Hợp tác nghị viện Việt-Thái: động lực mới cho quan hệ chiến lược toàn diện sau 50 năm

Chuyến thăm mang tính biểu tượng: khi nghị viện bước lên tuyến đầu ngoại giao

Chuyến thăm chính thức Việt Nam của Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram từ ngày 5-7/8/2026 là một hoạt động ngoại giao nghị viện cấp cao đánh dấu vai trò ngày càng trung tâm của hợp tác nghị viện Việt-Thái trong việc củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện và mở ra không gian mới cho phối hợp lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của hai nước. Điều đáng nói không phải chỉ là nghi thức, mà là thông điệp chính trị: nghị viện hai nước muốn tự khẳng định mình là trụ cột, chứ không phải phần phụ, trong tổng thể quan hệ song phương. Đây là chuyến thăm Việt Nam đầu tiên của ông Sophon Zaram kể từ khi nhậm chức tháng 3/2026 và là chuyến thăm chính thức đầu tiên của người đứng đầu cơ quan lập pháp Thái Lan sau 9 năm, cho thấy Bangkok coi Hà Nội là đối tác ưu tiên trong chiến lược khu vực. Việc Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ động mời người đồng cấp Thái Lan không chỉ mang tính nghi lễ, mà là bước đi có chủ đích nhằm nâng tầm ngoại giao nghị viện lên ngang hàng với đối ngoại Đảng và Nhà nước.

Kỷ niệm 50 năm ngoại giao: từ biểu tượng đến yêu cầu nâng cấp hợp tác

Bối cảnh kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Thái Lan (1976-2026) khiến chuyến thăm này mang hàm ý vượt xa một cuộc tiếp xúc thường kỳ. Sau nửa thế kỷ, hai nước đã trở thành Đối tác chiến lược toàn diện với nền tảng tin cậy chính trị vững và quan hệ kinh tế, giao lưu nhân dân ngày càng gắn kết. Nếu giai đoạn đầu tập trung phá băng và tạo dựng niềm tin, thì giai đoạn hiện nay đặt ra yêu cầu phải “làm dày” nội dung cho khuôn khổ đối tác, biến khẩu hiệu thành kết quả cụ thể. Theo các thỏa thuận đã ký, hai bên đặt mục tiêu đưa hợp tác phát triển thực chất, hiệu quả, từ chính trị, quốc phòng-an ninh đến kinh tế, giáo dục, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh đó, hợp tác nghị viện không thể dừng ở mức phối hợp mang tính nghi thức; nó phải trở thành công cụ để rà soát, tháo gỡ rào cản pháp lý, giám sát việc thực thi Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giai đoạn 2026-2031. Nói cách khác, 50 năm hữu nghị đòi hỏi một chất lượng mới trong cách hai nghị viện hành động.

Hợp tác nghị viện Việt-Thái: trụ cột pháp lý cho thương mại, đầu tư và kết nối hạ tầng

Điểm ít được chú ý nhưng mang tính quyết định trong quan hệ Việt-Thái là việc Quốc hội hai nước được xác định là một trụ cột quan trọng của Đối tác chiến lược toàn diện. Trên thực tế, thương mại, đầu tư hay các dự án kết nối hạ tầng xuyên biên giới đều cần khung pháp lý rõ ràng, ổn định. Hợp tác nghị viện Việt-Thái, nếu được tổ chức bài bản, có thể trở thành “xưởng luật” chung giúp chuẩn hóa quy định, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và đẩy nhanh tiến độ các dự án kết nối. Thái Lan hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong ASEAN và đứng thứ 8 về đầu tư vào Việt Nam. Hai nước đã thống nhất phấn đấu sớm đạt kim ngạch thương mại 25 tỷ USD và hướng tới 50 tỷ USD theo hướng cân bằng, bền vững, đồng thời triển khai Chiến lược “Ba kết nối”, nghiên cứu các tuyến vận tải đường bộ, đường thủy ven biển gắn với tiểu vùng Mekong. Nếu các ủy ban của Quốc hội hai bên phối hợp chặt chẽ trong việc hoàn thiện khung pháp lý, giám sát thực thi, những mục tiêu đó bớt đi nhiều phần khẩu hiệu và có cơ hội trở thành kết quả đo đếm được.

