Không thiếu vốn xanh, thiếu dự án hạ tầng xanh đủ chuẩn
Vốn xanh Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, là dòng tiền từ các quỹ và nhà đầu tư quốc tế dành cho các dự án hạ tầng xanh và tài chính bền vững, nhưng chỉ các dự án đáp ứng tiêu chuẩn dự án xanh, minh bạch dữ liệu và khả thi về kinh tế – tài chính mới tiếp cận được nguồn lực này ở quy mô lớn. Nhu cầu vốn cho chuyển đổi khí hậu của Việt Nam đến 2050 được ước tính lên tới khoảng 670-700 tỷ USD, song nghịch lý là vốn xanh quốc tế vẫn trong trạng thái “dồi dào nhưng đứng ngoài cuộc”. Tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 diễn ra ngày 6/8 ở TP.HCM, ông Paul Xavier từ Tổ chức Tài chính quốc tế cho rằng thị trường tài chính bền vững toàn cầu đã chuyển từ tập trung vào trái phiếu xanh sang một bộ công cụ đa dạng hơn. Vấn đề không nằm ở túi tiền nhà đầu tư, mà ở chất lượng và chuẩn hóa các dự án hạ tầng xanh.
Rào cản thực sự: kỹ thuật dự án, cấu trúc tài chính và minh bạch
Các chuyên gia tại hội nghị đều chỉ ra rằng doanh nghiệp Việt Nam đang bị chặn ngay ở cửa tiếp cận vốn xanh bởi rào cản kỹ thuật và minh bạch chứ không phải vì thiếu tiền. Nhiều dự án, kể cả hạ tầng quy mô lớn như metro, cao tốc hay cấp thoát nước, chưa đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về hiệu quả kinh tế, tính khả thi tài chính, cấu trúc đầu tư và năng lực chủ đầu tư. Ông Nguyễn Quang Thuân nhận định: “Dự án xanh không mặc nhiên hấp dẫn nhà đầu tư… điều quyết định vẫn là chất lượng kinh tế và cấu trúc tài chính của dự án”. Niềm tin của nhà đầu tư còn phụ thuộc mạnh vào khả năng công bố thông tin và đánh giá độc lập bởi các đơn vị uy tín. Khi danh mục dự án chưa được chuẩn bị bài bản, vốn xanh sẽ tiếp tục đi vòng qua các thị trường khác có tiêu chuẩn dự án xanh rõ ràng và dữ liệu đáng tin cậy.
Tài chính bền vững: cần một hệ sinh thái thay vì chỉ trái phiếu xanh
Thực tế quốc tế cho thấy chuyển đổi khí hậu không thể được tài trợ chỉ bằng một sản phẩm như trái phiếu xanh. Thị trường tài chính bền vững đang mở rộng sang trái phiếu bền vững, trái phiếu xã hội, trái phiếu chuyển đổi, tài chính chuyển đổi và tài chính xanh dương. Điều này gửi một thông điệp rõ ràng: Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái tài chính bền vững đa lớp, phục vụ nhiều nhóm khách hàng và từng giai đoạn chuyển đổi khác nhau, thay vì coi trái phiếu xanh là “cây đũa thần”. Đại diện IFC nhấn mạnh không có một chính sách đơn lẻ nào tạo nên thị trường tài chính bền vững; thành công đến từ sự kết hợp giữa định hướng chính sách, khung pháp lý, bộ phân loại xanh, hệ thống tài chính khỏe và cơ chế công bố thông tin minh bạch. Nếu không mở rộng công cụ và kênh huy động dài hạn như trái phiếu dự án, trái phiếu hạ tầng, các dự án hạ tầng xanh vẫn khó chuyển thành sản phẩm tài chính đủ hấp dẫn nhà đầu tư quốc tế.
Hạ tầng tài chính xanh: mảnh ghép then chốt để vốn gặp được dự án
Hạ tầng tài chính xanh – gồm thể chế, tiêu chuẩn, bộ phân loại và hệ thống đánh giá rủi ro – chính là đường ống dẫn để vốn xanh Đông Nam Á chảy được vào nền kinh tế thực. Kinh nghiệm nhiều nước cho thấy thị trường chỉ cất cánh khi khung pháp lý đáng tin cậy, bộ phân loại xanh rõ ràng, hệ thống tài chính vững và nguồn dự án chất lượng được triển khai đồng bộ. Ở Việt Nam, định hướng này bắt đầu rõ nét với tiêu chí dự án xanh theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg, giúp nhận diện chuẩn xác hơn và hạn chế “tẩy xanh” trên thị trường. Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM đang xây dựng mô hình “một cửa” cho tài chính xanh, cùng bộ Green Rulebook dự kiến ban hành cuối năm 2026, làm khung tham chiếu cho tài chính xanh và tài chính chuyển đổi. Nếu các chuẩn mực này được áp dụng thực chất, hệ sinh thái tài chính bền vững sẽ có nền móng đủ mạnh để thu hút dòng vốn dài hạn như khuyến nghị của IFC.
Kết nối vốn xanh với chuyển đổi khí hậu: từ dự án lớn tới chuỗi cung ứng
Thách thức vốn xanh ở Việt Nam không chỉ nằm ở các siêu dự án hạ tầng xanh mà còn ở khoảng trống hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa – lực lượng chủ đạo nhưng khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản bảo đảm. Để thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu vốn khổng lồ và khả năng hấp thụ, chuyên gia khuyến nghị mở rộng sang tài trợ chuỗi cung ứng xanh, dùng dữ liệu giao dịch và dòng tiền thay cho tài sản thế chấp, đồng thời theo dõi phát thải trên toàn bộ chuỗi giá trị. Cùng lúc, tài chính chuyển đổi cần được thúc đẩy cho các ngành phát thải lớn như thép, xi măng, vận tải, thay vì “cắt vốn” với lý do không xanh. Hướng đi hợp lý là coi yếu tố xanh như một điểm cộng quan trọng trong bộ tiêu chí đánh giá dự án, nhưng vẫn giữ kỷ luật nghiêm về hiệu quả kinh tế và cấu trúc tài chính. Khi hạ tầng tài chính xanh được hoàn thiện, vốn xanh quốc tế sẽ không còn là cơ hội treo trên giấy, mà trở thành động lực thực sự cho quá trình chuyển đổi khí hậu.
