Khuyến công phía Bắc: từ “vốn mồi” đến tư duy năng lực dài hạn
Khuyến công phía Bắc là tổng thể chính sách và chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, làng nghề, cơ sở công nghiệp nông thôn nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp, nâng cao năng lực sản xuất bền vững, gắn đầu tư máy móc, công nghệ với liên kết vùng logistics, thị trường và xuất khẩu để tạo tăng trưởng dài hạn cho khu vực. Hiện tượng đáng chú ý nhất là sự dịch chuyển khỏi cách hỗ trợ rải rác từng dự án, sang cách nhìn khuyến công như “vốn mồi” để kiến tạo năng lực phát triển dài hạn cho cả vùng. Nếu trước đây, nhiều chương trình dừng ở việc cấp máy, cho gian hàng hội chợ, thì nay câu hỏi cần đặt ra là: mỗi đồng khuyến công có làm giảm chi phí logistics, làm dày thêm chuỗi giá trị và tăng sức cạnh tranh vùng hay không? Chính ở điểm này, chiến lược mới bắt đầu bộc lộ sự khác biệt.
Khuyến công phải gắn với chuỗi giá trị và liên kết vùng logistics
Khu vực phía Bắc sở hữu vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh và đối ngoại, tập trung nhiều trung tâm công nghiệp, thương mại, dịch vụ cùng hệ thống cửa khẩu, cảng biển, sân bay, hạ tầng giao thông kết nối liên vùng và quốc tế hiện đại. Nhưng nếu chỉ đếm ki-lô-mét đường, cảng hay cầu, liên kết vùng logistics sẽ vẫn mang tính hình thức. Tư duy mới đang được nêu rõ tại Hội nghị ngành Công Thương khu vực phía Bắc lần thứ XII, khi yêu cầu liên kết không dừng ở trao đổi thông tin giữa địa phương, mà phải hướng tới kết nối thực chất giữa vùng nguyên liệu – sản xuất – công nghiệp hỗ trợ – logistics – thương mại – xuất khẩu. Liên kết như vậy không chỉ mở thêm dư địa phát triển cho doanh nghiệp, mà còn buộc khuyến công phía Bắc phải ưu tiên những dự án tạo ra dòng hàng hóa ổn định và giảm chi phí logistics cho toàn vùng.
Từ hỗ trợ đơn lẻ sang tích hợp sản xuất, vật liệu, logistics và thị trường
Số liệu khuyến công phía Bắc cho thấy nguồn lực đã bắt đầu đi vào chiều sâu: năm 2025, tổng kinh phí khuyến công khu vực phía Bắc đạt 87,9 tỷ đồng, tương đương 85% kế hoạch năm, hỗ trợ gần 200 doanh nghiệp ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, tổ chức gần 1.000 gian hàng hội chợ trong nước và tôn vinh 34 sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia. Những con số này chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong chuỗi liên kết sản xuất. Khi một doanh nghiệp được hỗ trợ máy móc, câu hỏi kế tiếp là: nguồn nguyên liệu sẽ đến từ vùng nào, chi phí logistics ra sao, sản phẩm đi vào hệ thống thương mại và xuất khẩu nào? Việc tăng cường liên kết vùng giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian tìm kiếm nguồn hàng, chủ động hơn trong xây dựng chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics và mở rộng cơ hội hợp tác xuyên tỉnh. Khuyến công nếu tiếp tục đi theo hướng tích hợp này, sẽ biến những hỗ trợ ban đầu thành nền tảng cho năng lực sản xuất bền vững.
Chuyển đổi xanh, số và mô hình kinh doanh bền vững: trọng tâm mới của khuyến công
Không thể nói tới năng lực sản xuất bền vững nếu khuyến công vẫn chỉ chăm chăm vào thiết bị mà bỏ qua mô hình kinh doanh, chuyển đổi xanh và số. Hiện nguồn lực khuyến công phía Bắc đã giúp gần 200 doanh nghiệp ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, nhưng Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh, liên kết vùng phải gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển sản xuất sạch hơn, thương mại điện tử và hệ thống thông tin thị trường. Điều này đặt ra chuẩn mới: dự án khuyến công không chỉ được đánh giá bằng số lượng máy móc, mà bằng khả năng giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế, thích ứng với yêu cầu quy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại và tiêu dùng xanh. Vai trò của các địa phương vì vậy đang chuyển từ “cấp phát hỗ trợ” sang “đồng thiết kế mô hình kinh doanh bền vững” cùng doanh nghiệp.
Không gian tăng trưởng mới: khi khuyến công đi cùng liên kết vùng thực chất
Điểm tích cực là nhiều địa phương phía Bắc, như Hải Phòng, đã công khai cam kết cải thiện môi trường đầu tư, tăng cường kết nối cảng biển, logistics, công nghiệp và thương mại với các tỉnh trong vùng. Nhưng để khuyến công phía Bắc thực sự trở thành “vốn mồi” mở không gian tăng trưởng mới, các cơ quan Bộ và Sở Công Thương cần làm rõ đóng góp của các ngành, dự án trọng điểm trong quý IV/2026, xác định giải pháp đột phá và trách nhiệm thực hiện đối với từng chỉ tiêu, đồng thời tháo gỡ vướng mắc sản xuất ngay từ địa phương. Trong thời gian tới, phía Bắc cũng được yêu cầu phối hợp triển khai giải pháp đẩy mạnh tiêu dùng nội địa tại các trung tâm công nghiệp, khu vực cửa khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường. Nếu làm được, khuyến công sẽ không còn là “chi phí trợ cấp” mà trở thành khoản đầu tư chiến lược, đo được bằng chi phí logistics giảm đi, dòng hàng ổn định hơn và năng lực sản xuất bền vững được củng cố qua từng năm.
