Thương mại Việt Nam - Ấn Độ: Cú bứt phá 13,4 tỷ USD và ý nghĩa chiến lược
Thương mại Việt Nam - Ấn Độ là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ được trao đổi giữa hai nền kinh tế, phản ánh mức độ gắn kết chuỗi giá trị, độ mở thị trường và chiều sâu của hợp tác kinh tế song phương trong bối cảnh cạnh tranh và tái cấu trúc thương mại toàn cầu.
Trọng tâm câu chuyện hiện nay là kim ngạch thương mại 2026 đã đạt 13,4 tỷ USD chỉ sau 8 tháng, tăng 25% so với cùng kỳ. Con số này không chỉ ấn tượng về tốc độ mà còn cho thấy thương mại Việt Nam Ấn Độ đang trở thành một trụ cột mới trong tăng trưởng thương mại Đông Nam Á. Đáng chú ý, xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ đạt 8,05 tỷ USD, trong khi nhập khẩu đạt 5,37 tỷ USD. Đây là bước bứt phá rõ ràng so với xu hướng nhiều năm trước, khi quan hệ vẫn bị xem là “dưới tiềm năng”. Nếu không coi mốc 13,4 tỷ USD là bình thường mới, mà là bàn đạp cho một giai đoạn chủ động định hình luật chơi, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội chiến lược hiếm có.
Động lực mới: Nâng cấp quan hệ và sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế
Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay là thương mại không còn đi trước, chính trị theo sau; mà hai trụ cột này đang song hành và tự củng cố lẫn nhau. Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường đã tạo thêm nền tảng và động lực cho quan hệ hợp tác song phương. Quan hệ Việt Nam - Ấn Độ rõ ràng đã bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó hợp tác kinh tế, thương mại được xác định là điểm sáng trung tâm.
Trên thực tế, cấu trúc kinh tế hai bên bổ trợ hơn là cạnh tranh trực diện. Việt Nam xuất khẩu sang Ấn Độ chủ yếu là nhóm hàng chế biến, chế tạo như sản phẩm công nghệ, điện tử, máy móc cùng với nông, thủy sản và vật liệu xây dựng. Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu các sản phẩm đầu vào cho sản xuất như nguyên, phụ liệu dệt may, chất dẻo, sắt thép và dược phẩm. Nói cách khác, thương mại Việt Nam Ấn Độ không chỉ tăng về lượng mà đang “khớp răng” ngày càng chặt với chuỗi giá trị khu vực, tạo nền cho một hợp tác kinh tế song phương sâu hơn, thực chất hơn.
Chuỗi giá trị toàn cầu và vai trò của doanh nghiệp tiên phong
Điều đáng nói nhất trong kim ngạch thương mại 2026 không chỉ là con số, mà là cách hai nền kinh tế đang cùng nhau chen chân sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Theo Tham tán Thương mại Việt Nam tại Ấn Độ Bùi Trung Thướng, nhóm hàng điện thoại di động, linh kiện, máy móc và thiết bị – những ngành mà doanh nghiệp hai nước cùng tham gia chuỗi – đang tăng trưởng rõ rệt. Đây là dấu hiệu cho thấy hai bên không chỉ mua – bán hàng hóa đơn giản, mà đang chia sẻ hạ tầng sản xuất và công nghệ.
Một điểm đáng chú ý khác là những “cánh chim đầu đàn” đã bắt đầu xuất hiện. Việc các doanh nghiệp lớn tiên phong đầu tư, như trường hợp một hãng ô tô Việt Nam mở rộng sang thị trường Ấn Độ, đang tạo hiệu ứng lan tỏa, kéo theo doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng và doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng tham gia. Nói thẳng, nếu không có các dự án đầu tư mang tính dẫn dắt, hợp tác kinh tế song phương sẽ khó bứt khỏi mức buôn bán truyền thống. Đầu tư chính là bước tiếp theo tất yếu sau tăng trưởng thương mại.
Những rào cản chưa gỡ và bài toán thể chế cho mục tiêu 25 tỷ USD
Dù tăng trưởng ấn tượng, bức tranh thương mại Việt Nam - Ấn Độ vẫn có những mảng tối khó né. Rào cản lớn nhất, như chính Tham tán Bùi Trung Thướng chỉ rõ, là hai nước vẫn chưa nhìn nhận đầy đủ lợi thế và sự bổ trợ lẫn nhau, và đặc biệt là vẫn chưa có Hiệp định thương mại song phương. Trong khi đó, Ấn Độ áp dụng các tiêu chuẩn rất nghiêm ngặt, như chứng nhận BIS cho hàng công nghiệp hay chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm cho hàng thực phẩm, khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam chật vật tiếp cận thị trường.
Về dài hạn, nếu những nút thắt thể chế này không được xử lý, kim ngạch thương mại 2026 dù tăng nhanh cũng có thể sớm chạm trần. Mục tiêu đưa kim ngạch thương mại song phương lên 25 tỷ USD vào năm 2030 được đánh giá là hoàn toàn khả thi, nhưng chỉ khi hai bên “nghiêm túc” với cải cách môi trường kinh doanh và mở cửa thị trường. Nói cách khác, tăng trưởng thương mại Đông Nam Á mà Việt Nam kỳ vọng sẽ không thể bền vững nếu những rào cản kỹ thuật và thể chế tiếp tục bị xem nhẹ.
Triển vọng phía trước: Cần một tầm nhìn dám đặt cược
Thương mại Việt Nam Ấn Độ đang bứt tốc, nhưng đây mới là điểm khởi đầu cho một giai đoạn cạnh tranh vị thế trong khu vực. Việc kim ngạch tăng gấp ba lần trong một thập kỷ, từ 5,4 tỷ USD lên 16,4 tỷ USD, cho thấy xu hướng không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của một quá trình tích lũy. Câu hỏi bây giờ không phải là “có thể đạt 25 tỷ USD hay không”, mà là Việt Nam sẽ chiếm vị trí nào trong bản đồ tăng trưởng thương mại Đông Nam Á nếu bỏ lỡ cơ hội với Ấn Độ.
Triển vọng tích cực là rõ ràng: quy mô thị trường lớn, nhu cầu tiêu dùng đa dạng, cấu trúc kinh tế bổ trợ và quan hệ chính trị được nâng cấp. Song, để biến tiềm năng thành thực tế, cần một tầm nhìn dám đặt cược: đặt cược vào tiêu chuẩn cao hơn cho hàng xuất khẩu, vào năng lực tham gia sâu chuỗi giá trị, và vào việc thúc đẩy đầu tư hai chiều như động lực mới cho hợp tác kinh tế song phương. Nếu làm được, quan hệ Việt Nam - Ấn Độ sẽ không chỉ là một dòng số đẹp trong thống kê, mà là trụ cột thực sự của cấu trúc kinh tế khu vực.
