Đề xuất thi lớp 10 hai môn: Một cải cách tuyển sinh lớp 10 đầy tranh cãi
Đề xuất thi lớp 10 hai môn là phương án Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến, trong đó các kỳ thi tuyển sinh vào trường THPT không chuyên chỉ còn đánh giá bằng môn Toán và Ngữ văn, bỏ môn thi thứ ba, với mục tiêu giảm áp lực thi cử học sinh nhưng lại đặt ra câu hỏi về nguy cơ học lệch, bỏ ngỏ các môn còn lại trong chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS. Cốt lõi của vấn đề không phải là giảm từ ba xuống hai môn, mà là cách hệ thống giáo dục bảo đảm học sinh vẫn học đều các môn khi chỉ hai môn được dùng để quyết định cánh cửa vào cấp THPT. Nếu cải cách tuyển sinh lớp 10 dừng ở việc rút số môn thi, đây là cải cách nửa vời: nhẹ tay với áp lực, nặng hệ quả dài hạn cho chất lượng học tập.
Mục tiêu giảm áp lực: Ánh sáng tích cực nhưng không phải lời giải hoàn chỉnh
Theo dự thảo, nếu tổ chức thi tuyển vào THPT không chuyên, số môn thi gồm Toán và Ngữ văn với thời gian làm bài Ngữ văn là 120 phút, Toán từ 90–120 phút, nội dung nằm trong chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS. Việc bỏ môn thi thứ ba được nhấn mạnh như bước giảm tải áp lực thi cử học sinh cuối cấp, giúp các em có thêm thời gian nghỉ ngơi, tập trung ôn tập trọng tâm, đặc biệt với những học sinh ít điều kiện học thêm. Phụ huynh cũng nhìn thấy lợi ích: giảm chi phí cho một môn ôn thi, con bớt chạy lớp học thêm, gia đình bớt căng thẳng. Tuy vậy, nói giảm áp lực là đủ là sai; kỳ thi lớp 10 vẫn là cuộc cạnh tranh gay gắt về chỉ tiêu, nên áp lực không biến mất, mà chỉ chuyển sang việc phải làm tốt hơn trong hai môn cốt lõi.
Nguy cơ học lệch: Khi kỳ thi dẫn dắt cách học sai hướng
Giáo viên THCS cảnh báo rất rõ: bỏ môn thi thứ ba tác động lớn đến quá trình học và ôn thi, khiến học sinh dễ tập trung gần như toàn bộ thời gian cho Toán và Ngữ văn, trong khi ngoại ngữ, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội bị xem nhẹ. Tâm lý “môn nào thi mới cần học kỹ” đã xuất hiện trong lời lo của các hiệu trưởng, nếu đề án thi lớp 10 hai môn được áp dụng nhưng trường học không siết lại việc dạy và đánh giá những môn còn lại. Diễn đàn về lựa chọn kỳ thi lớp 10 cho thấy, bỏ môn thi thứ ba làm giảm yêu cầu phát triển toàn diện, khiến năng lực riêng ở các môn khác ít được nhận diện, từ đó khiến học sinh khó chọn tổ hợp môn học lên THPT và dễ mất lợi thế nếu thế mạnh nằm ngoài hai môn thi. Nói thẳng: nếu kỳ thi tiếp tục là “kim chỉ nam” cho việc học, cải cách này đang vô tình khuyến khích học lệch.
Phụ huynh và học sinh: Nhẹ gánh nhưng đầy băn khoăn
Các phản ứng từ phụ huynh và học sinh cho thấy xã hội không nhìn cải cách tuyển sinh lớp 10 này theo một chiều. Một bộ phận phụ huynh tại Hà Nội và Hưng Yên ủng hộ vì con bớt ôn một môn, đỡ áp lực, gia đình giảm chi phí học thêm, học sinh có thêm thời gian nghỉ ngơi hoặc tập trung cho Toán, Ngữ văn. Nhưng cũng không ít phụ huynh lo ngại nếu chỉ thi hai môn, học sinh sẽ bỏ quên tiếng Anh, lịch sử, khoa học, trong khi năng lực của các em không được đánh giá tương đối toàn diện. Với học sinh lớp 9, có em mừng vì nhẹ gánh, có em lại lo mất lợi thế ở môn ngoại ngữ; thậm chí có bạn tính tạm dừng ôn tiếng Anh để dồn hết lực cho Toán và Ngữ văn nhằm vào trường tốp đầu. Chính những phản ứng này là lời nhắc rằng thiết kế kỳ thi đang định hình trực tiếp cách học và kế hoạch ôn tập của cả thế hệ.
Giảm môn thi nhưng không giảm trách nhiệm với chương trình giáo dục phổ thông
Điều đáng nói là dự thảo vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến và có thể tiếp tục điều chỉnh trước khi ban hành; học sinh lớp 9 và phụ huynh được khuyến nghị không nên vội thay đổi kế hoạch học tập chỉ dựa trên đề xuất hiện tại. Các hiệu trưởng THCS đề nghị ngành giáo dục sớm công bố phương án thi, cấu trúc, ma trận đề và cách xét tuyển để nhà trường chủ động giảng dạy, học sinh ôn tập đúng trọng tâm, không phải sống trong cảnh vừa học vừa “đoán” môn thi. Đồng thời, nếu thi lớp 10 hai môn, nhà trường phải dạy và đánh giá nghiêm túc tất cả môn trong chương trình giáo dục phổ thông, trả lại ý nghĩa cho ngoại ngữ, khoa học, lịch sử như nền tảng cho đường học lâu dài chứ không chỉ là môn “phụ”. Nói cách khác, muốn cải cách có ý nghĩa, kỳ thi phải bớt quyền lực trong việc dẫn dắt cách học, còn chương trình học mới được tôn trọng đúng mức.
