Luật Phát triển đô thị: Khuôn khổ mới, yêu cầu mới cho TP.HCM
Luật Phát triển đô thị là khuôn khổ pháp lý mới điều chỉnh toàn diện việc quy hoạch, tổ chức không gian, quản lý hạ tầng và vận hành mô hình đô thị, đồng thời trao thêm thẩm quyền cho các địa phương như TP.HCM để chủ động giải quyết các vấn đề phát triển theo hướng hiện đại, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và khai thác hiệu quả không gian ngầm, công trình ngầm. Sáng 21/9, HĐND TP.HCM khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031 khai mạc Kỳ họp thứ Năm – một kỳ họp chuyên đề với khối lượng lớn nội dung chính sách để chuẩn bị triển khai Luật Phát triển đô thị, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Việc thành phố chọn thời điểm này để bàn sâu về thể chế không phải động tác kỹ thuật, mà là bước thử thách năng lực "dùng quyền" và tư duy quản trị đô thị mới.
Quyền hạn lớn hơn: Cơ hội hay áp lực cho bộ máy TP.HCM?
Theo Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang, Luật Phát triển đô thị đã tạo ra khuôn khổ pháp lý mới, trao cho TP.HCM nhiều thẩm quyền lớn hơn, chủ động hơn trong giải quyết các vấn đề phát triển. Nhưng ông nhấn mạnh một thực tế thường bị bỏ qua: quyền hạn không tự tạo ra kết quả. Câu hỏi ông đặt ra với từng nghị quyết là nó tháo gỡ điểm nghẽn nào, khơi thông nguồn lực gì và cơ quan nào chịu trách nhiệm về kết quả. Đây là yêu cầu mang tính "định chuẩn" cho cả hệ thống – quyền lớn phải đi với trách nhiệm đo được. Một câu nói đáng trích là: "Quyền hạn lớn hơn nhất thiết phải đi liền với trách nhiệm lớn hơn". Nếu bộ máy vẫn quen hỏi "luật cho phép làm gì" mà không chuyển sang "trong khuôn khổ luật, mình có thể làm gì tốt hơn", thì thẩm quyền mới sẽ chỉ nằm trên giấy.
38 nội dung nghị quyết: Bản đồ quyền lực đô thị mới của TP.HCM
Kỳ họp lần này của HĐND TP.HCM không chỉ mang tính thủ tục mà là bước lập "bản đồ quyền lực đô thị" mới: 38 nội dung được xem xét, trong đó có 29 dự thảo nghị quyết quy phạm pháp luật và 9 nghị quyết cá biệt. Đáng chú ý, 24 trong số đó dùng để cụ thể hóa, tổ chức thực hiện Luật Phát triển đô thị, bao phủ các vấn đề từ quy hoạch tổng thể, quy hoạch đô thị – nông thôn, quy hoạch kiến trúc đến không gian ngầm, phát triển theo định hướng giao thông công cộng, quản lý và khai thác công trình ngầm, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư. Điều này đồng nghĩa HĐND không chỉ "thông qua luật", mà đang thiết kế lại phương thức phát triển và quản lý đất đai, hạ tầng, không gian đô thị. Nếu các nghị quyết trả lời rõ được câu hỏi về điểm nghẽn và nguồn lực như Bí thư yêu cầu, TP.HCM sẽ có bộ công cụ mạnh để điều hành đô thị hiện đại.
Đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và không gian ngầm: Những trụ cột mới
Điểm đáng giá của lần triển khai Luật Phát triển đô thị ở TP.HCM là trọng tâm đặt vào đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ, quản lý không gian ngầm và khởi nghiệp. HĐND thành phố dự kiến thông qua các cơ chế hỗ trợ phát triển hạ tầng, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; các chính sách hỗ trợ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, chuyển giao công nghệ, bảo hộ sở hữu trí tuệ. Đồng thời, thành phố sẽ ban hành quy định về quản lý, phát triển không gian ngầm và quản lý, khai thác công trình ngầm, gắn với định hướng phát triển giao thông công cộng. Đây là bước chuyển tư duy: coi không gian ngầm là tài sản chiến lược, và coi đổi mới sáng tạo là hoạt động gắn với sản phẩm, với năng suất nền kinh tế chứ không phải khẩu hiệu. Nếu thực thi tốt, TP.HCM có thể dịch chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên tri thức và hạ tầng ngầm.
Từ tiềm năng đến động lực: Điều kiện để người dân cảm nhận thay đổi
Ở góc độ người dân, Luật Phát triển đô thị và các nghị quyết đi kèm chỉ có ý nghĩa khi biến được tiềm năng thành nguồn lực và động lực phát triển hữu hình – đúng như yêu cầu của Bí thư Trần Lưu Quang. Tại kỳ họp, bên cạnh các chính sách về khoa học – công nghệ và khởi nghiệp, HĐND TP.HCM còn xem xét nhiều chính sách trong lĩnh vực giáo dục, y tế, các chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách hỗ trợ học sinh và một số nhóm yếu thế. Các nội dung như hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh cho người có hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ bảo hiểm y tế cho người hiến máu tình nguyện, tiền ăn cho học sinh nội trú… cho thấy mục tiêu cuối cùng của cải cách thể chế vẫn là chất lượng sống đô thị. Tuy nhiên, như Bí thư nhấn mạnh, "cái gì đo được thì phải đo" – từ số đối tượng thụ hưởng chính sách đến số vướng mắc được tháo gỡ, thời gian và chi phí thủ tục được cắt giảm. Chỉ khi đo và chịu trách nhiệm đến cùng, TP.HCM mới biến được thẩm quyền thành phát triển bền, chứ không phải thành thêm thủ tục.
