TP.HCM Quốc khánh dự án: cú hích hạ tầng quy mô lớn
TP.HCM Quốc khánh dự án là cụm từ mô tả việc thành phố đồng loạt khởi công và khánh thành nhiều công trình giao thông, kỹ thuật, nhà ở và dân dụng vào dịp Quốc khánh, nhằm vừa kỷ niệm sự kiện lịch sử vừa tạo cú hích cho kết nối đô thị, cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sáng 29.8, thành phố tổ chức lễ khởi công và khánh thành 11 dự án tiêu biểu để chào mừng 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Song song đó, 16 dự án khác trong các lĩnh vực giao thông, hạ tầng kỹ thuật, nhà ở xã hội, công trình dân dụng và công nghiệp cũng được khởi động hoặc đưa vào vận hành. Cách làm “khai trương theo cụm” này cho thấy TP.HCM chọn Quốc khánh không chỉ là dịp lễ, mà là thời điểm khẳng định quyết tâm tái cấu trúc hạ tầng đô thị.
Vành đai 4 TP.HCM và các tuyến quốc lộ: tái thiết cửa ngõ vùng
Nếu phải chọn biểu tượng cho đợt đầu tư hạ tầng giao thông TP.HCM lần này, đó chính là Vành đai 4 TP.HCM và hai tuyến quốc lộ huyết mạch. Dự án Vành đai 4 dài khoảng 207 km, đi qua TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, gồm 10 dự án thành phần với tổng vốn khoảng 120.413 tỉ đồng; trong dịp này, hai đoạn cao tốc được khởi công, dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác năm 2029. Quốc lộ 13 mở rộng, đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương cũ, có tổng mức đầu tư khoảng 20.678 tỉ đồng và sẽ được nâng lên quy mô 10–14 làn xe trên mặt cắt 60 m, hoàn thành cuối năm 2028. Cùng với đó, Quốc lộ 1 từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An cũ được mở rộng lên 10–12 làn, dự kiến hoàn thành năm 2029.
Nhìn từ góc độ kết nối vùng, đây là bước đi mang tính chiến lược hơn là giải pháp chắp vá giao thông. Hai tuyến quốc lộ này chính là trục ra vào cho hàng triệu lượt phương tiện mỗi ngày, đặc biệt là luồng hàng hóa từ Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ. Việc mở rộng Quốc lộ 13 và Quốc lộ 1 không chỉ giảm ùn tắc tại cửa ngõ mà còn phân tải cho mạng lưới đường nội đô, rút ngắn thời gian vận chuyển, qua đó giảm chi phí logistics – một trong những điểm nghẽn lâu nay của doanh nghiệp. Khi kết hợp với Vành đai 4, TP.HCM đang thiết lập một “khung xương” giao thông mới, cho phép dòng xe liên vùng đi vòng, thay vì dồn áp lực lên trung tâm.
Hạ tầng giao thông TP.HCM: từ đường bộ đến đường sắt, hướng về kết nối vùng và sân bay Long Thành
Điểm đáng chú ý trong đợt khởi công này là hạ tầng giao thông TP.HCM không chỉ dừng ở đường bộ. Theo Sở Xây dựng TP.HCM, có 5 dự án giao thông mới hướng tới hiện đại hóa mạng lưới giao thông và tăng cường kết nối vùng, đặc biệt với sân bay Long Thành ở Đồng Nai. Trong đó, tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành với tổng vốn 134.000 tỉ đồng được coi là “trục sống” tương lai cho hành khách và hàng hóa ra vào sân bay mới. Cùng với hai dự án thành phần nâng cấp Quốc lộ 1 và Quốc lộ 13 theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, và hai đoạn cao tốc thuộc Vành đai 4, bức tranh hạ tầng giao thông đang dịch chuyển rõ rệt từ tư duy “vá víu nút thắt” sang phát triển mạng lưới đa phương thức.
Về mặt thực tế, người dân sẽ không thấy ngay lập tức cảnh hết kẹt xe, nhưng có thể kỳ vọng thay đổi rõ rệt trong 5–10 năm tới. Khi đường sắt đô thị kết nối trung tâm Thủ Thiêm với sân bay Long Thành, việc di chuyển ra sân bay này có thể trở nên ổn định và ít rủi ro tắc đường hơn. Đồng thời, các trục Quốc lộ 1, Quốc lộ 13 và Vành đai 4 khi hoàn thiện vào giai đoạn 2028–2029 sẽ tạo thành mạng lưới vòng và xuyên tâm, giải tỏa áp lực cho các cầu, tuyến quốc lộ hiện hữu. Ở tầm vĩ mô, Sở Tài chính TP.HCM nhấn mạnh rằng triển khai các dự án lớn là yếu tố quan trọng để giải ngân đầu tư công và đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số – một tuyên bố cho thấy giao thông đã trở thành “đòn bẩy” kinh tế hơn là hạng mục phụ trợ.
