Vốn xanh Việt Nam: Dồi dào nhưng khó hấp thụ
Vốn xanh Việt Nam là toàn bộ dòng tiền hướng vào dự án chuyển đổi xanh và thích ứng khí hậu, gắn với các tiêu chuẩn tài chính xanh nhằm giảm phát thải, bảo vệ môi trường và thúc đẩy tăng trưởng bền vững, nhưng chỉ được coi là vốn xanh thực sự khi đi kèm hệ thống phân loại rõ ràng, dữ liệu minh bạch và cơ chế đánh giá tác động đáng tin cậy. Đặt trong khung đó, bức tranh hiện nay có một nghịch lý: vốn xanh quốc tế không thiếu, nhưng dự án trong nước lại khó “lọc qua” các tiêu chuẩn. Bộ Tài chính ước tính nhu cầu cho tăng trưởng xanh tới năm 2050 lên tới hàng trăm tỷ USD, song điểm nghẽn được các chuyên gia nhấn mạnh không nằm ở cam kết vốn mà ở chất lượng và mức độ chuẩn hóa của danh mục dự án.
Hội nghị Tài chính Xanh: Lộ rõ rào cản đầu tư bền vững
Ngày 6/8, cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM phối hợp với một số tổ chức tài chính và nghiên cứu tổ chức Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam. Sự kiện này như một cuộc soi chiếu thẳng vào các rào cản đầu tư bền vững: không thiếu dòng vốn, nhưng thiếu dự án đạt chuẩn kỹ thuật và minh bạch. Theo Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần bổ sung một lượng vốn rất lớn đến năm 2040 để đáp ứng mục tiêu khí hậu, với khoảng một nửa kỳ vọng từ khu vực tư nhân và nhà đầu tư quốc tế. Câu hỏi không còn là “tiền ở đâu”, mà là “dự án hiện có có đủ hấp dẫn kinh tế, đủ dữ liệu và đủ tiêu chuẩn tài chính xanh để nhà đầu tư giải ngân hay không”.
Điểm nghẽn: Chất lượng dự án và lỗ hổng minh bạch
Các chuyên gia tại hội nghị đồng thuận rằng không thiếu vốn xanh, điểm nghẽn nằm ở chất lượng dự án. Nhiều dự án chuyển đổi xanh của Việt Nam có quy mô lớn nhưng cấu trúc tài chính sơ sài, chưa đáp ứng chuẩn quốc tế về hiệu quả kinh tế, tính khả thi và năng lực chủ đầu tư. Điều này đặc biệt rõ ở các dự án hạ tầng như metro, cao tốc hay cấp thoát nước, khi hồ sơ chuẩn bị không theo kịp yêu cầu của các tổ chức tài chính quốc tế. Một câu nói đáng trích là: “Dự án xanh không mặc nhiên hấp dẫn nhà đầu tư… điều quyết định vẫn là chất lượng kinh tế và cấu trúc tài chính của dự án”. Bên cạnh đó, thiếu hệ thống đánh giá độc lập và dữ liệu phát thải chuẩn hóa khiến rủi ro “tẩy xanh” gia tăng, làm xói mòn niềm tin đối với vốn xanh Việt Nam.
Xây hạ tầng tài chính xanh: Từ luật chơi đến công cụ thị trường
Muốn vốn xanh thực sự chảy vào dự án chuyển đổi xanh, Việt Nam không thể chỉ trông chờ vào thiện chí nhà đầu tư, mà phải xây hạ tầng tài chính xanh đầy đủ: thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật và hệ thống đánh giá. Bài toán được đặt ra rõ ràng: cần chuẩn bị điều kiện pháp lý, hạ tầng, cơ chế minh bạch và tiêu chuẩn để dòng vốn quốc tế thực sự được giải ngân vào dự án tiềm năng. Trung tâm tài chính tại TP.HCM đang xây dựng mô hình “một cửa” cho tài chính xanh, hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu tiêu chuẩn, đo lường và báo cáo phát thải đến cấu trúc tài chính và bảo lãnh rủi ro. Một bộ quy tắc tài chính xanh (Green Rulebook) dự kiến ban hành cuối 2026 sẽ là khung tham chiếu cho cả tài chính xanh lẫn tài chính chuyển đổi, bên cạnh quy định về tiêu chí dự án xanh để thống nhất nhận diện và hạn chế tẩy xanh.
Từ “gắn nhãn xanh” đến thị trường vốn xanh thực sự
Điểm tích cực là các ý tưởng đang dần chuyển từ việc “gắn nhãn xanh” đơn lẻ sang xây dựng một thị trường vốn xanh có hạ tầng đầy đủ. Trung tâm tài chính tại TP.HCM định vị mình là hạt nhân chuyển hóa các dự án khí hậu thành tài sản có thể đầu tư, được đo lường, bảo lãnh, huy động vốn và giao dịch xuyên biên giới theo chuẩn quốc tế. Tầm nhìn đến năm 2030, nơi này muốn trở thành trung tâm tài chính xanh của các thị trường mới nổi trong khu vực. Tuy nhiên, thực tế hiện nay khoảng 90% nguồn vốn xanh vẫn đi qua hệ thống ngân hàng thương mại, cho thấy thị trường vốn dài hạn cho dự án hạ tầng, trái phiếu xanh hay trái phiếu dự án còn yếu. Kết luận không dễ chịu: nếu Việt Nam không nhanh chóng nâng cấp chất lượng dự án và hoàn thiện hạ tầng tài chính xanh, hàng tỷ USD vốn xanh sẽ tiếp tục “đi tìm địa chỉ” ở nơi khác.
