Xuất khẩu thủy sản Việt Nam: tăng trưởng nhưng phụ thuộc vào động lực mới
Xuất khẩu thủy sản Việt Nam là hoạt động bán ra nước ngoài các sản phẩm nuôi trồng và chế biến như tôm, cá tra, cá rô phi, phản ánh sức cạnh tranh của ngành nông nghiệp ven biển và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường toàn cầu, đồng thời cho thấy mức độ đa dạng hóa thị trường và cơ cấu sản phẩm trước biến động kinh tế quốc tế hiện nay. Trong tám tháng đầu năm, xuất khẩu tôm Việt Nam đạt mức tăng hai chữ số, cá tra giữ được nhịp tăng trưởng ổn định và cá rô phi bất ngờ vươn lên thành mặt hàng cá thịt trắng có sức bật mới trên bản đồ thương mại. Điểm mấu chốt là tăng trưởng không còn đến từ các thị trường truyền thống mà đang dịch chuyển mạnh sang những thị trường đang lên ở châu Á, Nam Mỹ và phân khúc cao cấp, tạo một bức tranh phân hóa rõ rệt của thị trường seafood 2026.
Tôm tăng tốc với xuất khẩu tôm Việt Nam hướng trục sang Trung Quốc
Xuất khẩu tôm Việt Nam đang là tâm điểm khi ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số sau tám tháng, cho thấy con tôm vẫn là trụ cột của ngành seafood. Trung Quốc và Hong Kong nổi lên là động lực tăng trưởng mạnh nhất, trong đó riêng Trung Quốc giữ vai trò dẫn dắt, giúp doanh nghiệp duy trì sản lượng trong bối cảnh Mỹ và EU suy giảm sức mua. Trong khi thị trường Bắc Mỹ và châu Âu đang bị kéo lùi bởi nhu cầu yếu, tồn kho cao và cạnh tranh gay gắt, khu vực châu Á tiếp tục duy trì nhu cầu tích cực cho sản phẩm tôm chế biến và tôm đông lạnh. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, bức tranh hiện tại là lời nhắc rõ ràng rằng chiến lược tập trung vào một vài thị trường truyền thống đã hết thời: doanh nghiệp phải coi việc dịch chuyển trọng tâm sang các thị trường châu Á và khối CPTPP như một lựa chọn chiến lược, không chỉ là giải pháp tạm thời bảo toàn kim ngạch.
Cá tra tăng trưởng và sự trỗi dậy của Trung Quốc, Brazil
Khác với giai đoạn lệ thuộc nặng vào một vài điểm đến, cá tra tăng trưởng hiện nay dựa trên hai động cơ mới: Trung Quốc và Brazil. Trong tám tháng, Trung Quốc chiếm hơn một phần tư tỷ trọng xuất khẩu cá tra, duy trì mức tăng trưởng cao và cho thấy nhu cầu ổn định đối với các sản phẩm phù hợp với khẩu vị chế biến của thị trường này. Brazil cũng tiếp tục ghi nhận tăng trưởng tích cực, trở thành một trong những thị trường đóng góp quan trọng khi nhiều thị trường lớn khác, đặc biệt là Mỹ, đi xuống. Thực tế này phản ánh rõ tính phân hóa của thị trường seafood 2026: nơi nào sức mua chưa phục hồi và tồn kho chồng chất, doanh nghiệp sẽ buộc phải rút dần; nơi nào mở cửa cho cá tra giá cạnh tranh, doanh nghiệp cần nhanh chóng củng cố chuỗi cung ứng, chuẩn hóa chất lượng và chủ động xây dựng thương hiệu thay vì chỉ bán hàng thô. "Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, doanh nghiệp phải đa dạng hóa thị trường và linh hoạt cơ cấu sản phẩm để duy trì tăng trưởng".
Cá rô phi cao cấp: từ chợ bình dân lên khay sashimi Nhật Bản
Nếu tôm và cá tra là những câu chuyện quen thuộc, thì cá rô phi cao cấp lại là bất ngờ của ngành. Loài cá thịt trắng tưởng như chỉ phù hợp phân khúc bình dân nay đang âm thầm bứt phá ở phân khúc cao cấp, đặc biệt tại Nhật Bản. Một lượng đáng kể cá rô phi nước lợ Việt Nam đã vượt qua hàng rào kỹ thuật và xuất hiện trên các khay sushi, sashimi, minh chứng rằng sản phẩm nội địa có thể đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về môi trường nuôi, độ sạch thịt và truy xuất nguồn gốc. Brazil nổi lên như thị trường cứu cánh khi chiếm gần một nửa kim ngạch xuất khẩu cá rô phi, trong khi Mỹ hụt hơi rõ rệt vì sức mua chưa phục hồi và tồn kho lớn. Điều đáng nói là sự dịch chuyển này không chỉ tăng doanh thu, mà còn nâng vị thế: cá rô phi Việt Nam không còn bị gắn nhãn "đạm rẻ", mà bước vào được chuỗi thực phẩm cao cấp nếu quy trình nuôi và chế biến được chuẩn hóa đúng chuẩn quốc tế.
Chiến lược tiếp theo: đa dạng hóa thị trường, đầu tư chất lượng thay vì chỉ chạy theo sản lượng
Bức tranh phân hóa của thị trường seafood 2026 là lời cảnh báo lẫn cơ hội. Ở một phía, Mỹ và EU giảm nhập khẩu do sức mua yếu, cạnh tranh gia tăng và hàng tồn kho dày khiến nhà nhập khẩu dè dặt với hợp đồng mới. Ở phía kia, Trung Quốc, Brazil, Nhật Bản, Trung Đông và khối CPTPP lại mở ra dư địa cho các dòng sản phẩm phù hợp về giá và chất lượng. Điều này đặt ra yêu cầu rõ ràng: doanh nghiệp phải chủ động đa dạng hóa thị trường, điều chỉnh cơ cấu sản phẩm, nâng cấp quy trình nuôi và chế biến để không chỉ bán được nhiều mà còn bán được lâu. Tại các thị trường khó tính như Nhật, EU, tương lai không nằm ở chạy đua sản lượng, mà ở khả năng duy trì chất lượng đồng nhất, quy cách đóng gói chuyên nghiệp và hệ thống chứng nhận quốc tế đáng tin cậy. Nếu ngành tôm, cá tra và cá rô phi cùng đi theo hướng đó, tăng trưởng hiện tại sẽ không chỉ là cú hích nhất thời, mà là bước chuyển lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi thủy sản toàn cầu.
