Không thể dạy như thể AI chưa xuất hiện
AI trong đại học là việc đưa trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy, học tập, nghiên cứu và quản trị, đồng thời xác định rõ vai trò con người trong việc định hướng, kiểm chứng và chịu trách nhiệm về kết quả. Khi một hệ thống AI được cho là đề xuất lời giải cho một bài toán lớn chỉ trong khoảng bốn ngày, câu hỏi dành cho trường đại học không còn là có nên cho sinh viên dùng công nghệ hay không, mà là họ cần học năng lực nào để sử dụng nó đúng mục đích.
Đó là trọng tâm của Hội nghị Giáo dục Toàn cầu GMC 2026, tổ chức từ ngày 2 đến 4/11 với sự phối hợp của Liên minh MOOC và Giáo dục trực tuyến toàn cầu cùng UNESCO IITE. Gần 400 đại biểu quốc tế, trong đó có đại diện các trường Harvard, Thanh Hoa, Tokyo và Queen Mary London, cùng bàn về tương lai giáo dục trong kỷ nguyên AI. Hội nghị đặt ra một thông điệp đáng chú ý: nếu máy móc ngày càng đảm nhận nhiều việc trí tuệ, trường đại học phải thôi xem ghi nhớ và tái hiện kiến thức là thước đo chính của việc học.

Dạy sinh viên biết hỏi, kiểm chứng và chịu trách nhiệm
AI có thể hỗ trợ tìm thông tin, xử lý dữ liệu, xây dựng học liệu và cá nhân hóa việc học. Nhưng những tiện ích ấy không đồng nghĩa với việc có thể giao trọn quá trình học cho máy. Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy cho rằng giáo dục cần chuyển trọng tâm sang tư duy độc lập, phản biện, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Những năng lực này giúp sinh viên nhận ra câu trả lời có thể sai, thiếu căn cứ hoặc không phù hợp với bối cảnh, thay vì chấp nhận đầu ra của AI như chân lý.
Vì vậy, giảng dạy đại học nên đưa AI vào lớp học như một công cụ để đặt câu hỏi tốt hơn, đối chiếu lập luận và mở rộng hướng nghiên cứu, chứ không phải lối tắt thay thế suy nghĩ. Người dạy vẫn có vai trò phát triển tư duy độc lập, năng lực phản biện, trí tuệ cảm xúc và các giá trị nhân văn mà công nghệ không thể thay thế. Đại học Quốc gia Hà Nội đã đưa học phần nhập môn công nghệ số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo thành môn bắt buộc cho sinh viên chính quy ở tất cả khối ngành từ khóa tuyển sinh năm 2025. Đây là bước đi thiết thực, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào cách các môn học khác thay đổi theo.

Đánh giá sinh viên phải đo năng lực, không đo khả năng né AI
Khi AI có thể soạn bài, tóm tắt tài liệu và giải quyết nhiều dạng bài phức tạp, bài tập chỉ yêu cầu nộp một sản phẩm cuối cùng ngày càng khó phản ánh năng lực thật. Cấm đoán rộng rãi cũng không giải quyết được vấn đề: sinh viên vẫn cần học cách dùng công cụ đang hiện diện trong học tập và nghề nghiệp. Thay vào đó, đánh giá sinh viên nên làm rõ quá trình hình thành kết quả: người học đã đặt câu hỏi gì, chọn và kiểm tra nguồn ra sao, sửa lập luận thế nào, và phần nào do AI hỗ trợ.
Điều này đòi hỏi kết hợp bài làm với thảo luận, trình bày, phản biện và nhiệm vụ gắn với tình huống cụ thể; đồng thời công bố rõ khi nào được dùng AI và phải khai báo ra sao. Tại GMC 2026, các chuyên gia nhấn mạnh đại học cần đổi mới phương pháp dạy, kiểm tra và đánh giá, đồng thời xác định lại vai trò giảng viên trong môi trường tích hợp AI. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng yêu cầu sử dụng AI an toàn, minh bạch, có trách nhiệm, hoàn thiện chuẩn mực trong giảng dạy, nghiên cứu và đánh giá học thuật, đồng thời bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của người học, nhà giáo.

Từ hội nghị đến thay đổi có thể kiểm chứng
Hội nghị quốc tế có ý nghĩa khi các cuộc thảo luận dẫn đến thay đổi cụ thể trong lớp học, quy chế và cách bảo vệ người học. Đại học Quốc gia Hà Nội dự kiến tiếp tục hợp tác với đối tác quốc tế để phát triển các khóa học trực tuyến bằng tiếng Việt và tiếng Anh, thử nghiệm mô hình học kết hợp xuyên biên giới, đồng thời nghiên cứu ứng dụng AI trong giảng dạy, đánh giá và phát triển đội ngũ giảng viên. Những hướng đi này có thể mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, nhưng cần đi cùng quy định rõ về dữ liệu, độ tin cậy và trách nhiệm khi AI đưa ra thông tin sai.
Giáo dục trực tuyến cũng không nên chỉ là đưa bài giảng lên mạng rồi bổ sung chatbot. Giá trị của nó nằm ở khả năng hỗ trợ học tập linh hoạt, chia sẻ học liệu và tạo cơ hội hợp tác, trong khi vẫn giữ được tương tác, hướng dẫn và phản hồi của giảng viên. Chính phủ Việt Nam cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng mở, minh bạch, ổn định; đồng thời lãnh đạo hội nghị đề nghị Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các đối tác cụ thể hóa kết quả thành chương trình, dự án có sản phẩm và thời hạn rõ ràng.
Kết luận cần rành mạch: đại học không thể cạnh tranh với AI bằng cách bắt sinh viên ghi nhớ nhiều hơn, cũng không nên phó mặc việc học cho công nghệ. Nhiệm vụ của nhà trường là dạy người học đặt câu hỏi, kiểm chứng câu trả lời, sáng tạo và chịu trách nhiệm; còn đánh giá phải cho thấy những năng lực ấy thực sự được hình thành. Chỉ khi đó, AI mới trở thành công cụ phục vụ giáo dục thay vì làm suy yếu ý nghĩa của bằng cấp.







