Gỡ vướng mắc dự án tồn đọng: không chỉ là chuyện thủ tục
Cơ chế gỡ vướng mắc pháp lý cho các dự án bất động sản vướng mắc là tập hợp các biện pháp rà soát, phân loại và xử lý hồ sơ về đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư và nghĩa vụ tài chính, nhằm khơi thông những dự án tồn đọng, đưa nguồn lực đất đai và vốn đầu tư bất động sản bị “đóng băng” quay trở lại phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân lẫn doanh nghiệp. Ở Việt Nam, câu chuyện này đang dịch chuyển từ xử lý hồ sơ kiểu hành chính sang tiếp cận theo hướng quản trị nguồn lực. Theo dữ liệu Bộ Tài chính được Hiệp hội Bất động sản TP.HCM trích dẫn, đến ngày 15/9, 4.685 dự án bất động sản vướng mắc đã được thống kê trên toàn quốc. Trong số này, 3.407 dự án, tương đương 72,7%, với tổng vốn đầu tư hơn 2,5 triệu tỷ đồng đã được phân loại, xử lý và không còn vướng mắc. Đây không phải là cải thiện nhỏ, mà là bước xoay trục chính sách.
Từ “tắc nguồn lực” đến “mở khóa” hơn 2,5 triệu tỷ đồng
Điều đáng nói nhất trong đợt gỡ vướng này là quy mô vốn được “giải phóng”. 3.407 dự án bất động sản vướng mắc nay đã được xử lý, kéo theo hơn 2,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư bất động sản quay lại quỹ đạo vận hành của nền kinh tế. Đây là số vốn từng nằm trong các dự án tồn đọng Việt Nam, bị kẹt bởi cùng lúc nhiều loại thủ tục: đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư, tài chính. Cùng với đó, 1.123 dự án khác (23,97%) đã có kế hoạch xử lý trong thời gian tới và 155 dự án (3,3%) được đề xuất giải quyết ở cấp Quốc hội, Chính phủ hoặc Thủ tướng. Cách phân nhóm này cho thấy chính quyền không còn chấp nhận tình trạng “xếp ngăn kéo” dự án mà đang nhìn các dự án bất động sản vướng mắc như một danh mục nguồn lực cần quản trị chủ động, theo lộ trình rõ ràng thay vì xử lý vụn vặt.
TP.HCM: mô hình Tổ công tác 1645 và sự thay đổi cách làm
TP.HCM là nơi thấy rõ nhất sự thay đổi cách tiếp cận khi gỡ vướng mắc pháp lý. Thành phố có 1.338 dự án bất động sản vướng mắc với tổng diện tích hơn 30.691 ha và tổng vốn đầu tư 658.084 tỷ đồng. Thay vì để hồ sơ “trôi” giữa các sở ngành, Tổ công tác 1645 được lập để rà soát liên ngành, trực tiếp soi từng hồ sơ, xác định điểm nghẽn và đề xuất hướng xử lý cụ thể. Sau gần hai năm, tổ này đã họp hơn 75 cuộc, xử lý vướng mắc tại 373 dự án nhà ở thương mại với khoảng 229.245 sản phẩm bất động sản. Theo Sở Tài nguyên và Môi trường, nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn” và lấy quyền lợi người dân làm trọng tâm đang rút ngắn đáng kể tiến độ xử lý. Nói cách khác, đây là một bước chuyển từ tư duy xét duyệt sang tư duy giải quyết trách nhiệm.
Tác động trực tiếp tới quyền sở hữu nhà và ngân sách
Vướng mắc pháp lý kéo dài tại các dự án bất động sản không chỉ làm chậm tiến độ doanh nghiệp mà còn “treo” quyền lợi người dân: nhiều dự án đã bàn giao nhà nhưng cư dân vẫn không được cấp giấy chứng nhận sở hữu. Việc gỡ vướng theo từng hồ sơ, với sự phối hợp của nhiều cơ quan, đã giúp doanh nghiệp hoàn tất nghĩa vụ với khách hàng và cư dân dần nhận được sổ hồng. Một câu nói đáng trích là: “Đến ngày 31/8/2026, giá trị hợp đồng chuyển nhượng của các hồ sơ đã chuyển sang cơ quan thuế đạt hơn 200.000 tỷ đồng, nguồn thu lệ phí trước bạ cho ngân sách TP.HCM đạt hơn 1.000 tỷ đồng”. Con số này cho thấy gỡ vướng không chỉ là bảo vệ quyền sở hữu tài sản mà còn là công cụ tăng thu, khơi thông giao dịch và tái kích hoạt dòng tiền trên thị trường vốn đầu tư bất động sản.
Bước tiếp theo: hoàn thiện luật và không để dự án “tái tắc”
Nhìn về phía trước, câu hỏi không phải là có tiếp tục gỡ vướng hay không, mà là làm sao để các dự án bất động sản vướng mắc không bị “tái tắc”. Bộ Tài chính đang tiếp tục rà soát, phân loại vướng mắc về đất đai, xây dựng, quy hoạch, đầu tư và các thủ tục khác để báo cáo cấp có thẩm quyền, giúp dự án vận hành và nguồn lực được khơi thông cho nền kinh tế. TP.HCM vẫn còn 99 dự án với khoảng 40.000 sản phẩm cần tiếp tục xử lý, chủ yếu liên quan nghĩa vụ tài chính bổ sung, quy hoạch – xây dựng, nhà ở xã hội, hạ tầng và hồ sơ thanh tra, điều tra. Ở tầm thể chế, kỳ họp Quốc hội cuối năm về sửa Luật Đất đai 2024 cùng các luật nhà ở, kinh doanh bất động sản, đầu tư được kỳ vọng tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc còn lại, tạo điều kiện thêm dự án được triển khai. Nếu khâu thực thi giữ được tinh thần “liên ngành, rõ trách nhiệm” như Tổ 1645, đây sẽ là chuyển đổi bền vững chứ không chỉ là chiến dịch ngắn hạn.
