‘Phía sau lũng núi’: khi văn hóa Tây Bắc bước vào lò gốm Bát Tràng
‘Phía sau lũng núi’ là một triển lãm gốm nghệ thuật nơi nhà điêu khắc Nguyễn Lưu chuyển hóa trải nghiệm điền dã vùng cao Tây Bắc thành hơn 50 tác phẩm gốm Bát Tràng, khắc họa đời sống, con người và bản sắc các tộc người miền núi bằng ngôn ngữ điêu khắc đương đại trên chất liệu truyền thống. Ngày 29/8, tại Không gian sáng tạo HHU ở Hà Nội, Lễ khai mạc triển lãm gốm nghệ thuật này diễn ra, trưng bày hơn 50 tác phẩm trên chất liệu gốm Bát Tràng. Hơn 50 tác phẩm được giới thiệu tại không gian Công ty Cổ phần Gốm HHU, xã Bát Tràng, TP. Hà Nội, mở ra một không gian nghệ thuật độc đáo. Triển lãm không chỉ là một sự kiện nghệ thuật, mà là một tuyên bố: gốm Bát Tràng có thể trở thành nhật ký bằng đất của văn hóa Tây Bắc, thay vì dừng lại ở đồ gia dụng hay sản phẩm tâm linh.
Từ Tây Bắc đến lò gốm: hiện thực đời sống vùng cao trên tác phẩm gốm sứ
Sinh năm 1958 tại Phú Thọ, nhà điêu khắc Nguyễn Lưu đã dành hơn bốn thập niên cho mỹ thuật Việt Nam, nhưng phải đến khi bước lên Tây Bắc, ông mới tìm thấy chất liệu tinh thần lâu dài cho hành trình sáng tác. Những chuyến đi điền dã dọc đại ngàn Tây Bắc giúp ông lắng nghe, thấu cảm các phận người và chuyển hóa hơi thở đời sống ấy vào hình khối dung dị mà giàu chất nghệ thuật. Triển lãm ‘Phía sau lũng núi’ khắc họa chân dung cuộc sống đồng bào Dao, Mông, Tày, Thổ – những cộng đồng mang bản sắc văn hóa riêng. Con người trong tác phẩm hiện lên mộc mạc như đá núi, như thác ghềnh, như những mầm xanh vươn lên từ đá, kiên trì gìn giữ văn hóa của mình. Mỗi tác phẩm là một lát cắt đời sống văn hóa của những con người phía sau lũng núi, khiến người xem không thể đứng ngoài cuộc.
Khi di sản thủ công Bát Tràng gặp ngôn ngữ điêu khắc đương đại
Điểm táo bạo nhất của ‘Phía sau lũng núi’ nằm ở lựa chọn chất liệu: hơn 50 tác phẩm được thể hiện trên gốm Bát Tràng, thay cho gỗ và đá vốn gắn với hơn 40 năm nghề của Nguyễn Lưu. Sự chuyển đổi từ ngôn ngữ điêu khắc sang chất liệu gốm mở ra cho ông một khám phá mới về hình khối, bề mặt và khả năng biểu đạt của gốm, đồng thời mang đến cho công chúng góc nhìn đa chiều hơn về gốm Bát Tràng trong sáng tác nghệ thuật. Bản chất làng nghề truyền thống như Bát Tràng là nền tảng tốt cho người thợ thủ công và nghệ sĩ sáng tác. Khi một nhà điêu khắc giàu kinh nghiệm quay về với di sản thủ công của làng nghề, gốm không còn là vật dụng, mà trở thành chất liệu để kể những câu chuyện văn hóa Tây Bắc – một dạng ký ức tập thể được nung trong lửa.
Những bàn tay thô ráp và câu chuyện văn hóa trong không gian hiện đại
Nguyễn Lưu chủ ý tránh thiêng hóa hình tượng con người, thay vào đó dùng những hình khối bình dị để truyền tải cảm xúc chân thành, từ ánh mắt, đôi môi đến những bàn tay thô ráp. Những hình ảnh cha mẹ địu con sau buổi làm nương, người phụ nữ vùng cao âm thầm đợi chồng bên cuộc vui… được chuyển ngữ sang điêu khắc gốm, trở nên gần gũi mà sâu sắc. Trong không gian sống hiện đại, khi gốm được kêu gọi bước ra sân vườn và hòa vào kiến trúc qua tượng điêu khắc, tranh gốm, triển lãm này như một gợi ý rõ ràng: tác phẩm gốm sứ không chỉ để chiêm ngắm, mà còn để sống cùng chúng ta, gợi lại nhịp thở núi rừng giữa bê tông. Hơn 50 tác phẩm sẽ được trưng bày tại Công ty Cổ phần Gốm HHU ở xã Bát Tràng đến hết ngày 5/9 để đón công chúng yêu nghệ thuật tham quan, thưởng lãm.
Từ triển lãm gốm nghệ thuật đến tương lai của văn hóa Tây Bắc trên gốm
Điều đáng nói ở ‘Phía sau lũng núi’ không chỉ là thành tựu cá nhân của một nhà điêu khắc, mà là mô hình hợp tác giữa nghệ sĩ và làng nghề trong kỷ nguyên mới. Nghệ nhân Ưu tú Trần Nam Tước nhìn nhận Bát Tràng vốn xoay quanh sản phẩm gia dụng, tâm linh, và còn hạn chế ở mảng kiến trúc, sân vườn; ông mong nghệ sĩ về làng để mở rộng góc nhìn cho gốm truyền thống. Khi người thợ làng nghề và nghệ sĩ tìm được tiếng nói chung, tác phẩm vừa giữ được cảm xúc, vừa có đời sống bền vững. Triển lãm này cho thấy gốm Bát Tràng hoàn toàn có thể trở thành ngôn ngữ của văn hóa Tây Bắc, nếu được kể bằng những câu chuyện cụ thể, những khuôn mặt người thật, và một thái độ tôn trọng di sản thủ công mà vẫn dám thử nghiệm. Đó là con đường để gốm truyền thống không bị bảo tàng hóa, mà tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
