Từ “cục máu đông” pháp lý đến 2,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư được giải phóng
Chiến dịch tháo gỡ khó khăn bất động sản quy mô toàn quốc là tập hợp các giải pháp pháp lý, hành chính và điều phối liên ngành nhằm xử lý dứt điểm hàng nghìn dự án bất động sản vướng mắc, qua đó giải phóng vốn đầu tư, khơi thông nguồn lực đất đai và bảo vệ quyền lợi của người mua nhà lẫn doanh nghiệp phát triển dự án. Những dự án này từng bị đình trệ nhiều năm vì chồng chéo quy định về đất đai, xây dựng, quy hoạch và nghĩa vụ tài chính, làm tắc nghẽn cả thị trường lẫn ngân sách nhà nước. Theo Bộ Tài chính, đến ngày 15/9, cả nước đã hoàn thành phân loại và tháo gỡ khó khăn cho 3.407 dự án tồn đọng với tổng mức vốn đầu tư bất động sản hơn 2,5 triệu tỷ đồng. Đây không còn là chuyện “giải quyết hồ sơ” thuần túy, mà là quyết định có giải phóng hay tiếp tục để lãng phí một khối nguồn lực khổng lồ của nền kinh tế.
TPHCM gỡ vướng dự án: mô hình tổ công tác 1645 và bài toán quyền lợi người dân
TPHCM nổi bật như “phòng thí nghiệm” cải cách khi cùng lúc xử lý hai lớp vướng mắc: hồ sơ đầu tư – đất đai của chủ đầu tư và quyền sở hữu nhà ở của cư dân. Thành phố đã thống kê 1.338 dự án bất động sản vướng mắc với tổng giá trị hơn 658.000 tỷ đồng, nhưng đến nay đã tháo gỡ được cho 650 dự án, 688 dự án còn lại đều có phương án xử lý cụ thể. Mũi nhọn của thành phố là Tổ công tác 1645. Sau gần hai năm, tổ này đã rà soát 373 dự án nhà ở thương mại, liên quan khoảng 229.245 sản phẩm bất động sản và giúp mang về hơn 1.000 tỷ đồng lệ phí trước bạ cho ngân sách. Quan trọng hơn, cách làm liên ngành – “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn” – đang trực tiếp tháo gỡ nỗi bức xúc của người dân bị treo sổ hồng nhiều năm, như trường hợp 120 khách hàng đã nhận nhà từ 2012 nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận.
Khánh Hòa phân nhóm 133 dự án: xử lý vướng mắc bằng kỷ luật pháp lý thay vì thỏa hiệp
Trái với hình dung về những cuộc “xin – cho” cục bộ, Khánh Hòa đang tiếp cận việc tháo gỡ dự án bất động sản vướng mắc bằng một quy trình mang tính kỷ luật pháp lý rõ ràng. Tỉnh đang rà soát, tháo gỡ 133 dự án có khó khăn, vướng mắc kéo dài và chia thành ba nhóm xử lý. Nhóm đất ở không hình thành đơn vị ở đã phát sinh giao dịch với bên thứ ba được giao cho Thanh tra tỉnh xác định hành vi vi phạm, sau đó Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường rà soát quy hoạch, điều chỉnh mục đích và thời hạn sử dụng đất, xác định giá đất và chuyển thông tin cho cơ quan thuế tính tiền sử dụng, tiền thuê đất phải nộp bổ sung. Đây là thông điệp rõ ràng: tháo gỡ khó khăn bất động sản không đồng nghĩa “hợp thức hóa” sai phạm, mà là sàng lọc dự án đủ điều kiện tiếp tục và buộc chủ đầu tư trả lại phần giá trị phải thuộc về ngân sách.
Vì sao phải gỡ vướng từng hồ sơ: tác động tới quyền lợi người mua nhà và dòng vốn đầu tư
Điểm quan trọng của đợt tháo gỡ lần này là thay đổi tư duy: từ xử lý theo “dự án” sang xử lý đến từng “hồ sơ” và từng nhóm vướng mắc cụ thể. Tại TPHCM, cùng một dự án có thể đồng thời dính vướng mắc về quy hoạch, đất đai, nghĩa vụ tài chính và hồ sơ kỹ thuật. Nếu không có một cơ chế liên ngành, người dân và doanh nghiệp sẽ tiếp tục bị đẩy qua lại giữa các sở ngành mà không có câu trả lời cuối cùng. Việc rà soát trực tiếp hồ sơ, đối thoại ba bên (cơ quan nhà nước – chủ đầu tư – người dân) đã chứng minh hiệu quả: vừa đảm bảo tiến độ kinh doanh, vừa bảo vệ quyền lợi của người mua nhà khi giấy chứng nhận bị treo vì lỗi thủ tục. Về phía nền kinh tế, mỗi dự án được giải tỏa không chỉ giải phóng vốn đầu tư bất động sản đã bỏ ra mà còn mở lại dòng tín dụng, giao dịch chuyển nhượng và nguồn thu ngân sách gắn với dự án đó.
Từ chiến dịch ngắn hạn đến khuôn khổ dài hạn cho thị trường bất động sản lành mạnh
Dù hơn 72,7% trong tổng số 4.685 dự án vướng mắc đã được xử lý dứt điểm, vẫn còn hơn 1.200 dự án trên cả nước đang ở giai đoạn đề xuất phương án hoặc chờ cấp có thẩm quyền trung ương xem xét. Tại TPHCM, 99 dự án với khoảng 40.000 sản phẩm vẫn cần tiếp tục xử lý và chính quyền xác định sẽ đẩy nhanh cấp giấy chứng nhận cho người dân. Điều này cho thấy chiến dịch hiện nay mới là bước đầu. Ý nghĩa lớn nhất của đợt tháo gỡ không chỉ nằm ở số lượng dự án được “hồi sinh”, mà ở việc thử nghiệm và định hình các cơ chế mới: tổ công tác liên ngành, xử lý theo nhóm vướng mắc, phân định trách nhiệm và thời hạn rõ ràng. Nếu những mô hình như Tổ công tác 1645 hay cách phân nhóm của Khánh Hòa được chuẩn hóa thành khuôn khổ lâu dài, thị trường sẽ ít dần các “dự án bất động sản vướng mắc” và dòng vốn đầu tư sẽ chảy theo một trật tự minh bạch, bền vững hơn.
