COSTI-90 Đà Nẵng: Một hội nghị, nhiều thông điệp chiến lược
Hội nghị lần thứ 90 của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI-90) là cuộc họp cấp quan chức cao cấp của khu vực, nơi các nước ASEAN rà soát tiến độ hợp tác, thống nhất ưu tiên mới và thiết lập khuôn khổ hợp tác khoa học công nghệ dài hạn gắn với Kế hoạch hành động ASEAN về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2035. Việc Việt Nam đăng cai COSTI-90 tại Furama Resort Đà Nẵng từ ngày 13 đến 15/10/2026 không chỉ là hoạt động đối ngoại thường kỳ, mà là tuyên bố rõ ràng về tham vọng trở thành điểm nối của hợp tác khoa học ASEAN. Khoảng 250 đại biểu từ cơ quan quản lý, mạng lưới nghiên cứu, chuyên gia và nhà khoa học trong khu vực cùng đối tác quốc tế tham dự, cho thấy sức hút của chủ đề hợp tác khoa học ASEAN trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt. Nếu coi APASTI 2026-2035 là bản thiết kế, thì COSTI-90 chính là cuộc họp công trường đầu tiên để các nước thống nhất cách thi công khuôn khổ hợp tác khu vực.
Cơ cấu 5 tiểu ban: Tinh gọn để hợp tác đi vào thực chất
Điểm đáng chú ý nhất của COSTI-90 là việc ASEAN quyết định tinh gọn cơ cấu chuyên môn từ 9 xuống còn 5 tiểu ban, bao gồm: Hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Công nghệ chuyên sâu và mới nổi; Công nghệ sinh học và khoa học thực phẩm; Công nghệ vật liệu và năng lượng; Khoa học Trái đất, Đại dương và Vũ trụ. Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật, mà là lựa chọn chính trị: ASEAN chấp nhận tập trung nguồn lực vào những trụ cột có thể tạo khác biệt về năng lực cạnh tranh khu vực. Trong ngày 13/10, cả 5 tiểu ban họp đồng thời, rà soát các dự án đang triển khai, đánh giá sáng kiến đã hoàn thành và xem xét đề xuất hợp tác mới. Mỗi tiểu ban được yêu cầu xác định lĩnh vực ưu tiên, xây dựng kế hoạch hằng năm với mục tiêu và chỉ số đánh giá cụ thể. Đây là bước chuyển quan trọng: hợp tác khoa học ASEAN không còn dừng ở tuyên bố chung, mà phải gắn với công nghệ đổi mới sáng tạo có khả năng đo lường, ứng dụng và tạo giá trị cho người dân, doanh nghiệp.
Những ưu tiên hợp tác khoa học ASEAN giai đoạn 2026-2035
COSTI là cơ chế hỗ trợ Hội nghị Bộ trưởng Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (AMMSTI) triển khai các định hướng hợp tác khu vực. Vì vậy, những gì được bàn tại Đà Nẵng sẽ định hình ưu tiên hợp tác khoa học ASEAN trong gần một thập kỷ tới. Phạm vi thảo luận trải rộng từ phát triển nguồn nhân lực, hạ tầng nghiên cứu đến các công nghệ có vai trò ngày càng quan trọng như trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, bán dẫn, công nghệ sinh học, an ninh lương thực, năng lượng sạch, vật liệu mới, khí tượng, đại dương và công nghệ vũ trụ. Theo chương trình, COSTI-90 gồm 7 cuộc họp chính thức: 5 tiểu ban chuyên môn, cuộc họp lần thứ 21 của Hội đồng tư vấn cho COSTI (BAC-21) và phiên toàn thể. Trên cơ sở báo cáo của các tiểu ban và BAC-21, phiên toàn thể sẽ thống nhất định hướng và hoạt động triển khai APASTI 2026-2035. Nói cách khác, đây là lúc ASEAN chuyển từ tầm nhìn sang danh mục nhiệm vụ cụ thể, từ khẩu hiệu hợp tác sang thiết kế khuôn khổ hợp tác khu vực có thể kiểm chứng.
Vai trò của Việt Nam: Từ nước đăng cai đến nước dẫn dắt
Việt Nam không chỉ đăng cai COSTI-90, mà còn đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Tiểu ban Khoa học Trái đất, Đại dương và Vũ trụ (SC-EOSS), đồng thời tham gia điều phối nhiều mạng lưới và chương trình hợp tác. Điều này cho thấy Việt Nam muốn bước ra khỏi vị thế "người tham gia" để trở thành "người dẫn dắt" trong các lĩnh vực khoa học có ý nghĩa chiến lược như quan trắc khí tượng, nghiên cứu biển, công nghệ vũ trụ. Theo định hướng được nêu tại hội nghị, Việt Nam hướng tới thúc đẩy triển khai APASTI gắn với kết quả cụ thể, có thể đo lường và ứng dụng; tăng cường nghiên cứu chung, chia sẻ hạ tầng nghiên cứu và trao đổi nhà khoa học; kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư để phát triển hệ sinh thái công nghệ đổi mới sáng tạo ASEAN. Việc đăng cai COSTI-90 cũng là dịp kết nối hệ sinh thái trong nước với đối tác khu vực và quốc tế, mở rộng cơ hội hợp tác nghiên cứu, huy động tri thức và nguồn lực phục vụ phát triển, đồng thời giới thiệu hình ảnh Đà Nẵng như một điểm đến của khoa học và đổi mới sáng tạo.
Từ nghị sự Đà Nẵng đến hành động chung của ASEAN
COSTI-90 diễn ra đúng thời điểm ASEAN bắt đầu thực hiện Kế hoạch hành động APASTI 2026-2035, tạo cơ hội để các nước cụ thể hóa ưu tiên hợp tác và tăng cường kết nối năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo của khu vực. Nhưng để nghị sự Đà Nẵng không dừng ở văn bản, ASEAN cần ba bước tiếp theo: bảo đảm nguồn lực cho các chương trình chung, duy trì cơ chế đánh giá kết quả minh bạch, và gắn hợp tác khoa học với nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp. Việt Nam đã nêu rõ mong muốn đưa hợp tác khu vực đến gần hơn với cộng đồng nghiên cứu và khu vực tư nhân thông qua kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Đây là hướng đi hợp lý: khuôn khổ hợp tác khu vực chỉ có ý nghĩa khi tạo ra sản phẩm, dịch vụ, công nghệ đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển bền vững. COSTI-90 vì thế nên được nhìn nhận như bước khởi động cho một thập kỷ mà khoa học và công nghệ trở thành trụ cột mới của liên kết ASEAN, với Việt Nam là một trong những điểm tựa quan trọng.
