Thiếu sách giáo khoa Cần Thơ: khủng hoảng nhỏ, cảnh báo lớn
Tình trạng thiếu sách giáo khoa Cần Thơ trong năm học 2026-2027 là hiện tượng hàng ngàn học sinh bước vào năm học mới mà chưa có đủ sách cho từng môn, buộc ngành giáo dục địa phương phải khẩn trương bổ sung sách học sinh, rà soát lại khâu dự báo nhu cầu và cách thức hỗ trợ giáo dục địa phương để tránh tái diễn trong những năm tiếp theo. Đến ngày 25/9, toàn thành phố vẫn còn 3.026 học sinh thiếu ít nhất một bản sách giáo khoa, tương ứng 9.026 bản chưa được cung ứng. Khi một đô thị trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long còn để xảy ra tình trạng này, vấn đề không chỉ là thiếu vài cuốn sách mà là dấu hiệu của lỗ hổng quản lý, dự báo và phối hợp giữa trường học, phụ huynh và đơn vị phát hành.
Chiều 28/9, UBND thành phố đã tiếp và làm việc với đoàn công tác Bộ GD&ĐT về công tác chuẩn bị và triển khai nhiệm vụ đầu năm học 2026-2027, trong đó sách giáo khoa được đưa lên thành một nội dung trọng tâm kiểm tra. Việc phải báo cáo cụ thể số lượng học sinh còn thiếu sách cho thấy ngành giáo dục địa phương ý thức được sức ép dư luận, nhất là khi câu chuyện thiếu sách đã từng khiến phụ huynh ở nhiều nơi lo lắng ngay trước thềm năm học mới. Cần Thơ không rơi vào cảnh “không có sách để học”, nhưng việc thiếu cục bộ cũng đủ để phụ huynh hoang mang và đặt câu hỏi về năng lực tổ chức.
9.982 bản sách được bổ sung: giải pháp khẩn cấp nhưng chưa đủ yên tâm
Điểm sáng của câu chuyện thiếu sách giáo khoa Cần Thơ là tốc độ khắc phục. Sau khi rà soát, Sở GD&ĐT làm việc trực tiếp với công ty phát hành sách để đối chiếu nhu cầu, xác nhận danh mục còn thiếu, thiết lập kênh điều chuyển và cung ứng bổ sung khẩn cấp. Đến hết ngày 25/9, chỉ còn 3.026 học sinh bị thiếu cục bộ một vài tựa sách nằm rải rác tại các lớp, với tổng sản lượng 9.982 bản. Và đến ngày 27/9, toàn bộ 9.982 bản này đã được hoàn tất chuyển đến học sinh. Đây là nỗ lực đáng ghi nhận, nhưng nó cho thấy ngành giáo dục đang phải chạy theo tình huống thay vì chủ động.
Ở góc độ trường lớp, nhiều trường chia sẻ đã thông báo từ cuối năm học trước, cung cấp đường link để phụ huynh đăng ký mua sách; phụ huynh có thể nhờ nhà trường hỗ trợ hoặc tự mua bên ngoài. Tuy nhiên, một bộ phận phụ huynh lại có tâm lý chờ chính sách hỗ trợ, miễn phí sách giáo khoa; đến khi có thông tin chính thức, nhu cầu mua bùng lên cùng lúc trong thời gian ngắn, tạo áp lực cho khâu cung ứng, đặc biệt giai đoạn sát ngày khai giảng. Những học sinh chuẩn bị chậm vẫn được nhà trường và giáo viên tạo điều kiện, không đặt nặng áp lực phải có đủ sách ngay từ những ngày đầu. Sự linh hoạt này là cần thiết, nhưng nếu cứ dựa vào giải pháp chữa cháy, rủi ro lặp lại vẫn còn nguyên.
Nguyên nhân: không chỉ do in ấn, mà là tâm lý chờ đợi và sự e ngại đăng ký
Nguyên nhân thiếu sách giáo khoa ở Cần Thơ không phải là thiếu thông tin hay thiếu năng lực in ấn, mà là chuỗi phản ứng chậm từ nhiều phía. Một số đơn vị trường học còn e ngại trong việc đăng ký, đặt sách khi xuất hiện thông tin về cấp phát, hỗ trợ sách giáo khoa; kế hoạch in ấn, phát hành vì thế không sát với nhu cầu thực tế. Cùng lúc, một bộ phận phụ huynh chờ đợi chính sách miễn, giảm, dẫn tới quyết định mua sách được dồn vào một khoảng thời gian rất ngắn sau khi thông tin hỗ trợ được công bố. Kết quả là hệ thống cung ứng sách bị quá tải ở khâu cuối cùng, còn học sinh thì phải bước vào năm học trong tâm trạng thiếu đủ.
