Học thông qua chơi: từ khẩu hiệu đẹp đến chương trình đào tạo cụ thể
Học thông qua chơi là cách tiếp cận giáo dục coi trò chơi, hoạt động tương tác và trải nghiệm thực tế là phương tiện chính để học sinh khám phá kiến thức, rèn luyện kỹ năng và hình thành năng lực, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều từ giảng bài hay ghi chép, qua đó biến lớp học thành môi trường giáo dục sáng tạo, nơi trẻ được chủ động thử, sai và tự phát hiện vấn đề. Dự án “Tích hợp Học thông qua Chơi trong đào tạo giáo viên tiểu học” (PlayHi) được khởi động tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên với sự đồng hành của Tổ chức VVOB tại Việt Nam và các cơ quan quản lý giáo dục địa phương. Đây không chỉ là một chương trình hợp tác, mà là tuyên bố rõ ràng: muốn trẻ tiểu học học thông qua chơi thì trước hết phải thay đổi cách đào tạo giáo viên tiểu học.
PlayHi như một bước ngoặt trong đào tạo giáo viên tiểu học
Điểm khác biệt của PlayHi nằm ở chỗ dự án tác động trực tiếp vào chương trình đào tạo giáo viên tiểu học, thay đổi nền từ trong trường sư phạm chứ không chỉ dừng lại ở tập huấn ngắn hạn. Nhà trường sẽ rà soát, điều chỉnh chương trình ngành Giáo dục Tiểu học theo hướng tích hợp học thông qua chơi, đồng thời phát triển 11 đề cương học phần và học liệu tương ứng. Đây là bước đi dũng cảm, vì chạm tới "vùng an toàn" của giảng đường vốn quen với mô hình giảng bài – ghi chép. Theo phát biểu của lãnh đạo nhà trường, việc tích hợp học thông qua chơi được kỳ vọng góp phần đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo và đáp ứng yêu cầu giáo dục phổ thông mới. Nói cách khác, PlayHi đặt câu hỏi thẳng thắn: nếu giáo dục phổ thông yêu cầu phương pháp học tương tác, liệu trường sư phạm có thể tiếp tục đào tạo bằng lối dạy thụ động?
Từ giảng đường đến lớp học: phương pháp học tương tác được "lập trình" lại
PlayHi nhắm vào ba mắt xích: giảng viên, sinh viên và giáo viên hướng dẫn thực tập, qua đó tạo một chuỗi liên kết sư phạm mới. Dự án tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho 33 cán bộ quản lý, 35 giảng viên và khoảng 70 giáo viên tiểu học hướng dẫn thực tập sư phạm; đồng thời tạo điều kiện để khoảng 530 sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học được tiếp cận, vận dụng học thông qua chơi trong quá trình đào tạo. Theo phía VVOB, sinh viên sẽ có cơ hội tiếp cận các phương pháp dạy học tích cực ngay từ khi còn trên giảng đường, gắn kiến thức lý thuyết với thực tiễn lớp học. Đây là điểm then chốt: khi thầy cô tương lai được "lập trình" bằng tư duy giáo dục sáng tạo, họ sẽ coi trò chơi, hoạt động nhóm, dự án nhỏ… là ngôn ngữ sư phạm bình thường chứ không phải "phần thưởng" sau giờ học nghiêm túc.
Tác động thực tế: học sinh tiểu học được hưởng gì từ PlayHi?
Người hưởng lợi cuối cùng và quan trọng nhất của dự án vẫn là học sinh tiểu học – những em sẽ gặp các giáo viên được đào tạo trong môi trường học thông qua chơi. Khi giảng viên có năng lực tích hợp trò chơi vào bài giảng, sinh viên được rèn luyện phương pháp học tương tác trong thực tập, và nhà trường tăng cường kết nối với các cơ sở giáo dục phổ thông, lớp học tiểu học sẽ ít đi cảnh học sinh ngồi im chép bài, nhiều hơn những giờ học nơi trẻ được tham gia, đặt câu hỏi, tranh luận và thử nghiệm. Thông qua việc từng bước tích hợp học thông qua chơi vào chương trình đào tạo và hoạt động thực tập sư phạm, PlayHi đặt mục tiêu nâng cao năng lực nghề nghiệp cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học, đồng thời thúc đẩy đổi mới thiết thực, bền vững trong đào tạo giáo viên. Nếu thành công, chuẩn "giáo viên giỏi" sẽ dịch chuyển: không chỉ giảng hay, mà phải thiết kế được tiến trình học tập sáng tạo, gắn trò chơi với mục tiêu học tập rõ ràng.
Thách thức và triển vọng: để học thông qua chơi không dừng ở khẩu hiệu
Tuy vậy, PlayHi khó tránh khỏi thách thức. Trong phiên làm việc buổi chiều của chương trình khởi động, các bên liên quan đã cùng nhận diện thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp triển khai. Bài toán không nhỏ là làm sao để học thông qua chơi không bị hiểu lệch thành "học ít chơi nhiều" hay những hoạt động rời rạc không gắn mục tiêu. Dự án được thiết kế triển khai từ tháng 3/2026 đến tháng 12/2028 tại tỉnh Thái Nguyên, với sự tài trợ không hoàn lại và phê duyệt từ cơ quan quản lý giáo dục trung ương. Khoảng thời gian này đủ dài để thử nghiệm, điều chỉnh và chứng minh tác động, nhưng chỉ hiệu quả nếu kết quả được ghi vào chương trình đào tạo chính thức, thay vì dừng ở mô hình điểm. Từ góc nhìn người viết, PlayHi sẽ là phép thử cho cam kết cải cách giáo dục sáng tạo: giáo viên có được trao quyền để chơi cùng học sinh – và được đánh giá xứng đáng cho điều đó – hay không.
