh giai đoạn III, IV. Về năng lượng tái tạo Quảng Ngãi, tỉnh mở hướng phát triển điện gió ngoài khơi, điện mặt trời và các dạng năng lượng khác, trong khi Bộ Tài chính ủng hộ khai thác điện gió khu vực Kon Tum như một tiềm năng quan trọng. Đây là mảnh ghép cần thiết để tỉnh không bị "trói" vào các ngành phát thải cao.
Du lịch biển – đảo và không gian phát triển mới từ biển lên cao nguyên
Nếu chỉ nhìn vào công nghiệp và logistics, bức tranh kinh tế biển Quảng Ngãi sẽ thiếu chiều sâu. Du lịch phải trở thành trụ cột thứ ba trong chiến lược ba mũi phát triển. Tỉnh định hướng du lịch với hạt nhân tam giác Lý Sơn – Măng Đen – văn hóa Sa Huỳnh, tăng cường kết nối từ biển đến vùng rừng núi. Việc hình thành chuỗi du lịch Lý Sơn – Mỹ Khê – Sa Huỳnh – Dung Quất – Măng Đen – Bờ Y được kỳ vọng mở rộng không gian phát triển, gắn lợi thế biển đảo, văn hóa, sinh thái với cao nguyên. Đây là cách tiếp cận thông minh: du lịch không chỉ là nghỉ dưỡng, mà là "chất keo" liên kết biển, đồng bằng và cao nguyên thành một hành lang kinh tế liên hoàn. Bộ trưởng Tài chính cũng đề nghị tỉnh phát huy thế mạnh về du lịch nghỉ dưỡng bên cạnh kinh tế biển và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, để du lịch thực sự trở thành trụ cột, Quảng Ngãi phải tránh vết xe đổ phát triển nóng, không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng, đúng như tinh thần Nghị quyết 12-. Du lịch biển – đảo chỉ có thể cạnh tranh khu vực nếu chất lượng dịch vụ, bảo tồn di sản và hạ tầng kết nối đồng bộ cùng tiến.
Gỡ điểm nghẽn, tận dụng hỗ trợ trung ương để không lỡ cơ hội
Điểm khiến Quảng Ngãi đáng chú ý không phải chỉ ở tầm nhìn, mà ở cách tỉnh và trung ương đang đối diện với các điểm nghẽn. Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu tỉnh tổ chức lại không gian phát triển trên nền tảng biển, đồng bằng và cao nguyên, xác định rõ cực tăng trưởng, hành lang kinh tế và không gian mới, đồng thời đẩy nhanh các dự án hạ tầng chiến lược để tăng kết nối Đông – Tây, tạo nền tảng cho công nghiệp, logistics, du lịch và các ngành kinh tế biển. Đây là lời nhắc rằng nếu hạ tầng và không gian quy hoạch không theo kịp, mọi tham vọng trung tâm kinh tế biển sẽ mắc kẹt trên giấy. Ở cấp thực thi, Quảng Ngãi đã lập Ban Chỉ đạo tháo gỡ khó khăn cho 111 dự án tồn đọng; đến hiện tại đã giải quyết hàng chục dự án và đặt mục tiêu đến hết tháng 11/2026 xử lý dứt điểm toàn bộ 61 dự án theo cơ chế đặc thù và 50 dự án thuộc thẩm quyền tỉnh. Về vốn đầu tư công, kế hoạch năm 2026 là 8.017 tỷ đồng, nhưng đến 20/8 mới giải ngân 34,9% và tỉnh phải phấn đấu để đạt 100% vào cuối năm. Bộ Tài chính khẳng định sẽ rà soát, ưu tiên hỗ trợ tối đa nguồn lực, nhất là cho giao thông và đường ven biển, để Quảng Ngãi trở thành cực tăng trưởng phía Nam vùng. Cơ hội đã rõ, thách thức cũng hiển hiện: nếu tỉnh không cải thiện tốc độ giải ngân, năng lực quản trị dự án và kỷ luật thực thi, khung hỗ trợ trung ương sẽ trôi qua mà không tạo được bước nhảy vọt.