Áp lực này không riêng Cần Thơ. Nhiều địa bàn khác cũng ghi nhận tình trạng thiếu hoặc cung ứng chưa kịp thời một số loại sách trong năm học 2026-2027, khiến phụ huynh lo lắng. Khi ngay cả một địa phương đã sớm thông báo và tổ chức kênh đăng ký mua sách vẫn gặp trục trặc, thông điệp rất rõ: mô hình phân tán trách nhiệm giữa nhà trường, phụ huynh và đơn vị phát hành đang bộc lộ hạn chế. Nếu Cần Thơ muốn chấm dứt hoàn toàn cảnh thiếu sách giáo khoa đầu năm học, địa phương buộc phải xây dựng cơ chế đặt hàng tập trung, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng khâu và công khai tiến độ cho phụ huynh.
Khủng hoảng thầm lặng: thiếu hơn 4.000 nhân sự hỗ trợ giáo dục
Trong khi dư luận tập trung vào thiếu sách, một cuộc khủng hoảng âm thầm khác ở Cần Thơ là thiếu nhân sự hỗ trợ giáo dục. Theo định mức, thành phố cần 7.038 biên chế nhân sự hỗ trợ, nhưng hiện chỉ có 2.868 người, thiếu tới 4.170 người. Ngành giáo dục được giao tổng cộng 39.168 biên chế cho các cơ sở, nhưng phần lớn được dành cho cán bộ quản lý và giáo viên; đội ngũ hỗ trợ – kế toán, văn thư, nhân viên y tế, thiết bị – đang bị kéo căng quá mức. Việc “8 phân hiệu mà chỉ có 2 kế toán” được nêu tại buổi làm việc là minh chứng rõ ràng cho tình trạng quá tải và rủi ro sai sót trong quản trị trường học.
Ở tầng lớp học sinh, thiếu nhân sự hỗ trợ giáo dục địa phương nghĩa là các dịch vụ quanh việc học – từ quản lý thư viện, hỗ trợ thiết bị dạy học, đến chăm sóc sức khỏe học đường – khó đạt chất lượng. Nhìn rộng ra, đây còn là điểm nghẽn đối với việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, vốn đòi hỏi nhiều hoạt động trải nghiệm, phòng chức năng, thiết bị hiện đại. Thành phố dù đã tuyển thêm 309 giáo viên, nhân viên và giao hơn 2.000 chỉ tiêu hợp đồng vị trí việc làm để bù đắp thiếu hụt, vẫn phải đề nghị Bộ GD&ĐT phối hợp cơ quan nội vụ xem xét bổ sung người làm việc hưởng lương ngân sách cho lĩnh vực giáo dục. Không giải quyết được bài toán nhân sự, mọi nỗ lực bổ sung sách học sinh sẽ chỉ là phần nổi của tảng băng.
Bài học cho năm học 2026-2027: từ chữa cháy đến chủ động bảo đảm quyền học
Năm học 2026-2027, với hơn 49.700 trẻ sáu tuổi vào lớp 1 và hơn 46.000 học sinh vào lớp 6 tại Cần Thơ, là phép thử cho năng lực tổ chức của một đô thị giáo dục trung tâm vùng. Việc khống chế được thiếu sách giáo khoa bằng 9.982 bản sách bổ sung cho 3.026 học sinh là thành công ngắn hạn, nhưng không nên được xem là chuẩn mực. Một hệ thống giáo dục khỏe mạnh phải bảo đảm kế hoạch in ấn, phát hành sát với nhu cầu thực tế, không dựa vào những chiến dịch khẩn cấp ở phút cuối. Đồng thời, việc hỗ trợ giáo dục địa phương phải tính đến cả sách, giáo viên lẫn nhân sự hậu cần, để mỗi học sinh không chỉ có sách để học mà còn có môi trường học an toàn, ổn định.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT đã đề nghị Cần Thơ tiếp tục đánh giá thực chất việc sắp xếp mạng lưới, xây dựng quy chế quản trị rõ trách nhiệm từng phân hiệu, chủ động nguồn nhân lực và giải quyết thiếu giáo viên. Thành phố cũng được khuyến nghị đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, tập trung nguồn lực đầu tư trọng điểm để thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các phân hiệu, bảo đảm quyền lợi học sinh và nhà giáo. Nếu Cần Thơ coi sự cố thiếu sách giáo khoa đầu năm học là lời nhắc nhở để chuyển từ tư duy chữa cháy sang chủ động, đây sẽ là bước ngoặt tích cực: sách được chuẩn bị đầy đủ, nhân sự hỗ trợ không còn thiếu hụt, và phụ huynh sẽ có thể yên tâm đưa con đến trường mà không phải lo hôm nay con học bằng sách gì.
