Thiếu sách giáo khoa: vấn đề không thể coi là chuyện nhỏ
Thiếu sách giáo khoa là tình trạng xảy ra khi học sinh bước vào năm học mới nhưng không được cung cấp đầy đủ sách và vở bài tập theo chương trình, buộc phụ huynh và nhà trường phải dùng giải pháp học tập thay thế tạm thời để tránh gián đoạn việc học. Những ngày này, tại nhiều nhà sách ở Hà Nội, không ít phụ huynh vẫn đang đi tìm từng cuốn còn thiếu cho con. Chiều 10/9, sau gần một tuần bước vào năm học mới, chị Thu Thảo ở Cầu Giấy vẫn tiếp tục lùng sách gửi về quê cho cháu. Trong khi đó, tại Khánh Hòa, năm học đã bắt đầu 12 ngày nhưng nhiều gia đình vẫn tất tả tìm sách giáo khoa cho con. Thực tế ấy cho thấy hệ thống cung ứng đã trục trặc đủ lớn để đẩy gánh nặng sang vai phụ huynh.
Phụ huynh xoay xở: từ nhờ người thân đến in màu, photo, chép tay
Khi sách không đến kịp sau khai giảng năm học, phụ huynh xoay xở là lựa chọn duy nhất nếu muốn con không mất bài. Nhiều người phải nhờ họ hàng ở thành phố lớn đi tìm hộ, đăng tin trên mạng xã hội, rồi gửi sách về quê. Trong lúc chờ, có phụ huynh chủ động hướng dẫn người thân photocopy những trang con cần học trong tháng đầu tiên để dùng tạm. Một số gia đình quyết định in màu nguyên cuốn vở bài tập Tiếng Việt, Toán từ bản PDF, chấp nhận mức chi phí cao hơn nhiều so với giá bìa để con có tài liệu đồng bộ với lớp. Ở Thanh Hóa, có mẹ chọn cách chép toàn bộ bài tập từ sách ra vở cho con, phải ngồi cạnh vừa “dịch” chữ mình viết vừa hướng dẫn con làm bài. Những cách làm thủ công, tốn sức này không phải ai cũng đủ thời gian, nhưng đang âm thầm giữ nhịp học cho hàng nghìn học sinh.
Kéo dài sau khai giảng: gánh nặng tổ chức lại đời sống học đường
Điều đáng lo không chỉ là thiếu sách giáo khoa, mà là việc nó kéo dài nhiều ngày sau khai giảng năm học. Tại Khánh Hòa, sau 12 ngày, nhiều gia đình vẫn mỏi mắt tìm từng cuốn cho con. Có phụ huynh phải đăng tin nhắn trong nhóm lớp: xin mượn sách bài tập Toán, Tiếng Việt và vở tập viết để photo cho con có tài liệu học. Không ít người dành cả tuần chạy hết nhà sách này đến cửa hàng khác mà vẫn chưa mua đủ bộ. Trẻ nhỏ đi học trong tâm thế “bộ sách tạm bợ”, khi một số bạn có sách in mới, số khác dùng bản photo hoặc chép tay, tạo khoảng cách ngay trong khả năng theo kịp bài giảng. Hệ quả là việc đưa đón, hỗ trợ học ở nhà, sắp xếp giờ làm của phụ huynh đều phải “thiết kế lại” quanh những cuốn sách còn đang thiếu.
Giải pháp học tập thay thế: từ xoay xở của phụ huynh đến động thái của cơ quan quản lý
Nếu nhìn từ góc độ học tập, phụ huynh không làm điều gì cực đoan; họ chỉ tự tạo ra những giải pháp học tập thay thế khi hệ thống chính thức bị chậm. Người thì photo vài tuần bài để con học kịp, người mượn sách bạn photo cho cả lớp cùng dùng, người tranh thủ khai thác sách cũ còn phù hợp trong gia đình. Về phía cơ quan quản lý, sách giáo khoa điện tử đã được cung cấp miễn phí trên hệ thống tập huấn, đồng thời khuyến khích các trường dùng sách thư viện và sách cũ còn sử dụng được để hạn chế ảnh hưởng đến việc học của học sinh. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết đã phát hành hơn 235 triệu bản sách giáo khoa và 84 triệu sách bài tập, tham khảo tính đến ngày 9/9, đồng thời dự kiến in bổ sung hàng triệu bản theo nhu cầu thực tế. Dù vậy, khi phụ huynh phải “tự cứu” bằng photo, in màu, chép tay, câu hỏi công bằng về cơ hội học tập vẫn còn bỏ ngỏ.
Bài học cho năm học tới: không thể để phụ huynh mãi gánh thay
Gốc rễ của tình trạng thiếu sách giáo khoa năm nay nằm ở những thay đổi và khâu đăng ký mua bán bị gián đoạn. Cả nước chuyển sang dùng thống nhất bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống", trong khi một số trường sáp nhập, kiện toàn tổ chức nên không đặt hàng sớm. Nhà xuất bản thừa nhận thiếu cục bộ liên quan đến lộ trình và vận hành khâu đăng ký. Trong tháng 9, đơn vị dự kiến in bổ sung khoảng 17 triệu bản và Bộ Giáo dục yêu cầu ưu tiên đưa sách tới những trường còn thiếu trước một mốc thời gian cụ thể. Chính phủ cũng đã chỉ đạo phải giải quyết triệt để tình trạng thiếu sách trong thời gian ngắn. Những động thái này là cần thiết, nhưng bài học sâu hơn là: nếu khâu dự báo, đặt hàng và phân phối không được làm kỹ từ sớm, phụ huynh sẽ tiếp tục trở thành “tuyến cuối” gánh mọi rủi ro mỗi mùa khai giảng năm học.