Vai trò của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: điều phối trung tâm cho giai đoạn mới

Trong câu chuyện hợp tác nghị viện Việt-Thái, cá nhân Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn giữ vị trí điều phối trung tâm. Việc ông mời Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram thăm chính thức Việt Nam thể hiện chính sách đối ngoại ưu tiên củng cố quan hệ với các nước láng giềng và thành viên ASEAN, trong đó Thái Lan là một mắt xích quan trọng. Quan trọng hơn, chuyến thăm lần này tạo cơ hội để người đứng đầu cơ quan lập pháp Việt Nam thống nhất với phía Thái Lan các định hướng lớn về hợp tác nghị viện giai đoạn 2023-2028 và xa hơn. Hai bên đã có thỏa thuận hợp tác Quốc hội ký mới năm 2023, mở rộng trao đổi đoàn nhiều cấp, giao lưu giữa Nhóm nghị sĩ hữu nghị, nữ nghị sĩ và nghị sĩ trẻ. Nếu biết tận dụng mạng lưới này, Chủ tịch Quốc hội Việt Nam có thể biến ngoại giao nghị viện thành kênh “đa tầng”, nơi không chỉ lãnh đạo cấp cao mà cả các nhóm nghị sĩ chuyên ngành cùng tham gia tháo gỡ vướng mắc, từ quy tắc thương mại đến hợp tác khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh và chuyển dịch năng lượng. Đây là cách tiếp cận chủ động, coi nghị viện là đối tác kiến tạo chứ không chỉ là cơ quan phê chuẩn.

Từ ngoại giao nghị viện đến hội nhập khu vực: cơ hội và đòi hỏi trách nhiệm

Một điểm quan trọng của chuyến thăm là thông điệp về phối hợp khu vực. Hai nghị viện không chỉ bàn chuyện song phương mà còn cam kết tiếp tục phối hợp, ủng hộ nhau tại các diễn đàn nghị viện khu vực và quốc tế như AIPA, IPU, APPF. Trong bối cảnh ASEAN phải đối mặt với nhiều thách thức, từ cạnh tranh nước lớn đến các vấn đề tiểu vùng Mekong, tiếng nói đồng bộ giữa Hà Nội và Bangkok tại các diễn đàn này giúp tăng khả năng định hình luật chơi, thay vì bị động trong các sắp đặt từ bên ngoài. Theo Đại sứ Việt Nam tại Thái Lan Phạm Việt Hùng, khi quan hệ được nâng lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, vai trò hợp tác nghị viện càng quan trọng vì Quốc hội hai nước không chỉ đồng hành trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý mà còn phải tăng cường giám sát, thúc đẩy thực hiện các cam kết của lãnh đạo cấp cao. Nói khác đi, ngoại giao nghị viện đang chuyển từ “cử chỉ hữu nghị” sang “cơ chế ràng buộc trách nhiệm”. Đây vừa là cơ hội để Việt Nam – Thái Lan cùng kiến tạo trật tự khu vực ổn định, vừa là phép thử đối với năng lực làm việc của chính các nghị sĩ. Chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội Thái Lan lần này, vì thế, không nên bị nhìn nhận như một điểm nhấn lễ nghi trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 50 năm ngoại giao. Nó là lời nhắc rằng nếu muốn quan hệ chiến lược toàn diện đi vào chiều sâu – từ thương mại, hạ tầng, đổi mới sáng tạo đến hội nhập khu vực – thì hợp tác nghị viện phải được đối xử như một động lực chính sách, với những chương trình hành động cụ thể và trách nhiệm giám sát rõ ràng.