Thiếu sách giáo khoa: Khủng hoảng không ồn ào nhưng đánh thẳng vào lớp học
Khủng hoảng thiếu sách giáo khoa là tình trạng học sinh và giáo viên không thể tiếp cận đầy đủ các bộ sách bắt buộc ngay từ đầu năm học, buộc họ phải dùng sách mượn, sách photo, chia sẻ lẫn nhau hoặc học trong bị động, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chuẩn bị bài, theo kịp chương trình và bảo đảm chất lượng giáo dục trên lớp. Một tháng sau ngày khai giảng, nhiều học sinh Cần Thơ vẫn chưa có đủ sách, trong khi kệ sách giáo khoa ở nhiều nhà sách trống trơn, còn phụ huynh thì chạy đôn chạy đáo từ tỉnh này sang tỉnh khác mà vẫn không mua đủ. Đây không chỉ là bất tiện cá nhân, mà là dấu hiệu một hệ thống cung ứng tài liệu học tập đang gặp trục trặc nghiêm trọng.
Những câu chuyện từ lớp học: từ sách photo đến những chuyến xe 250km
Trong bối cảnh thiếu sách giáo khoa, hình ảnh quen thuộc đầu tiên là các tập sách photo đen trắng. Một phụ huynh ở Tân Lộc, Cà Mau đã phải mượn sách của bạn cùng lớp rồi ra tiệm photocopy hai quyển bài tập Toán và Tiếng Anh lớp 2 để con tạm học. Đó là kiểu “chữa cháy” nhanh, nhưng đồng nghĩa với việc chấp nhận sách mờ, dễ rách và không bền cho cả năm học. Ở Cần Thơ, học sinh lớp 11 được khảo sát tại phường Phú Lợi cho biết đã gõ cửa nhà sách mỗi ngày mà vẫn không có sách, đặc biệt là sách Ngữ văn. Có phụ huynh phải chạy xe gần 250km từ Sóc Trăng lên TPHCM để săn sách, nhưng dù đi xa vẫn chỉ mua được một phần trong danh mục required của con, phần còn lại tiếp tục phải chờ.
Khi lớp học thiếu sách: chất lượng giáo dục bị bào mòn từ những điều nhỏ nhất
Thiếu sách giáo khoa không chỉ là chuyện “chưa kịp mua”, mà là sự gián đoạn có hệ thống trong quá trình dạy và học. Nhiều học sinh phải dùng chung sách, mượn luân phiên của bạn, hoặc học bằng cách chụp hình bài học về xem lại. Ở tiểu học, trẻ không có sách để làm bài tập tại nhà, không thể ôn lại bài khiến nhịp học bị đứt quãng. Ở trung học, giáo viên bước vào năm mới khi ngay cả bản thân họ cũng chưa mua đủ sách giáo khoa cho các môn dạy, buộc phải dạy bằng tài liệu tạm thời hoặc bản in rời. Câu hỏi cần đặt ra là: làm sao nói đến nâng cao chất lượng giáo dục khi ngay cả tài liệu tối thiểu cho từng tiết học còn không bảo đảm?
Nguyên nhân không chỉ ở nhà in: tâm lý trông chờ và kế hoạch cung ứng “mù mờ”
Điều đáng nói là thiếu sách giáo khoa không xuất phát từ một lý do duy nhất. Các sở giáo dục ở đồng bằng sông Cửu Long thừa nhận một số trường còn e ngại, chưa chủ động đăng ký và đặt sách, nhất là khi xuất hiện thông tin về việc cấp phát hoặc hỗ trợ sách miễn phí. Điều này khiến kế hoạch in ấn, phát hành không sát nhu cầu thực tế: nhà cung ứng chuyển sách theo đơn, trường thì chờ xem có được hỗ trợ, phụ huynh lại chờ chính sách. Ở phía gia đình, tâm lý “đợi xem có hỗ trợ hay không rồi mua” khiến nhiều người dồn đến sát ngày khai giảng mới đi tìm sách, đẩy áp lực lên chuỗi cung ứng lúc cao điểm.
Từ giải pháp “chữa cháy” đến thay đổi hệ thống: cần hành động đồng bộ
Hiện tại, nhiều trường đang rà soát từng học sinh để tổng hợp danh sách sách còn thiếu, cho mượn sách thư viện hoặc huy động nguồn sách cũ để xoay vòng. Đây là những giải pháp cần thiết, nhưng vẫn chỉ là “chữa cháy”. Ở tầm rộng hơn, các sở giáo dục đang phối hợp với đơn vị cung ứng để nhanh chóng bổ sung các bản còn thiếu, như tại Vĩnh Long, nơi vẫn còn hơn 3.880 quyển chưa đủ, hay An Giang với hơn 100.000 bản thiếu cho 26.443 học sinh. Một phát biểu cần được ghi nhớ là: “Sở giáo dục cần có giải pháp khắc phục tình trạng thiếu cục bộ và xây dựng kế hoạch bảo đảm nguồn sách ổn định.” Không thể chấp nhận việc mỗi đầu năm học, học sinh lại phải sống chung với thiếu sách giáo khoa và photocopy sách học như một “truyền thống”.
