Khan hiếm sách giáo khoa: vấn đề không chỉ là thiếu vài cuốn sách
Tình trạng sách giáo khoa thiếu trước ngày tựu trường 2026 là hiện tượng nhiều đầu sách không về kịp hoặc không đồng bộ giữa các môn và khối lớp, khiến phụ huynh phải chạy khắp nơi để tìm đủ bộ sách, ảnh hưởng trực tiếp đến việc chuẩn bị năm học mới, tâm lý của gia đình và khả năng bắt nhịp học tập của học sinh. Trong bối cảnh cả nước dùng chung một bộ sách, nhu cầu tăng đột biến trong thời gian ngắn càng làm lộ rõ sự lúng túng của khâu cung ứng. Điều đáng nói là câu chuyện không dừng ở vài cuốn sách còn thiếu trên kệ. Tại TP.HCM, có phụ huynh phải xin nghỉ làm nguyên ngày để đi "săn" sách giáo khoa lớp 3 mà vẫn không mua được đủ bộ cho con. Ở Cà Mau, Vĩnh Long, Đồng Tháp, một bộ sách lớp 6 hay lớp 9 có thể thiếu đến ba, bốn môn quan trọng như Toán, Ngữ văn, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý. Khi sách giáo khoa trở thành thứ phải tranh thủ, săn lùng, thì hệ thống phân phối rõ ràng đang có vấn đề, không thể coi đây là chuyện nhỏ mang tính thời điểm.
ĐBSCL và TP.HCM: bức tranh khan hiếm cục bộ nhưng áp lực toàn diện
Khi soi kỹ vào các địa phương, đặc biệt là ĐBSCL, có thể thấy mức độ khan hiếm không đồng đều nhưng cùng tạo ra áp lực lớn. Khảo sát tại Cần Thơ, Cà Mau, Vĩnh Long, Đồng Tháp cho thấy hầu hết các bộ sách từ lớp 1 đến lớp 9 đều thiếu một số đầu sách, khan hiếm nhất là sách bài tập, sách bổ trợ và sách tiếng Anh. Điều này buộc phụ huynh phải mua nhiều lần, ghi tên chờ hàng, hoặc chấp nhận để con bước vào năm học mới khi bộ sách còn lỗ chỗ. Ở TP.HCM, nhiều nhà sách khu vực trung tâm trong tình trạng hết nhanh những cuốn đang "hot", phụ huynh khó mua đủ bộ chỉ trong một lần. Trong khi đó, gia đình ở miền Tây như anh Vũ Văn Lương phải "chạy khắp các nhà sách" vẫn chưa đủ sách cho hai con. Hình ảnh phụ huynh ôm danh sách môn học, vừa hỏi vừa ghi số điện thoại chờ gọi lại xuất hiện từ đô thị lớn đến vùng sông nước, cho thấy đây là vấn đề hệ thống chứ không phải cá biệt một vài cửa hàng.
Nguyên nhân: một bộ sách thống nhất, nhiều mắt xích chưa kịp thích ứng
Năm học 2026–2027 được xem là bước ngoặt khi học sinh cả nước sử dụng thống nhất một bộ sách giáo khoa duy nhất, khiến nhu cầu mua sách tập trung và tăng mạnh trong một khoảng thời gian ngắn. Chính các chủ cửa hàng sách tại Cà Mau cũng thừa nhận, năm nay "cả nước dùng chung bộ SGK, nên nhu cầu tăng, nguồn SGK bị thiếu, kể cả nhà sách lớn cũng không sẵn hàng". Tuy nhiên, đổ hết cho "nhu cầu tăng" là chưa đủ. Vấn đề cốt lõi nằm ở khâu cung ứng theo từng đợt, không đồng bộ giữa các đầu sách: phụ huynh muốn mua trọn bộ nhưng nhà sách lại chỉ có từng phần lẻ tẻ. Theo các đơn vị cung ứng, họ đã xây dựng kế hoạch nhập từ 2–4 triệu bản sách cho mỗi địa phương ĐBSCL, lượng phát hành hiện đạt khoảng 90% kế hoạch. Tại Cà Mau, một công ty sách và thiết bị giáo dục cho biết đã phân phối hơn 1,8 triệu bản trên tổng kế hoạch 2,8 triệu bản, tương đương khoảng 90%. Những con số này nghe có vẻ khả quan, nhưng người dân vẫn thiếu sách. Lý do là tỷ lệ phần trăm không phản ánh sự thiếu hụt cục bộ những môn "xương sống" như Toán, Tiếng Việt, Ngữ văn, Lịch sử – Địa lý, vốn quyết định khả năng học tập đúng tiến độ của học sinh.
