Tuyển sinh lớp 10 TPHCM: áp lực tăng vọt buộc phải thay đổi
Cải cách tuyển sinh lớp 10 TPHCM là quá trình thành phố điều chỉnh cách thi, xét tuyển và phân luồng học sinh sau THCS theo hướng tuyển sinh linh hoạt công bằng, giảm áp lực kỳ thi và mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho cả học sinh nội thành lẫn vùng ven, thay vì duy trì một kỳ thi “một cửa” đầy cạnh tranh và loại trừ.
Điểm khởi phát của làn sóng cải cách này là con số tăng trưởng học sinh lớp 9 quá nhanh: năm học 2026-2027, TPHCM ước có 210.932 học sinh lớp 9, tăng hơn 40.000 em so với năm trước. Nếu giữ nguyên tỉ lệ đăng ký, số thí sinh dự tuyển vào lớp 10 năm 2027 có thể lên tới khoảng 186.000, tăng thêm khoảng 35.000 em. Trong khi đó, năng lực tiếp nhận của hệ thống công lập chỉ đáp ứng khoảng 89% thí sinh với 117.355 chỉ tiêu; nếu không tăng chỉ tiêu, tỉ lệ này có thể rơi xuống khoảng 72% ở năm học 2027-2028. Đây không còn là chuyện “thi cho biết”, mà là bài toán sống còn về cơ hội học tiếp của hàng chục nghìn học sinh.
Từ kỳ thi “một lối vào” đến tuyển sinh linh hoạt theo khu vực
Trong nhiều năm, tuyển sinh lớp 10 TPHCM gần như xoay quanh một kỳ thi 3 môn duy nhất, tạo cảm giác công bằng nhưng thực tế lại bộc lộ nhiều bất cập khi quy mô học sinh tăng và điều kiện giữa các khu vực quá chênh lệch. Sau khi hệ thống giáo dục vận hành trên quy mô hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu từ năm học 2025-2026, những bất cập về đồng bộ hóa phương thức thi và chênh lệch điều kiện dạy học càng lộ rõ, buộc thành phố phải xây dựng kế hoạch khắc phục trong năm học tới.
Một trong những định hướng quan trọng là cải cách phương thức tuyển sinh theo hướng linh hoạt, kết hợp thi tuyển và xét tuyển tùy đặc thù từng khu vực và từng trường, thay vì áp dụng một khuôn mẫu cứng nhắc cho toàn thành phố. Một số trường ở địa bàn đặc thù đã được xét tuyển thay vì thi tuyển, trong khi các trường THPT công lập còn lại vẫn tổ chức thi 3 môn Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ. Quan trọng hơn, Sở GD-ĐT xác định phải điều chỉnh phương thức tuyển sinh theo hướng linh hoạt gắn với đặc thù từng khu vực để bảo đảm công bằng trong cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh toàn thành phố. Đây là bước chuyển từ tư duy “một kỳ thi quyết định tất cả” sang tư duy “nhiều con đường phù hợp từng địa bàn”.
Bất bình đẳng vùng ven: nếu không linh hoạt, mọi cải cách sẽ chệch hướng
Điểm yếu lớn nhất của hệ thống tuyển sinh lớp 10 TPHCM hiện nay nằm ở sự bất bình đẳng giữa nội thành và vùng ven. Học sinh không trúng tuyển ở khu vực nội thành vẫn có thể tiếp cận tương đối thuận lợi với giáo dục thường xuyên, trường tư thục, cao đẳng hoặc trung cấp nghề – vốn tập trung chủ yếu ở khu vực trung tâm – trong khi học sinh vùng ven lại gặp nhiều khó khăn vì các cơ sở đào tạo này còn thưa thớt. Nói cách khác, cùng rớt lớp 10 công lập nhưng cơ hội học tiếp của học sinh vùng ven ít hơn hẳn.
