Cầu Rạch Dơi: từ cây cầu sắt 50 năm tuổi đến dự án chiến lược liên vùng
Cầu Rạch Dơi là một dự án hạ tầng giao thông mới với tổng chiều dài khoảng 3,3 km, được thiết kế vận tốc 80 km/h, nhằm thay thế cây cầu sắt xây dựng trước năm 1975 đã xuống cấp trên tuyến Lê Văn Lương và tạo một điểm kết nối quan trọng giữa khu Nam TP.HCM với khu vực Cần Giuộc của tỉnh Tây Ninh. Điều đáng nói là dự án này không chỉ là một công trình thay thế kỹ thuật đơn thuần, mà phản ánh cách TP.HCM đang chủ động tháo gỡ nút thắt giao thông để mở rộng không gian phát triển về phía Nam. Tại kỳ họp thứ 5, HĐND TP.HCM đã xem xét tờ trình và thống nhất chủ trương giao UBND thành phố làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án xây dựng cầu Rạch Dơi. Đây là bước đi mang tính khẳng định: thành phố đầu tàu kinh tế không thể tiếp tục “chịu đựng” một cây cầu yếu trên trục kết nối TP.HCM – Tây Ninh thêm nhiều năm nữa.
Quy mô 3.197 tỷ đồng và bài toán xóa nút thắt Lê Văn Lương
Với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 3.197 tỷ đồng từ ngân sách TP.HCM, cầu Rạch Dơi cho thấy thành phố sẵn sàng chi mạnh để giải quyết nút thắt giao thông đã tồn tại hàng thập kỷ trên trục Lê Văn Lương. Dự án sử dụng khoảng 14,6 ha đất, trong đó khoảng 9,4 ha dành cho bồi thường, phần còn lại là sông ngòi và đường hiện hữu. Đây là con số không nhỏ, nhưng hợp lý nếu nhìn vào lợi ích dài hạn. Tuyến Lê Văn Lương từng gánh bốn cây cầu sắt thời trước 1975: Rạch Đỉa, Long Kiểng, Rạch Tôm và Rạch Dơi. Hai cầu Long Kiểng và Rạch Đỉa đã được xây mới và đưa vào khai thác trong các năm 2023 và 2024, cầu Rạch Tôm mới đang thi công với tổng mức đầu tư gần 497 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành năm 2027. Trong bức tranh ấy, việc xây cầu Rạch Dơi mới là mắt xích còn thiếu để xóa hoàn toàn chuỗi nút thắt giao thông trên tuyến đường vốn thường xuyên ùn tắc và kém an toàn.
Tiến độ 2026–2029: tham vọng có thực sự khả thi?
Theo kế hoạch, dự án cầu Rạch Dơi được triển khai trong giai đoạn 2026–2029. Năm 2026 sẽ là năm chuẩn bị đầu tư: phê duyệt chủ trương, thi tuyển phương án kiến trúc, khảo sát và lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Năm 2027, dự án dự kiến được phê duyệt đầu tư, hoàn tất thiết kế – dự toán, triển khai giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và lựa chọn nhà thầu; công trình khởi công từ quý IV, hướng đến hoàn thành, nghiệm thu và đưa vào sử dụng trong năm 2029. Với khối lượng đền bù 9,4 ha đất và yêu cầu phối hợp liên tỉnh, tiến độ này là tham vọng nhưng cần thiết. Câu hỏi đặt ra không phải “có nên làm không”, mà là “làm có đủ nhanh để bắt kịp đà tăng trưởng đô thị và nhu cầu đi lại hay không”. Việc HĐND tỉnh Tây Ninh đã ban hành nghị quyết thống nhất chủ trương giao UBND TP.HCM làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án cầu Rạch Dơi cho thấy ít nhất rào cản về thể chế đã được thu hẹp đáng kể.
Tác động lên kết nối TP.HCM – Tây Ninh và không gian kinh tế cửa ngõ Nam
Ở góc độ liên vùng, cầu Rạch Dơi mới sẽ tạo thêm một điểm kết nối giữa xã Hiệp Phước của TP.HCM với khu vực Cần Giuộc của tỉnh Tây Ninh, qua đó tăng khả năng liên kết giao thông giữa hai địa phương. Đây không chỉ là chuyện đi lại thuận tiện hơn, mà là việc mở ra một trục giao thương mới giữa đầu tàu kinh tế và tỉnh giáp biên có tiềm năng logistics, du lịch và công nghiệp. Theo các tài liệu, mục tiêu đầu tư cầu Rạch Dơi là “thay thế công trình cầu yếu hiện hữu, đáp ứng nhu cầu đi lại và vận tải ngày càng tăng, đồng thời nâng cao năng lực khai thác tuyến Lê Văn Lương”. Công trình được kỳ vọng giảm ùn tắc, hạn chế tai nạn giao thông tại cửa ngõ phía Nam TP.HCM, tạo thuận lợi phát triển kinh tế – xã hội, du lịch và khai thác hệ thống cảng trên sông Soài Rạp. Đồng thời, dự án gắn với định hướng hoàn thiện mạng lưới giao thông thủy khi nâng cấp tuyến kết nối từ sông Cần Giuộc đến các cảng biển quốc tế trên sông Soài Rạp.
Không chỉ một cây cầu: chiến lược nâng cấp toàn diện trục Lê Văn Lương
Nếu nhìn riêng cầu Rạch Dơi, dễ coi đây là một dự án hạ tầng giao thông đơn lẻ. Nhưng đặt cạnh kế hoạch nâng cấp, mở rộng khoảng 8,6 km đường Lê Văn Lương lên 8 làn xe, mặt cắt ngang 40 m với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 11.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026–2030, có thể thấy TP.HCM đang áp dụng cách tiếp cận hệ thống: xử lý cả cầu lẫn đường, cả đường bộ lẫn đường thủy để hoàn thiện mạng lưới giao thông cửa ngõ phía Nam. Thành phố hiện dẫn đầu cả nước về quy mô kinh tế, GRDP bình quân đầu người ước đạt khoảng 8.944–8.994 USD, cao gấp 1,7 lần mức chung cả nước. Trong bối cảnh đó, tiếp tục để một cây cầu sắt 50 năm tuổi “giữ vai trò cổ chai” là điều khó chấp nhận. Việc xây mới cầu Rạch Dơi vì thế nên được nhìn nhận như một bước đi tự nhiên trong hành trình mở rộng không gian phát triển, thay vì một dự án “xa xỉ”. Kết luận thẳng thắn: nếu TP.HCM muốn duy trì vai trò đầu tàu, những nút thắt giao thông như cầu Rạch Dơi phải được gỡ bỏ càng sớm càng tốt.
