COSTI-90: Không chỉ là một hội nghị, mà là tuyên bố vai trò dẫn dắt
Hội nghị COSTI-90 tại Đà Nẵng là cuộc họp lần thứ 90 của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN, do Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam đăng cai từ ngày 13 đến 15-10, nhằm rà soát tiến độ hợp tác, xác định ưu tiên mới và thúc đẩy kết nối năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo giữa các nước ASEAN trong khuôn khổ Kế hoạch hành động APASTI 2026-2035. Việc Việt Nam đăng cai COSTI-90 Đà Nẵng không chỉ là hoạt động ngoại giao thường niên, mà là lựa chọn chiến lược: đặt mình vào vị trí điều phối hợp tác khoa học ASEAN trong giai đoạn hợp tác khu vực 2026-2035. Khi một nước chủ nhà chủ động thiết kế chương trình, dẫn dắt thảo luận và kết nối các hội nghị liên quan, nước đó đang định hình cách ASEAN hiểu và triển khai công nghệ đổi mới sáng tạo. Việt Nam rõ ràng muốn gửi thông điệp: chúng ta không đứng ngoài cuộc chơi tri thức khu vực, mà muốn trở thành điểm hẹn của nghiên cứu và đổi mới sáng tạo ASEAN.
Từ 9 xuống 5 tiểu ban: Việt Nam ủng hộ một cấu trúc hợp tác gọn nhưng sâu
Một trong những thay đổi quan trọng nhất tại COSTI-90 là việc kiện toàn cơ cấu chuyên môn từ 9 tiểu ban xuống còn 5 tiểu ban, hướng tới nâng cao hiệu quả phối hợp và gắn hoạt động với mục tiêu APASTI 2026-2035. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật thuần túy, mà là bước tái thiết kế cách ASEAN tổ chức hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Năm tiểu ban mới – từ Hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến Khoa học Trái đất, Đại dương và Vũ trụ – phản ánh ưu tiên chiến lược của khu vực: tập trung vào các trụ cột có khả năng tạo sức bật cạnh tranh dài hạn. Việc Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Tiểu ban Khoa học Trái đất, Đại dương và Vũ trụ cho thấy nước chủ nhà không chỉ cung cấp hạ tầng tổ chức, mà còn nhận trách nhiệm chuyên môn ở một lĩnh vực phức tạp, gắn với khí tượng, đại dương và công nghệ vũ trụ. Đây là lựa chọn táo bạo, bởi nó đặt Việt Nam vào tâm điểm các thảo luận về dữ liệu, an ninh và phát triển bền vững trong hợp tác khoa học ASEAN.
Kết nối nghiên cứu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: tham vọng dài hơi của Việt Nam
COSTI là cơ chế hợp tác cấp quan chức cao cấp, hỗ trợ Hội nghị Bộ trưởng Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (AMMSTI) triển khai định hướng hợp tác khu vực. Nhưng tại Đà Nẵng, Việt Nam cố ý đẩy cơ chế này đi xa hơn vai trò điều phối hành chính. Theo chương trình, COSTI-90 gồm bảy cuộc họp chính thức, trong đó có phiên toàn thể và cuộc họp lần thứ 21 của Hội đồng tư vấn BAC-21, cùng các hội nghị liên quan về phụ nữ trong khoa học, công nghệ mới và sinh học kỹ thuật. Cách thiết kế này cho thấy Việt Nam muốn biến hợp tác khoa học ASEAN thành mạng lưới sống động, nơi các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư được kết nối để hình thành hệ sinh thái công nghệ đổi mới sáng tạo khu vực. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Hội nghị có sự tham dự của khoảng 250 đại biểu, gồm đại diện các cơ quan phụ trách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của các nước ASEAN, Ban Thư ký ASEAN, các đối tác, chuyên gia và nhà khoa học trong nước, quốc tế." Con số này cho thấy Việt Nam đang dùng COSTI-90 như điểm hội tụ của cộng đồng tri thức ASEAN, chứ không chỉ là diễn đàn quan chức.
Định hình ưu tiên hợp tác khu vực 2026-2035: Việt Nam chọn cách đo bằng kết quả
Diễn ra trong giai đoạn đầu triển khai Kế hoạch hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2035, COSTI-90 là nơi các nước rà soát tiến độ thực hiện kết luận của AMMSTI, xem xét sáng kiến mới và cập nhật hợp tác với đối tác đối thoại, tổ chức quốc tế. Điểm đáng chú ý là định hướng mới yêu cầu mỗi tiểu ban xác định lĩnh vực ưu tiên, xây dựng kế hoạch hằng năm với mục tiêu và chỉ số đánh giá cụ thể, đồng thời định kỳ báo cáo COSTI. Việt Nam ủng hộ cách tiếp cận này và nhấn mạnh việc thúc đẩy APASTI bằng các kết quả có thể đo lường và ứng dụng, tăng cường nghiên cứu chung, chia sẻ hạ tầng và trao đổi nhà khoa học. Nói cách khác, nước chủ nhà đang đẩy hợp tác khoa học ASEAN thoát khỏi mô hình "kế hoạch trên giấy" sang mô hình "cam kết gắn với chỉ số". Nếu ASEAN thực sự tuân thủ cấu trúc mới, vai trò điều phối của Việt Nam trong một số tiểu ban sẽ gắn trực tiếp với chất lượng và tốc độ thực thi hợp tác khu vực 2026-2035.
Kết luận: Việt Nam muốn trở thành điểm tựa tri thức của ASEAN
Việc đăng cai Hội nghị COSTI-90 Đà Nẵng, cùng các hội nghị liên quan, là bước đi nhất quán với tham vọng đưa Việt Nam trở thành điểm tựa tri thức trong hợp tác khoa học ASEAN. Từ việc chấp nhận vai trò chủ tịch tiểu ban chuyên môn, ủng hộ cơ cấu gọn mà sâu, đến việc nhấn mạnh kết quả đo lường được và kết nối hệ sinh thái công nghệ đổi mới sáng tạo, Việt Nam đang gửi thông điệp rõ ràng: chúng ta muốn tham gia định hình luật chơi, chứ không chỉ tuân thủ. Sự liên tục của Ủy ban COSTI qua 90 kỳ họp cho thấy ASEAN có nền tảng hợp tác ổn định; câu hỏi bây giờ là ai sẽ dẫn dắt nội dung trong thập kỷ tới. Với COSTI-90, Việt Nam đã bước lên sân khấu. Nếu những cam kết về nghiên cứu chung, chia sẻ hạ tầng và trao đổi nhà khoa học được thực thi, Đà Nẵng rất có thể sẽ được nhớ như nơi ASEAN bắt đầu một giai đoạn hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực chất hơn.
