Đà Nẵng chi hơn 1.000 tỷ đồng cho tái định cư phục vụ đường sắt cao tốc Bắc Nam

Tái định cư Đà Nẵng: không chỉ là di dời, mà là tái thiết không gian sống

Chiến lược tái định cư Đà Nẵng phục vụ đường sắt cao tốc Bắc Nam là cách thành phố đầu tư đồng bộ các khu ở mới, với hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh, để người dân bị thu hồi đất không chỉ có chỗ ở thay thế mà còn được hưởng điều kiện sống tốt hơn, đồng thời bảo đảm tiến độ giải phóng mặt bằng đường sắt và tái cấu trúc đô thị theo hướng hiện đại, bền vững. Điểm đáng chú ý là Đà Nẵng không coi tái định cư như một chi phí bắt buộc, mà như một dự án hạ tầng Đà Nẵng độc lập, có quy hoạch, có tầm nhìn. Chỉ trong vài ngày, UBND thành phố đã lần lượt phê duyệt khu tái định cư Hòa Tiến với tổng mức đầu tư hơn 380,85 tỷ đồng, khu Điện Bàn Bắc hơn 127,35 tỷ đồng, cùng các dự án tại Hòa Khánh – Liên Chiểu và Gò Nổi với tổng vốn lần lượt hơn 488 tỷ đồng và gần 270 tỷ đồng. Con số cộng lại vượt mốc 1.000 tỷ đồng, cho thấy đây là lựa chọn chiến lược chứ không phải động thái tình thế.

Bốn dự án lớn: bức tranh tổng thể của quỹ đất tái định cư cho đường sắt

Nhìn vào cấu trúc các dự án, có thể thấy Đà Nẵng đang xây dựng một mạng lưới khu tái định cư trải rộng theo hành lang đường sắt cao tốc Bắc Nam. Khu tái định cư Hòa Tiến được phê duyệt ngày 16/10 với tổng mức đầu tư hơn 380,85 tỷ đồng, hướng tới ổn định chỗ ở cho các hộ dân bị ảnh hưởng trực tiếp bởi quá trình thu hồi đất. Khu Điện Bàn Bắc – Dự án thành phần 9 – có tổng mức đầu tư hơn 127,35 tỷ đồng trên diện tích khoảng 66.937,6m², thực hiện từ 2026 đến 2029. Theo quyết định liên quan đến khu tái định cư tại Gò Nổi, dự án này có tổng diện tích sử dụng đất khoảng 211.176m², tương đương hơn 21,1ha. Trước đó, ngày 21/10, thành phố đã phê duyệt khu tái định cư phục vụ đường sắt tốc độ cao tại phường Hòa Khánh và phường Liên Chiểu, với diện tích khoảng 221.432m², tương đương hơn 22,1ha, thực hiện giai đoạn 2026–2029. Các khu này nằm ở Hòa Tiến, Gò Nổi, Điện Bàn Bắc, Hòa Khánh – Liên Chiểu, cho thấy sự phối hợp liên quận, liên xã thay vì dồn dân vào một điểm duy nhất.

Hạ tầng kỹ thuật: từ san nền đến xử lý nước thải, không còn kiểu tái định cư tạm bợ

Điểm mạnh nhất của loạt dự án hạ tầng Đà Nẵng lần này là cách thành phố đầu tư hạ tầng kỹ thuật bài bản, thay vì chỉ lo xây nhà và chia lô đất. Tại khu Điện Bàn Bắc, dự án đầu tư xây dựng mới hệ thống hạ tầng kỹ thuật gồm san nền, giao thông, thoát nước mưa, thoát nước thải, trạm xử lý nước thải, cấp điện, điện chiếu sáng, hào kỹ thuật và công viên cây xanh, phù hợp với quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đã được phê duyệt. Hệ thống giao thông có 4 nhánh đường với tổng chiều dài khoảng 1.125m, kết nối với các tuyến đường dân sinh hiện trạng, cùng trạm xử lý nước thải công suất 190m³/ngày đêm và hơn 4.048m² cây xanh công cộng. Một quyết định khác nêu rõ: "Các hạng mục chính gồm san nền, xây dựng đường giao thông, hệ thống thoát nước mưa, thu gom và xử lý nước thải, cấp nước, cấp điện, chiếu sáng cùng công viên, cây xanh". Đây là bước chuyển quan trọng: tái định cư không còn là khu ở phụ, mà là một phần của cấu trúc đô thị, với yêu cầu về môi trường, giao thông và tiện ích tương đương các khu dân cư mới.

Giải phóng mặt bằng đường sắt: bài toán khó được giải bằng 29 dự án độc lập

Tuyến đường sắt tốc độ cao qua Đà Nẵng dài khoảng 116,05km, từ phường Hải Vân đến xã Núi Thành, đi qua 24 xã, phường. Với phạm vi như vậy, nếu không chuẩn bị quỹ đất tái định cư từ sớm, công tác giải phóng mặt bằng đường sắt sẽ dễ rơi vào bế tắc. Thành phố chọn cách đi trước một bước: bố trí 29 dự án độc lập để xây dựng 20 khu tái định cư và 9 khu nghĩa trang phục vụ giải phóng mặt bằng tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam. Các dự án tái định cư, bồi thường, hỗ trợ và di dời hạ tầng kỹ thuật được thiết kế như những dự án thành phần, gắn chặt với tiến độ thi công tuyến đường sắt. Thời gian thực hiện nhiều dự án kéo dài đến năm 2029, buộc chính quyền phải phối hợp chặt chẽ giữa tiến độ xây dựng khu tái định cư và kế hoạch thu hồi đất, bàn giao mặt bằng. Nếu làm tốt, Đà Nẵng có thể tránh được kịch bản chậm tiến độ vì vướng mặt bằng – căn bệnh kinh niên của nhiều dự án hạ tầng lớn.

Tác động cộng đồng: cơ hội nâng chất lượng sống, nhưng cần lắng nghe người dân

Về mặt nguyên tắc, các dự án tái định cư này được xây dựng để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi, ổn định đời sống, sinh kế, bảo đảm an sinh xã hội cho người dân bị ảnh hưởng, đồng thời đáp ứng yêu cầu tiến độ thi công tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc Nam. Việc đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để người dân đến nơi ở mới có thể ổn định sinh hoạt sau khi bàn giao mặt bằng phục vụ dự án đường sắt. Tuy nhiên, chất lượng tái định cư không chỉ nằm ở con số tỷ đồng hay diện tích đất. Nó nằm ở việc người dân có được tham vấn đầy đủ, có được hỗ trợ chuyển đổi sinh kế, và khu tái định cư có gắn với hệ thống trường học, y tế, việc làm hay không. Đà Nẵng đang đi đúng hướng khi coi tái định cư là một phần của chiến lược hạ tầng dài hạn. Bước tiếp theo phải là đối thoại thực chất với cộng đồng, để mỗi khu tái định cư không chỉ là "nhiệm vụ giải phóng mặt bằng" mà là một khu dân cư sống được, sống tốt. Nếu thành phố giữ được nhịp triển khai đến 2029 và song song cải thiện chính sách hỗ trợ người dân, loạt dự án tái định cư Đà Nẵng có thể trở thành hình mẫu cho cách làm hạ tầng gắn với an sinh xã hội, thay vì đánh đổi người dân lấy tiến độ công trình.