Từ tham vọng top 150 châu Á đến bài toán cải cách đại học Thủ đô
Kế hoạch Hà Nội phát triển 12 cơ sở giáo dục thành những đại học dẫn dắt, với mục tiêu có ít nhất 2 trường vào nhóm top 150 đại học châu Á vào năm 2030, là một chiến lược tập trung nhằm biến Thủ đô thành trung tâm phát triển giáo dục Hà Nội có sức cạnh tranh khu vực, dựa trên cải cách giáo dục đại học gắn với chuẩn kiểm định và các bảng xếp hạng quốc tế. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã ký quyết định phê duyệt đề án phát triển, nâng cao chất lượng các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn Thủ đô, giao 12 trường phát triển thành các đại học dẫn dắt, trong đó có ít nhất 2 trường vào top 150 châu Á năm 2030. Đây không chỉ là cuộc đua thứ hạng, mà là phép thử xem hệ thống đại học Hà Nội có đủ dũng khí cải tổ mô hình quản trị, đào tạo và nghiên cứu hay không.
12 đại học dẫn dắt: chọn đúng đầu tàu, nhưng có đủ động lực thay đổi?
Danh sách 12 cơ sở giáo dục được định hướng thành đại học dẫn dắt cho thấy Hà Nội chọn kết hợp ba nhóm: trường công lập truyền thống, học viện chuyên ngành và đại học tư nhân định hướng quốc tế. Theo đề án, đến năm 2030 phấn đấu có ít nhất 2 cơ sở giáo dục đại học nằm trong nhóm 150 đại học hàng đầu châu Á, và đến 2035 tăng lên 4 trường. Cùng với đó, mục tiêu là 100% cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn theo Bộ Giáo dục và Đào tạo. Câu hỏi đặt ra: cơ chế ưu tiên về đất đai, hạ tầng, thuế và không gian phát triển theo Luật Thủ đô có đủ mạnh để tạo khác biệt thực chất giữa "đại học dẫn dắt" và phần còn lại? Nếu vẫn là tư duy xin–cho ngân sách, chỉ số xếp hạng khó có thể chuyển hóa thành năng lực nghiên cứu và đào tạo cạnh tranh trong khu vực đại học hàng đầu châu Á.
UTC: hình mẫu chiến lược chuyên sâu hay áp lực thành tích xếp hạng?
Trường Đại học Giao thông Vận tải (UTC) được lựa chọn là cơ sở giáo dục dẫn dắt, hướng tới mục tiêu lọt nhóm 150 trường hàng đầu châu Á và nhóm 150 thế giới ở lĩnh vực Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông. Lộ trình của UTC khá tham vọng: đến năm 2030 vươn lên nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á theo QS Asia University Rankings, và ngành mũi nhọn Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông thuộc nhóm 200 thế giới theo QS theo lĩnh vực. Tầm nhìn tiếp theo là đạt top 150 châu Á và top 150 thế giới cho ngành này. Đáng chú ý, đề án định hướng UTC thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và tư vấn chính sách về giao thông công cộng, đường sắt hiện đại, logistics, giao thông thông minh, hạ tầng xanh và giảm phát thải carbon. Đây là cách tiếp cận đúng: lựa chọn một trường dẫn dắt đi theo chiến lược chuyên sâu, gắn xếp hạng với năng lực giải bài toán hạ tầng quốc gia, thay vì chạy đua chỉ số chung chung.
Chiến lược 2026–2035: quốc tế hóa, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và vai trò UTC2
Trong giai đoạn 2026–2035, UTC tuyên bố triển khai đồng bộ nhiều chương trình chiến lược: nâng cao trình độ giảng viên và nhà khoa học, đổi mới chương trình đào tạo theo hướng quốc tế hóa, phát triển các chương trình tài năng, mở rộng hợp tác nghiên cứu quốc tế và thành lập các trung tâm nghiên cứu xuất sắc. Song song, nhà trường đặt trọng tâm vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: không gian ươm tạo công nghệ, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp và quỹ đầu tư nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Phân hiệu tại TP.HCM (UTC2) được xem là đầu mối phối hợp chiến lược, gắn năng lực đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ với nhu cầu phát triển đường sắt đô thị, logistics, cảng biển, giao thông thông minh và hạ tầng đô thị phía Nam. Nếu UTC thực sự xây được mạng lưới này, họ không chỉ tiến gần mục tiêu đại học hàng đầu châu Á, mà còn chứng minh rằng cải cách giáo dục đại học phải gắn chặt với nhu cầu phát triển vùng.
Kết luận: từ đề án đến năng lực cạnh tranh thực sự của đại học Hà Nội
Tham vọng có ít nhất 2 trường vào top 150 đại học châu Á đến năm 2030 sẽ vô nghĩa nếu nó chỉ dừng ở hồ sơ xếp hạng. Hà Nội cần biến đề án phát triển giáo dục Hà Nội thành một chuỗi cải cách giáo dục đại học: chuẩn hóa toàn hệ thống, nhưng trao quyền tự chủ thực chất cho 12 đại học dẫn dắt và buộc họ gắn nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao với các ngành chiến lược của quốc gia. UTC đang cho thấy một hướng đi đáng khích lệ với lộ trình xếp hạng rõ, trụ cột chuyên môn cụ thể và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nếu các trường khác trong nhóm dẫn dắt cũng xây được chiến lược tương tự, chỉ tiêu top 150 sẽ không chỉ là con số trong báo cáo, mà là dấu hiệu Hà Nội bắt đầu có đại học đủ năng lực cạnh tranh trong không gian đại học hàng đầu châu Á.
