Chuỗi giá trị liên vùng: Khi kinh tế không còn đi theo địa giới hành chính
Chuỗi giá trị liên vùng là cách tổ chức sản xuất – logistics – dịch vụ – thị trường của nhiều địa phương trong một dòng giá trị liên tục, nơi nguyên liệu có thể ở tỉnh này, chế biến ở tỉnh khác, phân phối tại đô thị trung tâm rồi xuất khẩu qua một cửa khẩu xa hơn, vượt lên mọi rào cản địa giới hành chính để tối ưu lợi thế của toàn vùng. Theo nghĩa đó, bài toán phát triển phía Nam hôm nay không còn là mỗi tỉnh mạnh một mảng, mà là phải cùng nhau thiết kế những chuỗi giá trị liên vùng thật sự vận hành được. Đây chính là tinh thần bao trùm tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) khu vực phía Nam do Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam tổ chức và Hội Doanh nhân trẻ TP.HCM đăng cai. Không chỉ nói về hợp tác kinh tế phía Nam, các doanh nhân ở đây đang đặt câu hỏi khó hơn: thể chế nào cho phép vượt qua rào cản địa giới hành chính để biến lợi thế rời rạc thành sức mạnh hệ thống?
Tiếng nói An Giang: Đột phá thể chế hay tiếp tục “phối hợp cơ học”?
Phát biểu tại VPSF vòng khu vực phía Nam, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh – Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ An Giang – không chọn cách kêu gọi chung chung mà đề xuất thẳng các cơ chế đột phá nhằm xóa bỏ sự chia cắt về địa giới, biến tiềm năng phân tán thành một chuỗi giá trị liên kết chặt chẽ. Quan điểm gây tranh luận nhưng đáng để lắng nghe: “chuỗi giá trị không đi theo địa giới hành chính”. Ở góc độ thể chế, bà Linh nhấn mạnh liên kết vùng không thể chỉ là vài biên bản ghi nhớ hay những cuộc họp liên tỉnh; đó mới là “phối hợp cơ học”. Muốn thực chất, Trung ương và địa phương phải dám tạo không gian thí điểm chính sách liên vùng cho các sáng kiến kinh tế tư nhân. Cơ chế thí điểm phải đủ linh hoạt: mô hình hiệu quả thì thể chế hóa và nhân rộng; mô hình chưa hiệu quả thì điều chỉnh hoặc dừng kịp thời. Nếu không chấp nhận thử nghiệm, mọi khẩu hiệu về chuỗi giá trị liên vùng sẽ dừng lại ở powerpoint.
Dịch chuyển trọng tâm: từ đường xá sang chuỗi giá trị và hợp tác công – tư
Điểm đáng chú ý của VPSF khu vực phía Nam là sự dịch chuyển tư duy: khác với các kỳ trước xoay quanh hạ tầng giao thông kết nối, lần này diễn đàn hướng trực tiếp vào xây dựng chuỗi giá trị thực chất, tăng năng lực nội tại cho doanh nghiệp và đẩy mạnh hợp tác công – tư có trách nhiệm. Nói cách khác, câu chuyện không còn dừng ở việc xây thêm đường, cảng, cầu, mà quay sang hỏi: làm sao để các địa phương cùng tham gia vào một chuỗi giá trị liên vùng chung? Các phiên bàn tròn khu vực phía Nam đi vào 5 bài toán cụ thể: hạ tầng dữ liệu liên tỉnh, tối ưu logistics, phát triển nhà cung ứng địa phương, nâng cấp doanh nghiệp nhỏ và vừa, và liên kết nguồn nhân lực chất lượng cao. Cộng đồng doanh nghiệp phía Nam cũng nhấn mạnh hợp lực công – tư phải mở rộng sang hạ tầng công nghệ, dịch vụ công và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ bám vào vài dự án đường sá lớn. Việc tháo gỡ rào cản thể chế được nhìn nhận là “chìa khóa mở đường cho các mô hình hợp tác mới”, giúp khu vực tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng.
Hạ tầng dùng chung và áp lực chi phí của doanh nghiệp nhỏ
Ở tầng vận hành, bài toán đau đầu nhất của doanh nghiệp vừa và nhỏ là chi phí để bước chân vào chuỗi cung ứng giá trị cao: đầu tư nâng chuẩn, công nghệ, máy móc đều là những gánh nặng lớn. Nếu tiếp tục để mỗi doanh nghiệp tự xoay xở, phần lớn sẽ bị loại khỏi cuộc chơi chuỗi giá trị toàn cầu. Đề xuất từ Hội Doanh nhân trẻ An Giang vì thế mang tính “hệ sinh thái”: Nhà nước tập trung quy hoạch, quỹ đất, hạ tầng kết nối và khung tiêu chuẩn; khu vực tư nhân đầu tư, vận hành thiết bị và dịch vụ trên nền hạ tầng dùng chung. Từ cấu trúc này, doanh nghiệp nhỏ không cần sở hữu nhà máy lớn mà chỉ cần trả phí theo mức độ sử dụng để tiếp cận hạ tầng đạt chuẩn với chi phí phù hợp. Thông điệp được nhấn mạnh rất rõ: “doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết phải sở hữu một nhà máy lớn mới làm ra được sản phẩm đạt chuẩn; điều quan trọng là được tiếp cận hạ tầng đạt chuẩn với chi phí phù hợp”. Nếu bỏ qua lớp hạ tầng dùng chung này, mọi nói về chuỗi giá trị liên vùng sẽ xa lạ với đa số doanh nghiệp nền.
Từ diễn đàn tới chính sách: liên kết để lớn hơn, nâng chuẩn để đi xa hơn
Để các ý tưởng không dừng ở diễn đàn, Ban tổ chức VPSF khu vực phía Nam khẳng định toàn bộ ý kiến, sáng kiến, kiến nghị tại các phiên bàn tròn sẽ được tổng hợp, sàng lọc và hoàn thiện để trình lên Chính phủ và cơ quan quản lý nhà nước tại phiên toàn quốc, hướng tới các giải pháp chính sách dài hạn. Trọng tâm xuyên suốt là biến lợi thế riêng của từng địa phương thành năng lực cạnh tranh chung của toàn vùng, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nâng chuẩn và lớn lên bằng năng suất, công nghệ, thị trường và liên kết thực chất. Việc Hội Doanh nhân trẻ TP.HCM ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với các đối tác doanh nghiệp và ngân hàng trong khuôn khổ sự kiện cho thấy tư duy mới: hợp tác kinh tế phía Nam không chỉ là khẩu hiệu giữa chính quyền, mà là các kênh kết nối nguồn lực cụ thể cho cộng đồng doanh nghiệp. Thông điệp từ cộng đồng doanh nhân trẻ An Giang tóm gọn tinh thần đó: “Liên kết để lớn hơn; Nâng chuẩn để đi xa hơn; Hợp lực để biến tiềm năng thành giá trị thực”. Nhưng để khẩu hiệu này trở thành thực tế, điều kiện tiên quyết vẫn là một hệ thống hành chính mang tính thực thi cao, nơi “chính sách tốt phải là chính sách doanh nghiệp tiếp cận được, sử dụng được và tạo ra kết quả đo lường được”.
