Từ tỉ lệ giải ngân đến trách nhiệm với từng công trình hạ tầng
Chỉ đạo mới của lãnh đạo Đảng về dự án hạ tầng Việt Nam là định hướng chuyển trọng tâm đánh giá hiệu quả đầu tư công từ việc chỉ nhìn vào tỉ lệ giải ngân sang yêu cầu kiểm soát tiến độ công trình, bảo đảm chất lượng công trình xây dựng, tăng khả năng kết nối và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng trong toàn bộ vòng đời dự án, đồng thời làm rõ trách nhiệm giải ngân và vận hành ở từng chủ thể liên quan. Ngày 6-8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì cuộc làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan để bàn việc thực hiện các nghị quyết về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa đất nước cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Điều đáng chú ý là tinh thần chỉ đạo lần này không dừng ở chuyện “đẩy nhanh giải ngân”, mà đặt trách nhiệm chính trị lên từng dự án hạ tầng Việt Nam: tiến độ có đảm bảo không, chất lượng có đáp ứng chuẩn mực không, kết nối có thông suốt không và khi hoàn thành, công trình có được khai thác hiệu quả hay lại nằm chờ, gây lãng phí.
Hiệu quả không còn là con số giải ngân, mà là giá trị sử dụng thật
Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh “hiệu quả không chỉ là tỉ lệ giải ngân, mà là tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm”, thông điệp gửi đến hệ thống chính trị là rất rõ: thời của tư duy nhiệm kỳ chạy theo con số đã qua. Giải ngân nhanh mà công trình chậm, đội vốn, phải sửa chữa hoặc khai thác kém hiệu quả là một dạng thất bại quản trị, chứ không phải thành tích. Ở góc nhìn người dân, tiêu chuẩn duy nhất cho mọi dự án hạ tầng Việt Nam là đời sống tốt hơn: đi lại nhanh, an toàn hơn; chi phí logistics giảm; tiếp cận dịch vụ xã hội thuận tiện hơn. Điều đó chỉ có được khi kiểm soát tiến độ công trình gắn với chất lượng công trình xây dựng, bảo đảm mỗi cây cầu, con đường, tuyến đường sắt hay hạ tầng số đều “đáng đồng tiền bát gạo” trong suốt nhiều thập kỷ sử dụng, chứ không chỉ đẹp trên báo cáo đầu tư.
Làm rõ trách nhiệm dự án chậm tiến độ, đội vốn: tín hiệu chống lặp lại sai lầm
Yêu cầu làm rõ trách nhiệm với các dự án chậm tiến độ, điều chỉnh nhiều lần, đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả là bước đi mang tính cảnh báo trực diện với những khâu yếu trong quản lý đầu tư công hiện nay. Khi trách nhiệm giải ngân gắn chặt với trách nhiệm về tiến độ và hiệu quả, không còn chỗ cho tâm lý “tiền ngân sách thì không ai chịu trách nhiệm đến cùng”. Chỉ đạo đề cao vai trò người đứng đầu, đòi hỏi đổi mới căn bản quản lý đầu tư và quản trị tài sản kết cấu hạ tầng. Điều này hàm ý cơ chế kiểm soát tiến độ công trình phải đủ chặt, minh bạch, có truy vết được ai quyết định, ai chậm trễ, ai để xảy ra việc đội vốn. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về quy hoạch, dự án và tài sản hạ tầng kết hợp công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý sẽ là nền tảng để không còn tình trạng “không ai biết chính xác công trình đang ở đâu, đã làm đến đâu”.
Đổi mới tư duy, tổ chức thực hiện để sử dụng hiệu quả từng đồng vốn
Khi lãnh đạo Đảng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương “đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức tổ chức thực hiện, sử dụng hiệu quả từng đồng vốn và đảm bảo chất lượng của từng công trình”, thông điệp không chỉ nhắm vào kỹ thuật quản lý dự án mà là văn hóa trách nhiệm. Đầu tư công phải tạo hiệu ứng dẫn dắt và lan tỏa, tập trung vào hạ tầng nền tảng liên vùng, công trình quan trọng quốc gia, hạ tầng công ích và xã hội thiết yếu, tránh phân bổ dàn trải kéo dài. Đây là cách tiếp cận coi hiệu quả khai thác hạ tầng là thước đo cuối cùng: nếu một tuyến cao tốc mở ra nhưng không kết nối tốt với các hành lang giao thông, logistics, hạ tầng năng lượng và đô thị thì nguồn lực bỏ ra đang bị “chôn vốn”. Ngược lại, khi quy hoạch gắn chặt với chiến lược phát triển, tổ chức không gian kinh tế hợp lý và kết nối giữa các ngành, vùng, đô thị – nông thôn, dự án hạ tầng Việt Nam sẽ trở thành đòn bẩy cho cạnh tranh quốc gia, chứ không chỉ là những công trình bê tông.
Tầm nhìn 2045: hiệu quả khai thác hạ tầng gắn với chất lượng sống
Tầm nhìn đến năm 2045 là xây dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, xanh thông minh, an toàn, có khả năng chống chịu cao, kết nối thông suốt lãnh thổ, nền kinh tế với thị trường thế giới và mọi người dân với các dịch vụ thiết yếu. Nếu coi đây là “hạn định trách nhiệm”, mỗi quyết định đầu tư hôm nay sẽ được soi chiếu dưới câu hỏi: công trình này có còn phù hợp với nền kinh tế tương lai, công nghệ mới, rủi ro khí hậu ngày càng lớn không? Điều đó đòi hỏi kiểm soát tiến độ công trình phải đi cùng yêu cầu không vì tiến độ mà coi nhẹ chất lượng và an toàn, tăng cường phòng chống tham nhũng, lãng phí, giữ nghiêm kỷ luật đầu tư. Khi hiệu quả khai thác hạ tầng được đặt lên bàn cân với đời sống của người dân – từ giao thông, năng lượng đến hạ tầng số – trách nhiệm giải ngân và tổ chức thực hiện không còn là “câu chuyện nội bộ” của cơ quan nhà nước mà trở thành cam kết công khai với toàn xã hội.
