Hai môn thi vào lớp 10: giảm áp lực thi cử học sinh nhưng mở rộng nguy cơ học lệch
Thi vào lớp 10 hai môn là phương án dự thảo trong đó kỳ thi tuyển sinh THPT không chuyên chỉ gồm Toán và Ngữ văn, giúp giảm khối lượng ôn tập nhưng đồng thời làm dấy lên lo ngại học sinh sẽ xem nhẹ những môn không thi, gây mất cân bằng năng lực và động lực học tập chung của cả cấp cuối THCS. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông, cho phép địa phương chọn thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp, nhưng điểm nhấn gây chú ý nhất chính là khả năng cắt giảm xuống còn hai môn thi bắt buộc. Về mặt tâm lý, phụ huynh và học sinh thở phào khi tưởng tượng đến một kỳ thi bớt căng thẳng, ít ôn luyện thêm, song nếu chỉ nhìn đó là "tin vui" mà không điều chỉnh lại tư duy học toàn diện, hệ quả học lệch sẽ đến rất nhanh.
Môn thi thứ ba lớp 10: nỗi lo mơ hồ nhưng áp lực rất thật
Hiện quy định kỳ thi tuyển sinh lớp 10 gồm Toán, Ngữ văn và một môn thi thứ ba do Sở GDĐT lựa chọn, công bố trước ngày 31.3 hằng năm. Chính sự thay đổi chu kỳ này tạo ra tâm lý "nghe ngóng, thấp thỏm" cho phụ huynh, học sinh mỗi khi bước vào năm lớp 9: năm nay thi gì, có rơi vào môn mình yếu không. Khi dự thảo xuất hiện khả năng chỉ thi hai môn hoặc cố định môn thi thứ ba là tiếng Anh, các góc nhìn lập tức chia đôi. Một bên cho rằng chỉ cần Toán và Ngữ văn là đủ đánh giá, phân loại học sinh trong điều kiện chưa đủ trường công lập. Bên còn lại lập luận rằng việc giữ ba môn cố định, nhất là đưa tiếng Anh vào kỳ thi, giúp học sinh duy trì đầu tư ngoại ngữ và có lộ trình chuẩn bị rõ ràng lên hết lớp 9, qua đó giảm kiểu áp lực hoang mang, học đối phó.
Giảm môn thi không có nghĩa giảm trách nhiệm với môn không thi
Nếu kỳ thi vào lớp 10 hai môn được áp dụng rộng rãi, mặt tích cực là dễ thấy: giảm một môn thi đồng nghĩa giảm thời gian, công sức, chi phí ôn luyện cho cả học sinh lẫn gia đình. Việc dạy thêm, học thêm, tìm thầy, sắp xếp lịch đưa đón cũng nhẹ hơn đáng kể. Nhưng giáo viên cảnh báo rất rõ: khi môn thi thứ ba lớp 10 biến mất, học sinh có thể "giảm mức độ tập trung đối với những môn không được lựa chọn trong kỳ thi". Nguy hiểm hơn, nếu một môn như Lịch sử, Địa lý hay Khoa học tự nhiên bỗng trở thành môn thi thứ ba trong một năm nào đó, nhiều em sẽ bị ép học môn không phải sở trường, từ đó hình thành cảm giác bị áp đặt và dần mất hứng thú học tập nói chung. Vì vậy, câu hỏi đúng lúc này không phải "có nên mừng vì chỉ thi hai môn" mà là "làm thế nào để giảm áp lực thi cử học sinh mà không đẩy các em vào vùng an toàn hai môn".
Phương pháp học tập cân bằng: vai trò của nhà trường và gia đình
Để tránh hiệu ứng học lệch, nhà trường cần chủ động thiết kế chương trình lớp 9 sao cho Toán và Ngữ văn vẫn là trục chính ôn thi, nhưng các môn khác – đặc biệt là Ngoại ngữ, Lịch sử, Địa lý, Khoa học tự nhiên – được gắn với dự án, thực hành, kiểm tra định kỳ đủ trọng số, buộc học sinh duy trì sự đầu tư tối thiểu. Ý kiến từ cán bộ quản lý nhấn mạnh: nếu tiếng Anh là môn thi thứ ba cố định, nó sẽ giúp học sinh có vốn ngoại ngữ nhất định, kể cả khi lên THPT hoặc thi tốt nghiệp tiếng Anh không còn bắt buộc. Về phía gia đình, thay vì dồn hết nguồn lực cho "hai môn sống còn", phụ huynh nên xây dựng kế hoạch chuẩn bị kỳ thi lớp 10 theo tuần, trong đó tối thiểu 20–30% thời gian tự học dành cho môn không thi để giữ nền tảng kiến thức phổ thông, thay vì chỉ săn điểm thi.
Cần công bố sớm phương án tuyển sinh để biến áp lực thành động lực
Thông điệp quan trọng nhất trong giai đoạn chuyển đổi này là sự rõ ràng càng đến sớm, áp lực càng dễ chuyển hóa thành động lực. Việc thay đổi số môn thi vào lớp 10 khiến phụ huynh đặc biệt quan tâm đến thời điểm công bố phương án, vì đó là cơ sở để học sinh xây dựng kế hoạch ôn tập phù hợp và có lộ trình chuẩn bị dài hơi. Các nhà giáo đều nhấn mạnh: phương án tuyển sinh cần được thông báo sớm để học sinh, phụ huynh và cả trường học chủ động tổ chức dạy học trong năm cuối cấp. Khi không phải thấp thỏm chờ xem môn thi thứ ba lớp 10 là gì, học sinh có thể tập trung vào phương pháp học tập cân bằng, phát triển thế mạnh cá nhân song song nền tảng chung. Áp lực thi cử học sinh không biến mất, nhưng nó có thể trở thành động lực tích cực nếu hệ thống thi cử đáng tin cậy, ổn định và minh bạch về cấu trúc ngay từ đầu.