Tác động đến phụ huynh và học sinh: thiếu sách là thiếu sự chuẩn bị
Với nhiều gia đình, sách giáo khoa không chỉ là công cụ học tập mà còn là biểu tượng cho sự chuẩn bị tươm tất trước năm học mới. Khi sách không đủ, cảm giác bất an lan rất nhanh. Một phụ huynh ở TP.HCM chia sẻ nỗi lo: nếu chờ đến cuối tháng 8 mới nhận được sách mượn từ trường thì gia đình không kịp bao bì, chuẩn bị cho con; việc học cũng bị ảnh hưởng. Ở ĐBSCL, phụ huynh lo nhất là thiếu những cuốn "tập 1" vì đó là phần học ngay từ những tuần đầu tiên. Hệ quả thực tế là nhiều người phải hy sinh ngày công, xin nghỉ làm để đi mua sách, như trường hợp anh Nguyễn Văn Đại ở TP.HCM, dành toàn bộ thời gian trong ngày chỉ để tìm đủ bộ sách lớp 3 cho con. Những gia đình ít thời gian, ít phương tiện hoặc ở xa nhà sách càng dễ rơi vào tình thế bị động. Trẻ không có sách trong tay trước tựu trường 2026 không chỉ khó theo kịp bài mà còn có thể cảm thấy thua kém bạn bè, ảnh hưởng đến tâm lý và động lực học tập ngay từ đầu năm.
Phụ huynh nên làm gì để giảm áp lực và chủ động hơn?
Giữa thực tế sách giáo khoa thiếu, phụ huynh không nên chỉ than phiền rồi phó mặc. Việc chuẩn bị năm học mới lúc này cần chiến lược rõ ràng hơn. Thứ nhất, nên tận dụng các kênh thông tin của nhà sách như điện thoại, mạng xã hội để cập nhật danh sách đầu sách còn thiếu và thời điểm hàng về, thay vì đi lại nhiều lần không cần thiết. Thứ hai, nếu trường có chính sách cho mượn sách từ nguồn ngân sách địa phương, phụ huynh nên đăng ký sớm và hỏi rõ thời gian phát sách để chủ động kế hoạch bao bì, mua thêm sách bổ trợ nếu cần. Về phía các gia đình, có thể tạm chia ưu tiên: tập trung bảo đảm những môn cốt lõi như Toán, Tiếng Việt, Ngữ văn, Khoa học tự nhiên, Lịch sử – Địa lý; những sách bài tập, sách bổ trợ và tiếng Anh nếu thiếu có thể dùng tạm bản điện tử hoặc tài liệu tham khảo trong vài tuần đầu. Quan trọng hơn, phụ huynh cần giữ tâm lý bình tĩnh, tránh tạo áp lực lên con bằng việc nhắc liên tục chuyện "chưa có sách". Khi ngành giáo dục khẳng định sẽ hoàn tất cung ứng trước khai giảng, phụ huynh có quyền đòi hỏi trách nhiệm, nhưng cũng nên chuẩn bị một kế hoạch B, để năm học mới của con không bị khởi đầu bằng sự hoang mang.
