Bãi bỏ 100% điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán nghĩa là gì?
Bãi bỏ 100% điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán là việc xóa toàn bộ yêu cầu cấp phép và thủ tục hành chính tiền kiểm đối với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán, thay bằng cơ chế tiêu chuẩn năng lực, hậu kiểm và trách nhiệm nghề nghiệp rõ ràng, nhằm giảm chi phí tuân thủ và mở rộng nguồn cung dịch vụ cho nền kinh tế.
Chiều 17/10/2026, khi trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định dự thảo đề xuất cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính trong lĩnh vực dịch vụ kế toán. Đây không phải chỉnh sửa kỹ thuật, mà là lựa chọn chính sách: từ tư duy “xin – cho” sang “tự do kinh doanh, Nhà nước hậu kiểm”. Nếu được thông qua, dịch vụ kế toán Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn cạnh tranh mở, nơi năng lực và uy tín thay thế giấy phép như tấm vé vào thị trường.
Từ chủ trương cải cách thủ tục hành chính đến bước đi cụ thể
Động thái bãi bỏ điều kiện kinh doanh không xuất hiện trong khoảng trống chính sách, mà bám sát chủ trương cắt giảm quy định kinh doanh và cải cách thủ tục hành chính của Đảng, Quốc hội và Chính phủ. Chính phủ đã ban hành các Nghị quyết 66.7/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu; 66.17/NQ-CP về đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; và 66.18/NQ-CP về cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính trong lĩnh vực này.
Việc luật hóa các nghị quyết nói trên giúp bảo đảm tính ổn định, đồng bộ của hệ thống pháp luật, thay vì chỉ dựa vào các quyết định hành chính có thời hạn. Song song trong cùng quỹ đạo cải cách thủ tục hành chính, ngày 12/10/2026, Bộ Tài chính ban hành Quyết định 2885/QĐ-BTC bãi bỏ 2 thủ tục hành chính liên quan đến xử lý miễn lãi các khoản lãi chậm nộp của Quỹ Hỗ trợ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp, gồm một thủ tục cấp trung ương và một thủ tục cấp địa phương. Quyết định này có hiệu lực từ 1/11/2026, cho thấy cải cách không chỉ diễn ra trên giấy luật, mà đã bắt đầu chạm vào quy trình cụ thể.
Mở cửa thị trường dịch vụ kế toán: cơ hội và sức ép cạnh tranh
Điểm táo bạo nhất là dịch vụ kế toán Việt Nam được đề xuất cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính. Mục tiêu là giảm chi phí tuân thủ, mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế và thúc đẩy thị trường phát triển, nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và không đẩy rủi ro sang khách hàng. Theo cơ quan thẩm tra, phương án này phù hợp thông lệ đa số quốc gia, đồng thời giúp mở rộng nguồn cung dịch vụ, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Đây là thay đổi có tính “dân chủ hóa” thị trường, kéo dịch vụ kế toán ra khỏi “vùng đặc quyền” của một nhóm ít doanh nghiệp.
Một thay đổi quan trọng khác là cho phép cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán dưới danh nghĩa cá nhân hoặc thông qua tổ chức, thay vì bắt buộc phải hành nghề tại một doanh nghiệp dịch vụ kế toán như hiện nay. Cá nhân đáp ứng tiêu chuẩn theo dự thảo có thể kinh doanh mà không phải đăng ký và không phải nộp phí để được Bộ Tài chính chấp thuận trước khi cung cấp dịch vụ. Điều này mở cửa cho lực lượng kế toán viên độc lập, tạo thêm lựa chọn giá và chất lượng cho khách hàng. Nhưng nó cũng đặt các doanh nghiệp dịch vụ kế toán trước sức ép phải chuyên nghiệp hơn, vì lợi thế “giấy phép” không còn là hàng rào bảo vệ.
Tăng hậu kiểm và phân tầng năng lực: điều kiện để bãi bỏ điều kiện
Bãi bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa buông lỏng quản lý. Dự thảo Luật Kế toán sửa đổi thiết kế lại “bộ lọc” theo hướng phân tầng năng lực và trách nhiệm. Một chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán được bổ sung, với bản chất là giấy chứng nhận năng lực chuyên môn dành cho cá nhân có tên trên báo cáo tài chính của khách hàng hoặc cung cấp dịch vụ kế toán trưởng. Ngược lại, người chỉ cung cấp dịch vụ ghi sổ nhưng không ký báo cáo tài chính không phải đáp ứng tiêu chuẩn này. Đây là cách tiếp cận hợp lý: rủi ro càng cao, yêu cầu năng lực càng chặt, thay vì áp một chuẩn chung cho mọi loại dịch vụ.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản đồng ý với phương án bãi bỏ điều kiện kinh doanh, nhưng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế hậu kiểm, xác định rõ trách nhiệm và năng lực của chủ thể cung cấp dịch vụ, kể cả trường hợp cung cấp dịch vụ qua biên giới. Bộ Tài chính được giao phối hợp với hiệp hội nghề nghiệp trong thi, cấp, thu hồi, quản lý chứng chỉ và cập nhật kiến thức; đồng thời quy định nội dung trọng yếu của hợp đồng dịch vụ kế toán, kiểm tra, giám sát và công khai thông tin hoạt động, cũng như đình chỉ kinh doanh khi cần. Nói cách khác, “giấy phép” được thay bằng hệ thống chuẩn nghề nghiệp, minh bạch thông tin và chế tài sau vi phạm.
Tín hiệu cho làn sóng cắt giảm quy định kinh doanh tiếp theo
Dự thảo Luật Kiểm toán độc lập cũng đi theo hướng cắt giảm quy định kinh doanh: đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ cấp, cấp lại, điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán. Cơ quan thẩm tra đề nghị chỉ bãi bỏ những thành phần hồ sơ mà Nhà nước đã có dữ liệu và có thể tự khai thác từ cơ sở dữ liệu, đồng thời bảo đảm doanh nghiệp được thành lập và hoạt động hợp pháp. Cách tiếp cận này cho thấy cải cách thủ tục hành chính đang dần gắn với chuyển đổi số, thay vì chỉ là cắt bớt giấy tờ trên… giấy.
Các nội dung khác của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập sẽ tiếp tục được rà soát, nghiên cứu để trình Quốc hội sửa đổi tổng thể trong chương trình lập pháp thời gian tới. Điều này mở ra khả năng làn sóng cắt giảm quy định kinh doanh sẽ không dừng ở dịch vụ kế toán, mà có thể lan sang các lĩnh vực dịch vụ chuyên môn khác. Vấn đề còn lại không nằm ở khẩu hiệu “cải cách thủ tục hành chính”, mà ở việc các cơ quan quản lý có dám tiếp tục chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, chấp nhận cạnh tranh và minh bạch như những gì đang được thử nghiệm với dịch vụ kế toán hay không.
