Từ khoản chi gây bức xúc đến yêu cầu hoàn trả
Quỹ phụ huynh là khoản đóng góp tự nguyện của cha mẹ học sinh để hỗ trợ những hoạt động cụ thể, không phải nguồn tiền bắt buộc do ban đại diện thu và tùy ý quyết định cách chi. Các phản ánh gần đây cho thấy ranh giới ấy đã nhiều lần bị làm mờ, khiến việc kiểm tra và hoàn trả trở thành yêu cầu cần thiết.
Đầu tháng 10/2026, phụ huynh lớp 10A4, Trường THPT Khương Đình phản ánh việc thông báo thu bình quân 2 triệu đồng mỗi học sinh khi chưa có dự kiến chi để cả lớp thống nhất. Ban đại diện đã chi 42,6 triệu đồng mua tivi và bảng trượt; Sở GD&ĐT Hà Nội xác định khoản vận động quỹ chung chưa được triển khai đúng quy trình. Sau khi báo chí phản ánh, Sở chỉ đạo rà soát, kiểm tra và xử lý từng nội dung.
Tại Trường Tiểu học Chu Văn An, ngày 26/10, Sở thông tin kết quả kiểm tra sau phản ánh một lớp mới hoạt động khoảng một tháng đã chi 17 triệu đồng cho 23 nội dung. Tuy nhiên, kết quả kiểm tra không ghi nhận lớp nào chi hết số tiền đó theo nội dung phản ánh; 64/68 lớp đã triển khai thu quỹ và 64/64 ban đại diện các lớp hoàn trả phần còn lại sau khi khấu trừ các khoản chi đúng quy định.
Thông tư 81 đổi vai trò của ban đại diện
Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 15/11, thay thế Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT. Điểm thay đổi đáng chú ý không phải là cấm phụ huynh hỗ trợ nhà trường, mà là chấm dứt cơ chế để ban đại diện cha mẹ trực tiếp thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ.
Quy định mới cũng không cho phép đặt khoản đóng góp bắt buộc, ấn định mức bình quân hay tối thiểu, hoặc đặt thời hạn hỗ trợ. Ban đại diện không được gây sức ép lên gia đình không tham gia. Thay vì nộp tiền vào quỹ do ban đại diện giữ, phụ huynh có thể tự nguyện cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán trực tiếp cho đơn vị cung cấp.
Đây là hướng đi hợp lý: nhu cầu hỗ trợ vẫn có thể được đáp ứng, nhưng trách nhiệm cầm giữ tiền và sự nhập nhằng giữa tự nguyện với nghĩa vụ được thu hẹp. Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết đang xây dựng hướng dẫn thực hiện điều lệ mới trước ngày có hiệu lực; trong thời gian chuyển tiếp, các khoản đã thu cần được rà soát thay vì tự động chuyển thành quỹ mới.
Phụ huynh nên kiểm tra điều gì?
Quyền tự nguyện chỉ có ý nghĩa khi phụ huynh được biết rõ mình đang hỗ trợ việc gì và có thể từ chối mà không bị gây áp lực. Trước khi đồng ý đóng góp, hãy hỏi hoạt động đã nằm trong kế hoạch chưa, ai tiếp nhận, khoản hỗ trợ được dùng vào mục đích nào và hình thức thanh toán ra sao. Một mức thu bình quân được thông báo như nghĩa vụ là dấu hiệu cần đề nghị làm rõ.
Với các khoản đã chi, ban đại diện cần công khai nội dung, số tiền, mục đích và chứng từ để cha mẹ học sinh giám sát. Nhà trường cũng cần minh bạch kinh phí, còn ban đại diện nên giữ đúng vai trò phối hợp, không thay nhà trường đứng ra vận động và quản lý tiền.
Nếu lớp còn số dư, phụ huynh nên yêu cầu công khai tổng thu, các khoản chi hợp lệ và phần còn lại, rồi thống nhất phương án xử lý theo hướng dẫn của cơ quan quản lý giáo dục. Không nên để tiền tự động chuyển sang quỹ khác hoặc tiếp tục được giữ để chi cho mục đích chưa rõ ràng. Sở GD&ĐT Hà Nội cũng đã công khai đường dây nóng tiếp nhận phản ánh về lạm thu.
Minh bạch phải đi cùng quyền từ chối
Các vụ việc cho thấy vấn đề không nằm ở mọi sự hỗ trợ của phụ huynh, mà ở cách thu thiếu thống nhất, mục đích chi không được bàn bạc đầy đủ và trách nhiệm quản lý không rõ. Việc hoàn trả phần tiền còn lại sau khi trừ khoản chi hợp lệ là biện pháp khắc phục cần thiết, nhưng không thể thay thế quy trình công khai ngay từ đầu.
Từ ngày 15/11, Thông tư 81 đặt ra ranh giới rõ hơn: phụ huynh quyết định có hỗ trợ hay không; ban đại diện thông tin, phối hợp nhưng không trực tiếp nắm tiền. Vì vậy, điều cần theo dõi trong mọi khoản thu chi quỹ lớp không chỉ là số tiền, mà còn là tính tự nguyện, mục đích cụ thể, chứng từ và cách xử lý số dư. Không có những điều đó, lời kêu gọi đồng hành rất dễ biến thành áp lực.
