Dòng vốn xanh Việt Nam: khát vốn nhưng kẹt ở chuẩn dự án
Dòng vốn xanh Việt Nam là các nguồn vốn trong nước và quốc tế được phân bổ cho những dự án đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị nhất định, hướng tới giảm phát thải, thích ứng khí hậu và phát triển bền vững, gắn với các tiêu chí minh bạch, đo lường tác động và hệ thống phân loại xanh rõ ràng. Nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh của Việt Nam hiện được đánh giá là rất lớn, nhưng điểm nghẽn chính không nằm ở thiếu tiền, mà ở việc thiếu các dự án đủ chuẩn quốc tế để hấp thụ dòng vốn đó. Tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 với chủ đề “Nơi dòng vốn xanh kết nối cơ hội đầu tư” diễn ra ngày 6/8 tại TP. Hồ Chí Minh, các cơ quan quản lý, định chế tài chính quốc tế, ngân hàng và doanh nghiệp đều cùng chỉ ra thực tế này.
Theo Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần một lượng vốn đầu tư bổ sung rất lớn đến năm 2040 để đạt mục tiêu thích ứng khí hậu và giảm phát thải, trong đó khu vực tư nhân được kỳ vọng đóng góp khoảng một nửa nhu cầu. Câu chuyện vì thế không phải là “tiền ở đâu”, mà là “dự án ở đâu” và “dự án có đạt tiêu chuẩn dự án xanh mà nhà đầu tư quốc tế đòi hỏi hay không”. Khi dòng vốn xanh quốc tế sẵn sàng, nhưng danh mục dự án đạt chuẩn dự án xanh còn mỏng và chất lượng chưa đồng đều, dòng vốn buộc phải đi đường vòng, hoặc đứng ngoài thị trường Việt Nam.
Tiêu chuẩn dự án xanh: vì sao Việt Nam khó đạt?
Trở ngại lớn nhất để hút dòng vốn xanh Việt Nam hiện nay là thiếu dự án đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, minh bạch và khung chính sách ổn định. Các nhà đầu tư quốc tế ưu tiên những thị trường có hệ thống phân loại xanh rõ ràng, dữ liệu tin cậy và danh mục dự án được chuẩn bị bài bản. Nhiều dự án trong nước vẫn chưa được thiết kế theo tiêu chuẩn mà nhà đầu tư quốc tế có thể chấp nhận, ngay cả trước khi xét đến yếu tố “xanh”.
Một phát biểu then chốt tại hội nghị là: “Chất lượng dự án sẽ quyết định khả năng thu hút các dòng vốn dài hạn, đồng thời góp phần giảm chi phí huy động vốn và nâng cao niềm tin của nhà đầu tư”. Điều này có nghĩa, nếu dự án không chứng minh được hiệu quả kinh tế, tính khả thi tài chính, cấu trúc đầu tư hợp lý và năng lực của chủ đầu tư, thì gắn nhãn “xanh” cũng không cứu được. Yếu tố xanh chỉ thực sự phát huy tác dụng khi dự án đã đứng vững trên nền tảng tài chính và quản trị, từ đó mở rộng cơ sở nhà đầu tư và nâng sức hấp dẫn. Thiếu tiêu chuẩn dự án xanh rõ ràng và được thực thi nghiêm, thị trường sẽ tiếp tục loay hoay với các cam kết trên giấy.
Ngân hàng – mắt xích bắt buộc trong chuỗi tài chính xanh
Nếu dự án là “hàng hóa” của thị trường tài chính xanh, thì ngân hàng chính là kênh phân phối chủ lực. Phần lớn dòng vốn xanh hiện nay được dẫn truyền thông qua hệ thống ngân hàng. Các định chế tài chính quốc tế cấp vốn cho tổ chức tín dụng trong nước, sau đó ngân hàng cho doanh nghiệp vay lại theo các tiêu chí xanh, một hình thức on-lending đang chiếm ưu thế. Điều này cho thấy tài chính xanh ngân hàng hiện vẫn là kênh dẫn vốn chủ yếu, dù thị trường mong muốn có thêm các dòng vốn trực tiếp.
