Trái phiếu đô thị: kênh vốn mới, không phải tấm séc trắng
Trái phiếu đô thị là công cụ vay vốn do chính quyền địa phương phát hành để tài trợ các dự án phát triển đã được phê duyệt, còn trái phiếu công trình gắn nguồn vốn với một công trình hoặc mục tiêu hạ tầng cụ thể. Đây là điểm phân biệt quan trọng: huy động vốn phải đi cùng trách nhiệm giải trình về nơi sử dụng tiền. UBND TP.HCM giao Sở Tài chính phối hợp với cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại thành phố triển khai Nghị quyết 76/2026/NQ-HĐND về phát hành hai loại trái phiếu này. Thành phố hướng nguồn lực vào dự án trọng điểm, ưu tiên hạ tầng đô thị và công trình đáp ứng tiêu chuẩn xanh, xã hội, bền vững, bảo vệ môi trường. Theo nội dung nghị quyết, tiền huy động chỉ dành cho dự án đầu tư phát triển đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, không dùng cho chi thường xuyên. Với người dân, lợi ích sẽ không nằm ở tên gọi sản phẩm tài chính mà ở công trình được hoàn thành, dịch vụ đô thị được cải thiện và khoản nợ được quản lý có kỷ luật.
Năm 2027 là phép thử cho vai trò của trung tâm tài chính
Trung tâm tài chính TP.HCM được định hướng trở thành đầu mối nối nguồn vốn trung và dài hạn với nhu cầu hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo; vì vậy, phát hành trái phiếu là một phép thử thực tế cho vai trò ấy, chứ không chỉ là một bước hoàn thiện thể chế. Thành phố đang chuẩn bị đề án sơ bộ phát hành trái phiếu chính quyền địa phương năm 2027. Đề án phải đánh giá nhu cầu vốn, khả năng cân đối ngân sách và nghĩa vụ nợ, đồng thời phù hợp kế hoạch tài chính giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch vay, trả nợ năm 2027. Sau khi đề án được HĐND thành phố thông qua, các đơn vị sẽ xây dựng phương án chi tiết về quy mô, thời điểm và kỳ hạn, gắn với tiến độ và khả năng giải ngân của từng dự án. Thành phố cũng dự kiến chọn các dự án tiên phong, khả thi để tiếp cận nhà đầu tư quốc tế và thành viên trung tâm. Kỷ luật chọn dự án sẽ quyết định kế hoạch có tạo thêm vốn hạ tầng TP.HCM hay chỉ thêm nghĩa vụ nợ.
Từ khuôn khổ pháp lý sang hệ sinh thái huy động vốn
Kế hoạch trái phiếu xuất hiện khi trung tâm tài chính bắt đầu chuyển từ chuẩn bị thể chế sang xây dựng hệ sinh thái hoạt động: những thành viên đầu tiên đã được công bố, tạo cơ sở kết nối định chế tài chính với nhu cầu vốn cụ thể. Đây là chuyển động cần thiết, nhưng chưa đồng nghĩa dòng vốn sẽ tự tìm đến các dự án của thành phố. Theo Nghị quyết 76, trái phiếu có thể phát hành và thanh toán bằng đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ tự do chuyển đổi; nhà đầu tư nước ngoài được tham gia mua. Các hình thức phát hành gồm chào bán công khai, riêng lẻ, bảo lãnh, đấu thầu, đại lý hoặc bán trực tiếp, trong khi đăng ký, lưu ký, thanh toán, chuyển nhượng và giao dịch vận hành theo cơ chế của trung tâm. Trong giai đoạn 2026-2027, định hướng sản phẩm còn bao gồm tài trợ dự án lớn, trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu dự án, cùng hoạt động quản lý quỹ và tài sản. Nhiều lựa chọn chỉ có ý nghĩa khi nhà đầu tư hiểu rõ quyền lợi, rủi ro và cách dòng tiền được dùng.
Minh bạch mới biến khả năng huy động thành niềm tin
Điểm nghẽn lớn nhất không phải là thiếu hình thức phát hành, mà là làm sao để nhà đầu tư kiểm chứng chất lượng dự án và theo dõi nghĩa vụ trả nợ. Đại diện Bộ Tài chính nhấn mạnh rằng sản phẩm phù hợp phải đi cùng cơ chế quản lý, giám sát đủ chặt để tạo niềm tin; quy trình cấp phép rõ ràng và giám sát hiệu quả giúp hạn chế rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư và nâng uy tín thị trường. Vì vậy, đề án cần cho thấy mỗi dự án đã đủ điều kiện bố trí vốn hay chưa, dòng tiền được giải ngân theo tiến độ nào và nghĩa vụ nợ phù hợp ra sao với ngân sách. Thành phố đã yêu cầu rà soát danh mục ưu tiên để tránh huy động xong nhưng giải ngân chậm, làm phát sinh chi phí vay không cần thiết. Quy trình tiếp nhận quỹ tại trung tâm dự kiến được ban hành trong tháng 11/2026, với cấp phép ba cấp độ tham khảo các mô hình quốc tế. Đây là nền móng đáng chú ý, nhưng chỉ công bố thông tin thường xuyên và giám sát có thể kiểm chứng mới khiến trái phiếu đô thị trở thành kênh vốn đáng tin.
Kết luận: đo thành công bằng công trình và trách nhiệm
Trung tâm tài chính có thể giúp TP.HCM mở thêm cửa tiếp cận nhà đầu tư trong nước và quốc tế, còn trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình có thể đưa nguồn vốn dài hạn đến đúng nhu cầu hạ tầng. Nhưng phát hành không phải đích đến. Thành công phải được đo bằng dự án hoàn thành đúng tiến độ, vốn được sử dụng đúng mục đích và nghĩa vụ nợ không gây sức ép thiếu bền vững lên ngân sách. Bước đi thuyết phục nhất là bắt đầu bằng một số dự án khả thi, công bố rõ phương án phát hành và duy trì giám sát minh bạch từ khâu huy động đến khi công trình vận hành. Nếu làm được điều đó, Trung tâm tài chính TP.HCM sẽ không chỉ là nơi giao dịch sản phẩm mới, mà còn là cầu nối đáng tin cậy giữa vốn dài hạn và lợi ích công cộng.
