Thuế quan Mỹ Canada: từ tranh chấp thương mại đến chiến tranh thuế
Cuộc chiến thuế quan Mỹ Canada là tình trạng hai nước liên tục áp và đáp trả bằng các mức thuế cao bất thường lên hàng hóa của nhau, từ ô tô nhôm thép đến rượu, sữa và đồ điện tử, khiến chuỗi cung ứng Bắc Mỹ bị xáo trộn, đầu tư chững lại và doanh nghiệp hai bên buộc phải gánh chi phí tăng mạnh để duy trì sản xuất và việc làm. Căng thẳng bùng nổ sau khi các cuộc đàm phán thương mại giữa Ottawa và Washington đổ vỡ, kéo theo thuế quan 50% mới của Tổng thống Donald Trump đối với một loạt hàng hóa Canada chính thức có hiệu lực từ ngày 22/8. Động thái này đánh dấu một bước leo thang rõ rệt, biến một tranh chấp thương mại thành dạng "chiến tranh" mà chính Thủ tướng Canada thừa nhận. Vấn đề không còn là vài dòng thuế lẻ tẻ, mà là cách hai nền kinh tế gắn bó nhất nhì thế giới đang tự làm suy yếu lẫn nhau.
Vũ khí pháp lý cổ xưa và kế hoạch thuế 50% lên ô tô, thép
Điểm đáng lo nhất của vòng thuế quan này không phải chỉ là con số 50%, mà là công cụ pháp lý mà Nhà Trắng lựa chọn. Thuế quan đối với Canada được áp theo Mục 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, một điều khoản chưa từng được bất cứ Tổng thống Mỹ nào sử dụng để áp thuế suốt gần một thế kỷ. Điều khoản này cho phép Tổng thống áp thêm tối đa 50% thuế vào hàng hóa từ một quốc gia nếu cho rằng nước đó có chính sách bất lợi cho thương mại Mỹ. Việc hồi sinh một vũ khí pháp lý cổ xưa, lại không gắn với quy trình điều tra và tham vấn chặt chẽ, cho thấy Washington sẵn sàng đi xa hơn các công cụ quen thuộc. Song song đó, ông Trump tuyên bố từ 1/1/2027, thuế nhập khẩu đối với tất cả xe hơi, xe tải, phụ tùng ô tô và thép từ Canada sẽ được nâng lên 50%, trong khi hàng sản xuất tại Mỹ được miễn. Với một nền công nghiệp ô tô nhôm thép đang gắn chặt hai bên biên giới, đây là cú sốc cấu trúc chứ không chỉ là một "đòn cảnh cáo".
Đáp trả thương mại của Canada và đòn đe dọa điện, khoáng sản từ Ontario
Trước lựa chọn cứng rắn của Washington, Ottawa không còn đi theo lối nhún nhường. Canada tuyên bố sẽ áp các biện pháp thuế quan trả đũa đối với hàng hóa Mỹ từ ngày 8/9, theo nguyên tắc "từng USD một" để bảo vệ người lao động, nông dân, gia đình và doanh nghiệp trong nước. Thủ tướng Mark Carney khẳng định Canada sẵn sàng dỡ bỏ một số mức thuế trả đũa trong các lĩnh vực chiến lược như thép, nhôm và xe hơi nếu Mỹ giảm đáng kể thuế, nhưng sẽ không chấp nhận yêu cầu ảnh hưởng tới chủ quyền và các ngành chủ chốt. Đáng chú ý hơn, căng thẳng đã lan sang cả địa chính trị năng lượng. Thủ hiến Ontario Doug Ford tuyên bố "mọi thứ đều được đặt lên bàn", từ tăng giá đến ngừng hoàn toàn xuất khẩu điện sang Mỹ, cảnh báo nếu ông Trump tiếp tục phá ngành sản xuất Canada "ông ấy tốt hơn hết nên chuẩn bị sẵn một đống pin". Ontario không chỉ có điện mà còn là nguồn cung khoáng sản thiết yếu; việc đưa năng lượng và nguyên liệu thô vào danh sách vũ khí cho thấy cuộc chiến đã thoát khỏi phạm vi thuần túy thuế quan.
Chuỗi cung ứng ô tô nhôm thép bị xé nhỏ và cú đánh vào người tiêu dùng
Khi thuế quan 50% giáng xuống các ngành ô tô nhôm thép, câu chuyện không chỉ là doanh nghiệp phải cắt giảm biên lợi nhuận. Chuỗi cung ứng Bắc Mỹ vốn được thiết kế như một mạng lưới liên kết sâu, từ khai khoáng, luyện kim đến lắp ráp xe, đang bị xé nhỏ bởi các rào cản thương mại. Theo các tổ chức ngành, tranh chấp hiện nay không chỉ làm suy yếu đầu tư, mà còn khiến hai nước phân tán sự chú ý khỏi vấn đề năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc. Người tiêu dùng cuối cùng là bên phải trả giá: các doanh nghiệp Mỹ chịu thuế cao buộc chuyển chi phí sang khách hàng, như trường hợp các nhà sản xuất giấy bạc nhôm đã chứng kiến chi phí tăng và phải đẩy giá bán lên. Ở phía Canada, những ngành dễ tổn thương như gỗ mềm, rượu vang đối mặt nguy cơ mất việc làm và đóng cửa doanh nghiệp khi thị trường Mỹ trở nên khó tiếp cận. Nói cách khác, chiến tranh thương mại đang nhân bản tác động tiêu cực lên cả giá cả lẫn cơ hội việc làm trong khu vực.
Ngành nhôm kêu gọi "Pháo đài Bắc Mỹ" và câu hỏi cho tương lai
Trớ trêu là trong khi chính trị gia hai nước dùng thuế quan như vũ khí, ngành nhôm – một trong những nạn nhân trực tiếp – lại kêu gọi hợp tác. Các tổ chức đại diện ngành nhôm Mỹ và Canada đề nghị giảm đối đầu, duy trì chuỗi cung ứng Bắc Mỹ và phối hợp ngăn kim loại Trung Quốc thâm nhập thị trường khu vực qua nước thứ ba. Người đứng đầu Hiệp hội Nhôm Canada, Jean Simard, đề xuất xây dựng một "Pháo đài Bắc Mỹ" với thương mại nhôm tự do trong khu vực nhưng dựng rào chắn với các nền kinh tế phi thị trường và siết chặt trung chuyển. Ông đồng thời cảnh báo tranh chấp kéo dài khiến hai nước sao nhãng vấn đề lớn hơn là năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc. Khi ngay cả lãnh đạo doanh nghiệp được hưởng lợi ngắn hạn từ thuế cũng thừa nhận chính sách thuế 50% gây thiệt hại cho những ngành phải chuyển chi phí sang khách hàng, câu hỏi đặt ra là: liệu tiếp tục leo thang có giúp Mỹ và Canada mạnh hơn, hay chỉ khiến "Pháo đài Bắc Mỹ" tự nứt gãy từ bên trong? Câu trả lời hợp lý nhất lúc này là phải tạm dừng khẩu chiến, quay lại bàn đàm phán và đặt lợi ích chuỗi cung ứng chung lên trên tính toán chính trị ngắn hạn.
