Mức sinh thấp là bài toán dài hạn
Mức sinh là số con trung bình mà một phụ nữ sinh trong suốt độ tuổi sinh đẻ; khi con số này thấp hơn mức sinh thay thế, địa phương phải tính đến tác động lâu dài lên cơ cấu dân số và lực lượng lao động. Với Vĩnh Long, chỉ số năm 2025 là 1,6 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế. Đây không chỉ là con số thống kê: tỉnh đồng thời phải điều chỉnh cơ cấu dân số, thích ứng với già hóa và nâng cao chất lượng dân số. Vì vậy, mục tiêu hợp lý không nên bị thu hẹp thành việc vận động người dân sinh thêm con. Chính sách cần giúp các gia đình có điều kiện tự quyết định số con phù hợp, đồng thời bảo đảm trẻ được chăm sóc và phát triển tốt.
Trong 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh ghi nhận 20.134 trẻ được sinh ra. Con số này cho biết quy mô trẻ chào đời trong giai đoạn, nhưng không thay thế được chỉ số mức sinh tính bình quân theo phụ nữ. Do đó, muốn đánh giá xu hướng và hiệu quả chính sách, tỉnh cần công bố rõ cách theo dõi tỷ lệ sinh, các nhóm dân cư chịu ảnh hưởng và mục tiêu cụ thể theo thời gian.
Biểu dương gia đình là khởi đầu, không phải giải pháp đủ
Ngày 29/10, Chi cục Dân số tỉnh Vĩnh Long phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức hội nghị biểu dương gia đình thực hiện tốt chính sách dân số, sinh đủ hai con, nuôi dạy con tốt và xây dựng gia đình hạnh phúc; 319 gia đình tiêu biểu được ghi nhận. Việc nêu gương có thể làm cho lựa chọn sinh đủ hai con trở nên gần gũi hơn, nhưng khen thưởng và truyền thông khó thay đổi quyết định nếu điều kiện sống vẫn khiến việc nuôi con quá sức. Một chính sách dân số thuyết phục phải đi xa hơn thông điệp: cần gắn khuyến khích sinh con với dịch vụ sức khỏe sinh sản, chăm sóc trẻ và hỗ trợ gia đình cân bằng công việc với trách nhiệm chăm con.
Trải nghiệm của gia đình chị Trần Huỳnh Phi Yến cho thấy khoảng cách giữa chủ trương và đời sống: nuôi dạy hai con tạo áp lực về sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và cân bằng công việc, gia đình. Vợ chồng chị giảm áp lực bằng cách cân đối chi tiêu, chọn hoạt động học tập theo khả năng của từng con và chia sẻ trách nhiệm chăm sóc. Đây là lời nhắc quan trọng: không thể xem quyết định sinh đủ hai con là lựa chọn dễ dàng, cũng không nên đặt gánh nặng thực hiện mục tiêu lên riêng các cặp vợ chồng.
Chính sách cần trả lời câu hỏi hỗ trợ cụ thể
Ngành y tế đề xuất đổi mới truyền thông theo từng nhóm đối tượng và điều kiện thực tế, đồng thời phát huy vai trò của cán bộ dân số, nhân viên y tế cơ sở trong tư vấn và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản. Tỉnh cũng nêu hướng tăng cường tầm soát, chẩn đoán và can thiệp sớm trước sinh, sơ sinh để hạn chế dị tật bẩm sinh và giảm gánh nặng cho gia đình, xã hội. Đây là những việc thiết thực, nhưng cần làm rõ cách người dân tiếp cận dịch vụ, phạm vi hỗ trợ và cách đánh giá kết quả. Nếu chỉ đo số buổi tuyên truyền hay số gia đình được biểu dương, chính sách có thể bỏ qua câu hỏi cốt lõi: các rào cản khiến người dân ngại sinh con có được tháo gỡ không?
Dữ liệu sàng lọc cho thấy còn dư địa cải thiện: trong 9 tháng năm 2026, hơn 12.170 thai phụ được sàng lọc trước sinh bốn bệnh, đạt 70,58%; 10.110 trẻ được sàng lọc sơ sinh năm bệnh, đạt 50,21% số trẻ sinh ra. Mở rộng tiếp cận cần đi cùng tư vấn rõ ràng và dịch vụ thuận tiện, nhất là tại tuyến cơ sở. Song song, việc gắn chính sách dân số với bình đẳng giới, phát triển kinh tế hộ gia đình, bảo vệ trẻ em và hỗ trợ nuôi dạy con sẽ giúp khuyến khích sinh đủ hai con mà không biến mục tiêu dân số thành áp lực xã hội.
Duy trì mức sinh hợp lý phải bắt đầu từ điều kiện sống
Mức sinh Vĩnh Long thấp hơn mức sinh thay thế là tín hiệu cần hành động, nhưng đích đến không nên chỉ là nâng một chỉ số. Tỉnh cần theo dõi xu hướng qua thời gian, xác định rõ nhóm cần hỗ trợ và công khai những kết quả gắn trực tiếp với cuộc sống gia đình: khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, cùng điều kiện chăm sóc, giáo dục trẻ. Truyền thông có thể khơi gợi lựa chọn, còn dịch vụ và môi trường sống mới giúp gia đình thực hiện lựa chọn ấy.
Thời gian tới, các sở, ngành, đoàn thể và địa phương được yêu cầu phối hợp, đổi mới nội dung và phương thức truyền thông; tỉnh cũng tiếp tục vận động sinh đủ hai con và tăng cường sàng lọc trước sinh, sơ sinh. Hướng đi này chỉ bền vững nếu quyền quyết định của mỗi gia đình được tôn trọng và hỗ trợ nuôi dạy con được đặt ngang hàng với vận động sinh con. Muốn duy trì mức sinh hợp lý, Vĩnh Long cần làm cho việc có con trở nên khả thi hơn trong đời sống thường ngày, thay vì chỉ kêu gọi người dân thay đổi lựa chọn.
