Từ “cơn sốt” đến nguồn cung dồi dào: bức tranh mới của sách giáo khoa TP.HCM
Cung ứng sách giáo khoa tại TP.HCM là toàn bộ quá trình in ấn, phân phối và đưa sách giáo khoa đến tay nhà trường, phụ huynh và học sinh đúng số lượng, đúng thời điểm và đúng địa bàn, nhằm bảo đảm mỗi học sinh có đủ sách học theo chương trình trong năm học mới, không bị gián đoạn bởi tình trạng khan hiếm hay đứt gãy khâu đăng ký mua.
Điều đáng mừng là bức tranh sách giáo khoa TP.HCM đang thay đổi theo hướng tích cực: thay vì nỗi lo khan hiếm sách giáo khoa, thành phố hiện đã được cung ứng 25,5 triệu bản, đạt 102% so với kế hoạch ban đầu. Tuy nhiên, dồi dào trên giấy tờ không đồng nghĩa mọi phụ huynh đều cảm nhận sự thuận tiện. Những hàng dài xếp hàng mua sách cho thấy bài toán không còn nằm ở số lượng in, mà ở cách tổ chức cung ứng sách giáo khoa và phân phối. Nếu không nhìn thẳng vào vấn đề này, “cơn sốt” có thể tái diễn dưới những hình thức mới, dù kho sách vẫn đầy.
25,5 triệu bản và các con số biết nói về cung ứng sách
Đằng sau cảm giác “thiếu sách” của một bộ phận phụ huynh là những con số cho thấy hệ thống đã vận hành với quy mô rất lớn. Trong tháng 6 và tháng 7, có 925 trên 1.501 cơ sở giáo dục, tương đương 62%, gửi đơn đặt hàng sách giáo khoa và đã được cung ứng đầy đủ trong tháng 8. Từ ngày 1 đến 15-8, thêm 385 trường đặt hàng lần đầu và 222 trường đặt bổ sung với số lượng lớn. Tính đến ngày 25-8, thành phố chỉ còn 197 trường chưa gửi đơn đặt hàng.
Theo số liệu được công bố, "tính đến ngày 24-8, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã cung ứng 25,5 triệu bản sách giáo khoa cho nhu cầu mua sắm tại TP.HCM, đạt tỷ lệ 102% so với kế hoạch dự kiến ban đầu". Con số này khẳng định một điều: cơn sốt không bắt nguồn từ việc in thiếu, mà từ việc hệ thống cung ứng sách giáo khoa chưa kịp điều chỉnh trước những thay đổi về chính sách và nhu cầu thực tế.
Tăng sản lượng in: giải pháp chữa cháy hay bước chuyển dài hạn?
Trước áp lực khan hiếm sách giáo khoa cục bộ, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã chọn cách tăng mạnh sản lượng. Từ nay đến ngày 5-9, đơn vị này tiếp tục phát hành bổ sung ra thị trường 10 triệu bản sách giáo khoa theo nhu cầu thực tế từ các nhà trường, địa phương; đồng thời triển khai kế hoạch in thêm 8 triệu bản dự phòng để ứng phó thiên tai, bão lũ và các tình huống phát sinh khác. Đây là bước đi rõ ràng cho thấy nhà xuất bản không muốn lặp lại kịch bản thiếu sách vào sát năm học.
Tuy vậy, nếu nhìn dưới góc độ quản lý, tăng in ồ ạt chỉ là giải pháp chữa cháy nếu khâu dự báo nhu cầu và phối hợp cung ứng sách giáo khoa không được cải thiện. Việc nhiều trường tạm dừng hoặc chậm gửi đơn đặt hàng vì chờ triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa khiến dòng chảy sách bị nghẽn, tạo cảm giác khan hiếm sách giáo khoa dù tổng nguồn cung vẫn dồi dào. Bài học ở đây là: không chỉ cần thêm sách, mà cần thêm sự đồng bộ về dữ liệu và quy trình.
Phụ huynh đang ở đâu trong mạng lưới cung ứng sách giáo khoa?
Những ngày cận năm học mới, cảnh phụ huynh xếp hàng dài tại các cửa hàng bán lẻ cho thấy họ đang là “mắt xích chịu trận” trong mọi trục trặc của hệ thống. Đại diện nhà xuất bản khẳng định hiện tượng phụ huynh tập trung xếp hàng mua sách giáo khoa không phải do thiếu nguồn cung tổng thể, mà do sự đứt gãy tạm thời trong kênh đăng ký mua sách truyền thống tại các nhà trường và sự bị động khi triển khai chính sách miễn phí sách ở địa phương. Nói cách khác, phụ huynh phải tự đi vá những khoảng trống tổ chức bằng thời gian và công sức của mình.
Ở chiều tích cực, hệ thống bán lẻ đã mở thêm “lối thoát” cho phụ huynh. Hiện nay, phụ huynh tại TP.HCM có thể mua đủ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 12 tại 6 cửa hàng bán lẻ thuộc hệ thống nhà xuất bản, phân bố ở nhiều quận khác nhau. Nhưng nếu chỉ dựa vào vài điểm bán trung tâm, cảnh chen chúc tái diễn là điều khó tránh. Phụ huynh cần thông tin rõ ràng từ nhà trường về danh mục sách, thời điểm phát và phương án dự phòng, thay vì bị đẩy vào thế “tự bơi” giữa biển thông tin và kệ sách.
Bước tiếp theo: từ đủ sách đến trải nghiệm mua sắm dễ thở hơn
Câu hỏi lúc này không còn là “có thiếu sách hay không”, mà là hệ thống cung ứng sách giáo khoa TP.HCM sẽ tổ chức ra sao để mỗi năm học mới không đi kèm một cơn sốt mới. Theo kế hoạch, nhà xuất bản sẽ tiếp tục phát hành thêm 10 triệu bản và in dự phòng 8 triệu bản sách giáo khoa, bảo đảm nguồn hàng không bị đứt đoạn. Điều thành phố cần làm song song là tối ưu cách đặt hàng của trường, phân bổ theo khu vực và thông tin sớm, minh bạch cho phụ huynh.
Về phía cơ quan quản lý, trọng tâm được xác định không còn là số lượng chung, mà là “cấu trúc từng đầu sách, sự phối hợp và tổ chức phân phối để sách đến đúng nơi, đúng thời điểm”. Thay đổi phương thức cấp sách – như chính sách miễn phí – không làm giảm nhu cầu học tập, chỉ thay đổi dòng tiền và quy trình. Nếu các bên tham gia từ sớm, chia sẻ dữ liệu, công khai tiến độ đặt và giao sách, phụ huynh và học sinh hoàn toàn có thể bước vào năm học mới với tâm thế nhẹ nhàng hơn, thay cho những cuộc chạy đua săn sách vào phút chót.