Ngân hàng không chỉ là nơi “truyền tiền” mà phải đóng vai trò cầu nối chuẩn hóa dự án. Khi tiếp nhận vốn từ các tổ chức như IFC hay ADB, ngân hàng đồng thời tiếp nhận bộ tiêu chí về quản trị rủi ro, công bố thông tin, đánh giá tác động môi trường – xã hội (ESG) và hệ thống phân loại xanh, rồi tích hợp vào quy trình thẩm định và cấp tín dụng. Theo các lãnh đạo ngân hàng, khi doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn về quản trị, minh bạch thông tin và phát triển bền vững, quá trình thẩm định trở nên thuận lợi hơn, chi phí huy động vốn được cải thiện và khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn được mở rộng. Nếu ngân hàng không chủ động “dịch” chuẩn quốc tế thành tiêu chí cụ thể cho khách hàng, dòng vốn xanh sẽ dừng lại ở cấp cam kết.
Hoàn thiện hệ sinh thái tài chính xanh: từ chính sách đến hạ tầng thị trường
Thị trường tài chính xanh Việt Nam muốn chuyển nhu cầu thành giao dịch thực tế phải vượt qua giai đoạn “thử nghiệm rời rạc” để bước vào một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Trên thế giới, bên cạnh trái phiếu xanh, các công cụ như trái phiếu bền vững, trái phiếu xã hội, trái phiếu chuyển đổi… đã hình thành một bức tranh đa dạng. Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế bền vững không thể dựa vào một sản phẩm duy nhất, mà cần cả hệ sinh thái tài chính xanh, đáp ứng nhu cầu ở nhiều lĩnh vực và giai đoạn khác nhau.
So với các trung tâm tài chính lớn, những nơi đã xây dựng khá đầy đủ hệ thống tiêu chuẩn, công bố thông tin và phân phối sản phẩm tài chính xanh, khoảng trống của Việt Nam nằm ở “thượng nguồn”: chuẩn bị dự án, cấu trúc dòng tiền và “gom” dự án vào dạng tài sản có thể tiếp cận nhà đầu tư quốc tế. Các kế hoạch như xây dựng Trung tâm chuyển hóa vốn xanh (Green Capital Conversion Hub) nhằm kết nối chuẩn bị dự án, cấu trúc tài chính, dữ liệu, cơ chế giảm thiểu rủi ro, đo lường tác động và nhà đầu tư được kỳ vọng sẽ giúp các dự án bền vững trở thành tài sản đủ điều kiện huy động vốn trên thị trường quốc tế. Đây là bước đi cần thiết nếu Việt Nam muốn nâng cấp thị trường tài chính xanh từ “vệ tinh” sang “điểm đến” vốn quốc tế.
Từ hội nghị đến hành động: xây cầu cho dòng vốn xanh
Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 không dừng ở những phát biểu chung chung, mà đã có các cam kết cụ thể được ký kết ngay tại chỗ. Trong khuôn khổ sự kiện, một ngân hàng thương mại và Quỹ Đầu tư Thụy Sĩ cho các thị trường mới nổi (SIFEM) đã ký thỏa thuận đối tác chiến lược, với kỳ vọng gia tăng nguồn lực tài trợ cho các dự án chuyển đổi xanh và phát triển bền vững tại Việt Nam. Bên cạnh đó, FiinGroup cũng trao Ý định thư hợp tác với Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, hướng tới phát triển hạ tầng thị trường và hệ sinh thái dịch vụ tài chính tại trung tâm này.
Nhưng để những thỏa thuận đó không trở thành “hình thức”, Việt Nam cần nhất quán với ba ưu tiên: nâng chất dự án, nâng vai trò cầu nối của tài chính xanh ngân hàng và nâng cấp khung chính sách – hạ tầng thị trường. Khi tiêu chuẩn dự án xanh được nội địa hóa và thực thi nghiêm, khi ngân hàng thực sự đồng hành cùng doanh nghiệp ngay từ khâu chuẩn bị, và khi các trung tâm như Green Capital Conversion Hub vận hành hiệu quả, dòng vốn xanh sẽ không còn là khẩu hiệu. Đó là con đường ngắn nhất để biến nhu cầu vốn chuyển đổi xanh rất lớn thành những dự án cụ thể, có tác động thực trên nền kinh tế và đời sống người dân.
