Hai quyết định mang tính bước ngoặt trong quy hoạch quốc gia
Việc thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của hai tỉnh là bước nâng cấp hành chính nhằm tái tổ chức không gian phát triển, nâng chuẩn quản trị đô thị và tạo thêm cực tăng trưởng mới cho vùng Đồng bằng sông Hồng, khu vực Bắc Bộ và cả nước. Không chỉ đổi tên và địa vị pháp lý, các nghị quyết này phản ánh chủ trương đưa những địa phương đã đô thị hóa mạnh, có nền công nghiệp và dịch vụ phát triển, lên tầm thành phố trực thuộc Trung ương với khung cơ chế, nguồn lực và trách nhiệm cao hơn. Từ góc nhìn quy hoạch quốc gia, đây là động thái chủ ý để phân bố lại hệ thống đô thị trung ương, tránh quá tải cho Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời khai thác tiềm năng vùng ven đô, biển và cửa khẩu.
Thành phố Bắc Ninh: từ tỉnh công nghiệp lên cực tăng trưởng công nghệ cao
Chiều 24/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh với 480/480 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 100%. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Bắc Ninh. Điều đó nghĩa là toàn bộ không gian tỉnh hiện nay sẽ được quản lý dưới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, giáp Hà Nội, Hải Phòng, thành phố Quảng Ninh và các tỉnh Hưng Yên, Lạng Sơn, Thái Nguyên. Theo định hướng của Chính phủ, thành phố Bắc Ninh sẽ phát triển theo mô hình đô thị công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh, hiện đại và giàu bản sắc Kinh Bắc, trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước, tham gia sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu tận dụng tốt lợi thế công nghiệp điện tử hiện có, Bắc Ninh có thể chuyển từ “công xưởng gia công” sang trung tâm nghiên cứu, thiết kế và dịch vụ công nghệ, qua đó gia tăng giá trị nội địa và sức cạnh tranh.
Thành phố Quảng Ninh: đô thị biển, công nghiệp hiện đại và cửa ngõ quốc tế
Cũng trong chiều 24/8, tại Phiên bế mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh với 478/478 đại biểu có mặt tán thành, đạt tỷ lệ 100%, gồm 3 điều và có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Thành phố Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh, giáp Hải Phòng, Bắc Ninh, Lạng Sơn, Trung Quốc và Biển Đông. Đây là đô thị biển, biên giới, di sản hiếm có, vừa là cửa ngõ giao thương quốc tế vừa sở hữu Vịnh Hạ Long – di sản thiên nhiên thế giới cần bảo tồn nghiêm ngặt. Định hướng phát triển là công nghiệp hiện đại, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, tham gia sâu chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời xây dựng đô thị xanh, thông minh, giàu bản sắc, dựa trên cảnh quan biển đảo, hệ sinh thái tự nhiên và di sản văn hóa vùng mỏ, ven biển, miền núi và cửa khẩu. Nếu Quảng Ninh giữ được kỷ luật môi trường, tránh đô thị hóa nóng, địa phương này có thể trở thành hình mẫu về kết hợp tăng trưởng và bảo tồn.
Nâng cấp hành chính không chỉ là chuyện tên gọi
Chính phủ nhấn mạnh việc thành lập thành phố Bắc Ninh không chỉ là thay đổi tổ chức đơn vị hành chính, mà còn có ý nghĩa lâu dài đối với tổ chức không gian phát triển, mô hình chính quyền địa phương và việc tạo thêm động lực tăng trưởng mới cho địa phương cũng như cả nước. Với Quảng Ninh, quyết định thành lập thành phố trực thuộc Trung ương được đánh giá không đơn thuần là thay đổi tên gọi hay mô hình hành chính, mà mở ra không gian phát triển mới cho một cực tăng trưởng quan trọng của miền Bắc, vùng Đồng bằng sông Hồng và khu vực Bắc Bộ. Cả hai nghị quyết đều quy định ngoài các chế độ, chính sách dành cho thành phố trực thuộc Trung ương, những cơ chế, chế độ, chính sách đặc thù đang áp dụng cho hai tỉnh trước đây tiếp tục được duy trì đến hết giai đoạn hoặc đến khi có quyết định mới. Đây là điểm then chốt: nhà nước không “đập đi làm lại”, mà giữ ổn định các ưu đãi hiện có, đồng thời bổ sung quyền hạn, nguồn lực và trách nhiệm, nhằm tránh xáo trộn đời sống và hoạt động của doanh nghiệp.
Tác động kinh tế – xã hội và những việc phải làm ngay
Theo Chính phủ, sự phát triển của thành phố Bắc Ninh phải mang lại lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp, đóng góp nhiều hơn cho ngân sách, tạo thêm việc làm, nâng cao năng suất lao động, thu nhập và chất lượng sống. Với Quảng Ninh, các cơ quan trung ương yêu cầu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực chủ yếu, đồng thời bảo đảm quá trình đô thị hóa không làm suy giảm các giá trị di sản, văn hóa và cảnh quan đặc trưng. Trách nhiệm trước mắt của chính quyền địa phương là sắp xếp, kiện toàn bộ máy, bảo đảm ổn định đời sống người dân, duy trì hoạt động bình thường của các cơ quan, đơn vị và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng và an ninh trên địa bàn. Nếu chỉ nâng cấp hành chính mà không cải cách quản trị, minh bạch quy hoạch, tăng cường phân cấp đi kèm kiểm soát, hai thành phố mới sẽ khó trở thành cực tăng trưởng như kỳ vọng. Ngược lại, nếu đồng bộ thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực, việc "lên thành phố trực thuộc Trung ương" có thể tạo ra những mô hình đô thị lan tỏa cho cả nước.