Từ chỉnh trang Mả Lạng đến nước thải Bình Dương: hạ tầng vì đời sống người dân
Nếu các tuyến vành đai, quốc lộ mang tính chiến lược vùng, thì những dự án chỉnh trang đô thị và môi trường lại tác động trực tiếp đến túi tiền và chất lượng sống của người dân. Dự án chỉnh trang khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo được triển khai theo hình thức PPP, hợp đồng BT, với tổng vốn khoảng 15.674 tỉ đồng. Mục tiêu là chỉnh trang đô thị, cải thiện điều kiện sống, bố trí tái định cư tại chỗ và góp phần xây dựng khu trung tâm TP.HCM đồng bộ, khang trang. Song song, dự án cải thiện môi trường nước khu vực Bình Dương có tổng vốn khoảng 7.211 tỉ đồng, sử dụng vốn ngân sách và vốn vay WB, tăng thêm công suất xử lý nước thải đô thị khoảng 60.000 m3/ngày đêm tại Tân Uyên, Thuận An và Dĩ An.
Những con số tưởng chừng xa vời này thực tế liên quan trực tiếp đến cuộc sống hàng ngày. Khi khu Mả Lạng được chỉnh trang với hạ tầng kỹ thuật, trường liên cấp, hơn 1.400 căn nhà ở xã hội và 93 căn thấp tầng tái định cư, người dân không chỉ có chỗ ở an toàn hơn mà còn tiếp cận tốt hơn với dịch vụ giáo dục, hạ tầng xã hội. Nước thải được thu gom và xử lý đúng chuẩn, khu dân cư sẽ bớt ngập, bớt mùi, ít dịch bệnh hơn. Trong bối cảnh nhiều khu lao động, khu ổ chuột từng bị bỏ quên trong quy hoạch, việc các dự án môi trường và nhà ở xã hội được đưa vào cùng “gói hạ tầng Quốc khánh” gửi đi thông điệp: phát triển hạ tầng không chỉ là xây đường lớn, mà phải đi cùng nâng chất không gian sống hiện hữu.
Tín hiệu tích cực nhưng không phải không rủi ro
Bên cạnh giao thông và môi trường, TP.HCM cũng khởi công hoặc đưa vào sử dụng nhiều dự án nhà ở xã hội và công trình công cộng. Các dự án nhà ở xã hội như khu đô thị Ba Điểm, cụm nhà ở xã hội tại khu dân cư Tín Phước ở khu Nam, khu căn hộ Đồng Thạnh, dự án Lê Thành Tân Tạo 2 hay dự án thuộc chương trình chỉnh trang Mả Lạng – Chợ Gà - Gạo đều nhằm tăng nguồn cung nhà ở giá phù hợp cho người thu nhập trung bình và thấp. Trong khi đó, ba dự án trường học Marie Curie, Võ Trường Toản và Trần Văn Giau được nâng cấp, mở rộng để kịp thời phục vụ năm học mới. Việc khánh thành Bảo tàng Hồ Chí Minh – chi nhánh TP.HCM sau cải tạo, cùng khu nhà ở cho cán bộ chiến sĩ công an, cho thấy hạ tầng văn hóa và an sinh cũng được đặt song song với hạ tầng kinh tế.
Theo Sở Tài chính TP.HCM, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật đã giúp đảm bảo tiến độ, tạo điều kiện cho các dự án mới khởi công và công trình hoàn thành được đưa vào sử dụng đúng kế hoạch, qua đó hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội. Đây là điểm sáng, nhưng cũng là phép thử: nếu khâu giải tỏa, tái định cư, quản lý vốn và giám sát chất lượng không được giữ nhịp, các dự án dễ rơi vào vòng xoáy chậm tiến độ, đội vốn, gây mệt mỏi cho người dân. Tuy vậy, việc TP.HCM chọn triển khai đồng loạt một cụm dự án quy mô lớn vào dịp Quốc khánh cho thấy một định hướng rõ ràng: hạ tầng phải được nhìn như hệ thống, không phải tập hợp công trình rời rạc. Nếu giữ được kỷ luật tiến độ và đặt người dân ở trung tâm, loạt dự án này có thể là bước ngoặt cho kết nối đô thị và chất lượng sống của thành phố trong thập kỷ tới.
