Ứng phó mưa lũ phải bắt đầu từ bảo vệ người dân
Ứng phó mưa lũ là sự phối hợp kịp thời giữa cảnh báo, sơ tán, bảo vệ hạ tầng và kiểm soát phương tiện để giảm nguy cơ thiệt hại cho người dân. Trước mưa lớn và nguy cơ lũ cao, Huế triển khai các phương án phòng ngừa ngập úng, sạt lở, theo dõi mực nước sông hồ và rà soát vùng trũng thấp, ven sông suối, sườn đồi. Chính quyền chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư và nhu yếu phẩm; đồng thời hướng dẫn người dân kê cao tài sản, bảo vệ nhà cửa, sẵn sàng sơ tán. Đây là cách tiếp cận đúng: không đợi nước dâng mới hành động, bởi thời gian cảnh báo và di chuyển thường quyết định mức độ an toàn. Tối 9-11, lực lượng biên phòng cùng các đơn vị đã đưa 10 hộ với 40 nhân khẩu ở thôn Hồng Hạ 1, xã A Lưới 5 đến nơi an toàn.
Mưa lũ miền Trung cũng cho thấy tác động không dừng ở khu dân cư. Tại Quảng Trị, từ tối 9-11 đến sáng 10-11, 10 vị trí ở các xã Kim Ngân, Lìa, Tà Rụt, Đa Krông và La Lay ngập sâu 0,3-3 mét, gây chia cắt giao thông. Khi đường bị cắt, việc đi lại, tiếp tế và tiếp cận cứu hộ đều khó khăn hơn; vì thế cảnh báo sớm và rào chắn phải được xem là biện pháp bảo vệ thiết yếu, không phải thủ tục.
Đường bộ cần trực chiến trước khi xảy ra sạt lở
Cục Đường bộ Việt Nam yêu cầu các đơn vị duy trì trực ban 24/24 giờ trong những tháng cuối năm, rà soát điểm xung yếu, chuẩn bị nhân lực, máy móc, phương tiện và vật tư theo phương châm bốn tại chỗ. Trọng tâm là nhận diện trước ngầm tràn, cầu yếu, đoạn thường ngập sâu, taluy cao và khu vực có nguy cơ sạt lở; tuần đường, theo dõi dự báo, khơi thông cống rãnh và bố trí người canh gác, biển cảnh báo tại nơi nguy hiểm. Mục tiêu duy trì giao thông thông suốt là cần thiết, nhưng không thể đặt cao hơn an toàn: khi nền đường hoặc taluy mất ổn định, phân luồng và ngăn người qua lại phải được ưu tiên.
Thực tế đã cho thấy hậu quả của việc chậm xử lý sạt lở đường. Mưa lớn làm ngập một số đoạn đường Hồ Chí Minh qua các xã A Lưới 2, A Lưới 3 và gây sạt lở tại Km61+200 Quốc lộ 49; ở Km30 Quốc lộ 9C, đất đá sạt trên đoạn dài khoảng 150 mét, khối lượng ước tính 6.000 mét khối, khiến người và phương tiện không thể lưu thông. Vì vậy, trực ban liên tục chỉ có ý nghĩa khi thông tin cảnh báo được chuyển thành quyết định cụ thể: đóng đường đúng lúc, cắm chốt và bố trí lực lượng xử lý tại chỗ.
Đường thủy: dừng đúng lúc cũng là giữ giao thông
Trên sông và vùng ven biển, an toàn đường thủy đòi hỏi kiểm soát luồng tuyến, nơi neo đậu và khả năng chịu đựng của phương tiện trước gió, lũ. Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam yêu cầu theo dõi chặt thời tiết, chuẩn bị lực lượng xử lý sự cố và bảo vệ công trình, báo hiệu. Các cảng vụ phải kiên quyết không cấp phép cho phương tiện thủy nội địa rời cảng, bến trong thời gian và phạm vi mưa, lũ, bão gây mất an toàn. Dừng phương tiện không đồng nghĩa bỏ mặc giao thông: cơ quan chức năng còn phải hướng dẫn neo đậu, xử lý ách tắc, bảo vệ phao báo hiệu và yêu cầu tàu gần cầu vượt sông di chuyển đến vị trí an toàn. Khi lũ rút, hệ thống báo hiệu cần được khôi phục kịp thời.
Các sự cố trên biển nhấn mạnh vì sao phối hợp liên ngành phải đi cùng kiểm soát phương tiện. Tại Huế, tàu hàng Vta Neptune mắc cạn ở vùng biển Chân Mây - Lăng Cô; biên phòng phối hợp với cảng vụ theo dõi tình hình và xây dựng phương án đưa tàu thoát cạn. Tại Quảng Ngãi, tàu Tong Cheng 301 bị sóng đánh dạt vào bờ biển Châu Me và mắc cạn cách bờ khoảng 100 mét; lực lượng biên phòng triển khai tại hiện trường, phối hợp theo dõi, bảo đảm an ninh và sẵn sàng cứu hộ, ứng phó sự cố tràn dầu.
Một chuỗi ứng phó chỉ hiệu quả khi phối hợp liên tục
Từ sơ tán hộ dân ở Huế đến rào chắn điểm ngập ở Quảng Trị, lực lượng biên phòng vừa hỗ trợ ứng cứu trên bờ vừa phối hợp xử lý tình huống trên biển. Tại Huế, lực lượng đã hướng dẫn 1.123 phương tiện tàu thuyền vào nơi neo đậu, đồng thời duy trì 420 cán bộ, chiến sĩ và 32 phương tiện sẵn sàng phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn. Con số này cho thấy quy mô chuẩn bị đáng kể, nhưng hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào việc chia sẻ cảnh báo nhanh giữa chính quyền, đơn vị giao thông, cảng vụ và người dân.
Các đơn vị đường bộ được yêu cầu tiếp tục trực ban 24/24 giờ, giữ liên lạc và thực hiện chế độ báo cáo; biên phòng địa phương duy trì lực lượng, phương tiện để phối hợp xử lý tình huống. Cơ quan quản lý đường thủy cũng phải bảo quản báo hiệu và triển khai lại sau khi lũ rút. Đây là phần việc ít nổi bật hơn những đợt cứu hộ, nhưng quyết định việc mạng lưới giao thông có thể trở lại an toàn hay không. Kết luận cần rõ ràng: ứng phó mưa lũ chỉ đáng tin cậy khi bảo vệ con người được đặt trước mục tiêu lưu thông, còn cảnh báo, đóng tuyến và cứu hộ vận hành như một chuỗi thống nhất.