Thực tế tuyển sinh bổ sung càng cho thấy sự méo mó: nhiều trường THPT vùng ven thiếu chỉ tiêu, phải tuyển bổ sung, nhưng học sinh trúng tuyển lại ở xa trường, trong khi học sinh sống ngay gần đó không đủ điểm để vào học. Hệ quả là sau một năm, nhóm học sinh tuyển bổ sung có xu hướng chuyển trường với tỉ lệ cao, gây xáo trộn tổ chức lớp và ảnh hưởng chất lượng giáo dục. Đó là lý do đề xuất tuyển sinh linh hoạt công bằng theo khu vực – như xét tuyển cho các trường khó tuyển ở ngoại thành – không chỉ là “ưu ái vùng ven” mà là cách sửa một bất công đã tồn tại nhiều năm.
Giảm áp lực kỳ thi không chỉ bằng đổi đề, mà bằng mở rộng lối đi
Nếu chỉ thay đổi cấu trúc đề thi hay cách tính điểm, áp lực tuyển sinh lớp 10 TPHCM sẽ không giảm bao nhiêu. Gốc rễ vẫn là khoảng cách giữa nhu cầu và năng lực tiếp nhận của hệ thống công lập, cộng với tâm lý “bằng mọi giá phải vào THPT công lập”. Từ thực tế này, các nhà quản lý giáo dục tại thành phố đã nhấn mạnh rằng để giảm áp lực kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập, giải pháp cốt lõi là mở rộng năng lực tiếp nhận của hệ thống công lập, đồng thời thay đổi nhận thức xã hội về giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp.
Thành phố đang tính toán mở rộng năng lực tiếp nhận hệ công lập, phân tích và rà soát điểm sàn trúng tuyển theo địa bàn dân cư, đồng thời xây dựng phương án tuyển sinh lớp 10 linh hoạt, kết hợp xét tuyển và thi tuyển phù hợp thực tiễn địa phương. Song song đó, công tác phân luồng học sinh lớp 9 được đẩy mạnh ngay từ đầu năm học, với các chuyên đề định hướng, tư vấn từng giai đoạn để phụ huynh và học sinh nhận diện năng lực thực tế và lựa chọn lộ trình phù hợp, thay vì dồn tất cả kỳ vọng vào một kỳ thi duy nhất. Nếu phân luồng không đi kèm nâng chất và tăng sức hút của hệ giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp, mọi khẩu hiệu “giảm áp lực kỳ thi” sẽ chỉ dừng ở mức trấn an.
Bước đi tiếp theo: từ rà soát chỉ tiêu đến thiết kế lại bản đồ cơ hội học tập
Cải cách phương thức tuyển sinh sẽ vô nghĩa nếu không gắn với việc tăng thực chất số chỗ học. Trong Quý 4 năm 2026, các phòng ban Sở GD-ĐT TPHCM sẽ tham mưu ban hành văn bản yêu cầu các trường rà soát toàn diện cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ giáo viên từng bộ môn để xác định chính xác khả năng tiếp nhận, làm cơ sở điều chỉnh tăng chỉ tiêu tuyển sinh phù hợp. Đây là bước kỹ thuật nhưng mang ý nghĩa chính trị rõ ràng: thành phố thừa nhận trách nhiệm mở rộng “chiếc bánh” cơ hội, không đẩy toàn bộ gánh nặng lên vai thí sinh.
Kết quả rà soát không chỉ phục vụ việc điều chỉnh chỉ tiêu trước mắt mà còn là cơ sở để dự báo nhu cầu và xây dựng phương án đầu tư thêm trường THPT – giải pháp được xem là căn cơ và bền vững nhất để giải quyết áp lực tuyển sinh trong các năm tiếp theo. Cùng với đó, việc xây dựng phương án tuyển sinh lớp 10 linh hoạt, công khai, minh bạch và gắn với đặc thù từng khu vực sẽ quyết định liệu TPHCM có biến được kỳ thi lớp 10 từ “cửa ải” thành “ngã rẽ” đa dạng cho học sinh hay không. Nếu thành phố kiên trì với hướng đi này, tuyển sinh lớp 10 TPHCM có thể trở thành hình mẫu về cách giảm áp lực kỳ thi mà vẫn giữ được chất lượng và công bằng.
