Miễn phí sách giáo khoa: bước ngoặt lớn của TP.HCM giáo dục
Chính sách miễn phí sách giáo khoa tại TP.HCM là cơ chế cho phép tất cả học sinh phổ thông trên địa bàn được mượn sách giáo khoa chuẩn của Bộ GD-ĐT tại thư viện nhà trường mà không phải trả chi phí, theo lộ trình nhiều năm nhằm tiết kiệm, tái sử dụng sách và bảo đảm mọi học sinh đều có đủ tài liệu học tập. Chính sách miễn phí sách giáo khoa không chỉ là một ưu đãi, mà là cách TP.HCM tái định nghĩa trách nhiệm xã hội đối với giáo dục phổ thông. Năm học 2026-2027, tất cả học sinh phổ thông, người học tại cơ sở giáo dục công lập và tư thục theo chương trình do Bộ GD-ĐT ban hành sẽ là đối tượng được hưởng chính sách này. Điều đó có nghĩa, từ học sinh THCS, THPT chương trình chính quy đến giáo dục thường xuyên, xóa mù chữ đều nằm trong "vùng phủ" hỗ trợ, nếu đang học trên địa bàn thành phố.
Lộ trình mượn sách miễn phí: vì sao không phát ngay 100%?
Nhiều phụ huynh sẽ đặt câu hỏi: tại sao không phát sách giáo khoa miễn phí cho tất cả học sinh ngay lập tức? Câu trả lời nằm ở lộ trình mượn sách miễn phí mà TP.HCM giáo dục đã chọn. Năm học 2026-2027, thành phố chỉ miễn phí sách giáo khoa theo đúng nhu cầu mượn thực tế để tránh lãng phí và dư thừa. Đây là bước đi khôn ngoan: phụ huynh nào muốn con ghi chép trực tiếp, lưu giữ sách lâu dài vẫn có thể mua; người muốn tối ưu chi phí có thể đăng ký mượn. Từ năm học 2027-2028 và 2028-2029, các cơ sở giáo dục sẽ tiếp tục khảo sát nhu cầu mượn, rà soát số lượng sách hiện có để tái sử dụng và dự báo bổ sung, tiến tới hoàn thành miễn phí sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh theo Nghị định 271/2026/NĐ-CP. Đây không phải giải pháp tạm thời, mà là một chính sách sách giáo khoa dài hơi, đặt tiết kiệm ngân sách đi cùng công bằng cơ hội học tập.
Quy trình mượn – trả: phụ huynh không thể phó mặc cho nhà trường
Điểm mấu chốt của chính sách miễn phí sách giáo khoa là học sinh được mượn chứ không được "cho" sách. Các cơ sở giáo dục có trách nhiệm tổ chức cho học sinh mượn sách tại thư viện trường vào đầu năm học hoặc đầu mỗi học kỳ, và phải hoàn thành bàn giao chậm nhất 15 ngày trước ngày khai giảng. Toàn bộ giao nhận giữa nhà trường và học sinh (hoặc người giám hộ) phải được ghi chép đầy đủ vào sổ quản lý thư viện hoặc phần mềm quản lý tài sản chuyên dụng. Một câu có thể trích dẫn là: "Học sinh có nghĩa vụ hoàn trả đầy đủ bộ sách giáo khoa đã mượn cho thư viện nhà trường trong thời hạn không quá 15 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc năm học". Trách nhiệm này không thể chỉ đặt lên vai học sinh; phụ huynh phải cùng con giữ gìn, bao bọc, tránh mất mát, vì nhà trường sẽ thành lập Hội đồng kiểm kê, phân loại mức độ hao mòn và có quy trình thu hồi, bồi hoàn bằng hiện vật hoặc tiền mặt theo quy định.
Vai trò của Sở GD-ĐT và UBND phường, xã: bộ máy phía sau chính sách
Để mượn sách miễn phí không biến thành "mượn cho có", Sở GD-ĐT TP.HCM đã đưa ra hướng dẫn rất cụ thể cho các trường THPT và các cấp quản lý địa phương. Các cơ sở giáo dục phải chủ động rà soát, thống kê số lượng học sinh đang theo học, đồng thời dự báo chính xác quy mô và biến động học sinh cho năm kế tiếp. Dựa trên số lượng học sinh và số sách hiện có trong thư viện, mỗi đơn vị lập danh mục, số lượng sách cần trang bị mới hoặc bổ sung, rồi báo cáo về Sở hoặc UBND phường, xã, đặc khu theo phân cấp quản lý để trình UBND thành phố trước ngày 30-10 hàng năm. Trường công lập dựa vào số đăng ký mượn và mức giá sách tại thời điểm lập dự toán để xin kinh phí. Trường tư thục cũng phải gửi đề xuất kinh phí mua sách về Sở hoặc UBND phường, xã. Đằng sau một bộ sách miễn phí mà phụ huynh cầm trên tay là cả hệ thống quản trị ngân sách, đấu thầu và cung ứng sách giáo khoa mà nếu vận hành không minh bạch, chính sách sẽ mất niềm tin của xã hội.
Từ cảnh xếp hàng mua sách đến tương lai thư viện chung
Những hình ảnh hàng nghìn phụ huynh xếp hàng dài để mua sách giáo khoa đầu năm học là lời nhắc rõ ràng vì sao một chính sách sách giáo khoa mới là cần thiết. Đã có thời điểm, một nhà sách tại TP.HCM ghi nhận 2.600 lượt khách đến mua sách giáo khoa trong một ngày, trong khi ngày trước đó là hơn 1.800 lượt. Theo dữ liệu phát hành, đến ngày 15.8, một nhà xuất bản lớn đã in và phát hành 220 triệu bản sách giáo khoa trên toàn quốc, cùng 76 triệu bản sách bài tập, tham khảo; riêng TP.HCM đã có 24,5 triệu bản sách giáo khoa đến tay phụ huynh, học sinh, nhà trường, đạt 98% nhu cầu đăng ký. Dù sản lượng đã tăng hơn 15% so với năm trước và đang tiếp tục in bổ sung thêm 9 triệu bản, mô hình "ai cũng tự mua" vẫn tạo áp lực không nhỏ. Miễn phí sách giáo khoa theo cơ chế mượn biến thư viện trường thành trung tâm chia sẻ tài nguyên chung, giảm cảnh chạy đua mua sách, nhưng phụ huynh phải chấp nhận thay đổi thói quen: từ "sách là của riêng" sang "sách là tài sản cộng đồng".
