Điều chỉnh quy hoạch: từ sân bay du lịch đến cửa ngõ APEC
Điều chỉnh quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc giai đoạn 2021-2030 tầm nhìn đến 2050 là kế hoạch mở rộng hạ tầng, bổ sung khu khách sạn 51 ha và loạt hạng mục kỹ thuật nhằm biến sân bay thành cửa ngõ du lịch – thương mại tầm khu vực, đủ năng lực phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 và khai thác 18 triệu khách mỗi năm.
Cục Hàng không Việt Nam đã trình Bộ Xây dựng hồ sơ điều chỉnh quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, sau khi hoàn thiện theo kết luận của Hội đồng thẩm định. Đây không phải chỉnh sửa kỹ thuật nhỏ mà là tái thiết kế vai trò của sân bay trong bản đồ hàng không du lịch. Quy hoạch cập nhật giữ sân bay ở cấp 4E, công suất khoảng 10 triệu hành khách/năm đến 2030 và khoảng 18 triệu hành khách/năm vào 2050, với nhu cầu đất khoảng 1.050,1 ha. Quy mô 18 triệu hành khách/năm của Phú Quốc tương đương mức mà sân bay Phuket đang được mở rộng để đạt được.
Điểm đáng tranh luận là khoản đầu tư: việc bổ sung khu khách sạn, thương mại dịch vụ khoảng 51 ha cùng các khu chức năng khác làm tổng chi phí thực hiện quy hoạch đến 2030 tăng lên 54.787 tỷ đồng, cao hơn 20.096 tỷ đồng so với phương án trước. Đây là mức tăng mà cơ quan quản lý chấp nhận để đổi lấy một sân bay du lịch có năng lực khai thác lớn trong nước và khu vực.
Khu khách sạn 51 ha: chi phí tăng nhưng là “cỗ máy doanh thu” tiềm năng
Trọng tâm gây chú ý nhất trong quy hoạch lần này là khu khách sạn, thương mại dịch vụ khoảng 51 ha ở phía Nam cảng, trước nhà ga hành khách T2 và nhà khách VIP/hàng không chung. Theo hồ sơ giải trình, đây là quỹ đất cho nhóm công trình khách sạn và thương mại dịch vụ, không phải toàn bộ 51 ha đều là phòng lưu trú. Nói cách khác, Nhà nước đang đặt một “trung tâm dịch vụ mặt đất” ngay trước cửa ga quốc tế, thay vì để khách bay xong là rời đảo.
Khu này dự kiến phục vụ nhu cầu lưu trú ngắn hạn, nghỉ ngơi, ăn uống, mua sắm, gửi hành lý và các dịch vụ khác cho hành khách, đồng thời phục vụ tổ bay, chuyên gia, nhân viên và các hoạt động hỗ trợ khai thác cảng. Quy hoạch yêu cầu kết nối khu khách sạn 51 ha với nhà ga T2 và nhà khách VIP/hàng không chung bằng cầu hoặc hầm bộ hành, đường đi bộ có mái che và phương tiện trung chuyển nội bộ. Luồng hành khách và phương tiện cho khu dịch vụ sẽ được tổ chức tách hợp lý với luồng khai thác nhà ga để không làm giảm năng lực vận hành.
Theo hồ sơ quy hoạch, “việc điều chỉnh, bổ sung hàng loạt nội dung quy hoạch, trong đó đáng kể là khu khách sạn, thương mại dịch vụ khoảng 51 ha, làm tăng ước tính chi phí đầu tư Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc đến năm 2030 lên 54.787 tỷ đồng”. Câu hỏi đặt ra là: khoản tăng thêm 20.096 tỷ đồng có xứng đáng? Với một sân bay du lịch định vị làm cửa ngõ của một đặc khu và mục tiêu hướng tới nhóm điểm đến tầm cỡ thế giới, một khu dịch vụ 51 ha gắn liền với terminal không chỉ là tiện ích, mà còn là cỗ máy doanh thu nếu được khai thác đúng cách.
Nâng cấp hệ thống bay: hạ tầng kỹ thuật cho APEC và tham vọng 2050
Nếu khu khách sạn 51 ha là bộ mặt thương mại, thì những hạng mục nâng cấp hạ tầng sân bay là “xương sống” kỹ thuật cho cả câu chuyện sân bay Phú Quốc APEC 2027. Quy hoạch điều chỉnh diễn ra trong bối cảnh hàng loạt công trình thiết yếu đang triển khai để phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027, bao gồm xây dựng đường cất hạ cánh số 2 dài 3.300 m, kéo dài đường cất hạ cánh hiện hữu lên 3.500 m, xây dựng nhà ga T2, nhà khách VIP/hàng không chung và mở rộng sân đỗ máy bay.
Cục Hàng không Việt Nam đề xuất trong giai đoạn 2021-2030 đầu tư đồng bộ hệ thống đường lăn song song và đường lăn nối phía Bắc đường cất hạ cánh số 2, kết nối với khu sửa chữa, bảo dưỡng tàu bay phía Bắc cảng. Quy hoạch sân đỗ được điều chỉnh mạnh: sân đỗ trước nhà ga T2 và sân đỗ hiện hữu mở rộng để đáp ứng khoảng 42 vị trí đỗ; đồng thời bổ sung sân đỗ giữa khu vực trước nhà ga T1 và sân đỗ nhà khách VIP/hàng không chung, đáp ứng khoảng 45 vị trí, nâng tổng lên khoảng 87 vị trí đỗ.
Các hạng mục khác cũng được cập nhật để phục vụ APEC 2027 và mục tiêu dài hạn: điều chỉnh hướng một số đoạn đường công vụ, bổ sung tuyến đường phục vụ tuần tra và bảo đảm an ninh an toàn trong thời gian diễn ra Hội nghị Cấp cao; điều chỉnh cục bộ vị trí trạm biến áp, trạm cấp nước cạnh nhà ga T2 để có thể triển khai đầu tư ngay; bổ sung hồ điều hòa phía Bắc, điều chỉnh vị trí các hồ điều hòa khác và hệ thống mương, cống thoát nước đồng bộ. Nhà chức trách cũng bổ sung hành lang kết nối trên cao giữa nhà ga T1 và T2 để liên thông trực tiếp, hỗ trợ hành khách chuyển tiếp và nâng hiệu quả khai thác tổng thể.
Định vị Phú Quốc trên bản đồ sân bay du lịch khu vực
Phần điều chỉnh quy hoạch không dừng ở khu khách sạn hay khu bay. Cục Hàng không Việt Nam còn đề xuất thêm cơ sở đào tạo hàng không khoảng 12,6 ha phía Bắc cảng; điều chỉnh diện tích khu dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng tàu bay lên khoảng 30,4 ha; điều chỉnh khu cung cấp xăng dầu khoảng 7,2 ha và bố trí cơ sở suất ăn hàng không khoảng 3 ha phía Đông nhà ga T2, phân kỳ đầu tư đến 2030 với tầm nhìn 2050. Đất phía Tây sân đỗ nhà khách VIP/hàng không chung được dự trữ để xây nhà ga hàng hóa khi có nhu cầu.
Tầm nhìn đến 2050, quy hoạch xác định mở rộng sân đỗ trên khu đất dự trữ khi có nhu cầu phát sinh. Việc giữ quỹ đất này cho thấy cách tiếp cận dài hạn: không dồn hết nguồn lực vào mục tiêu APEC 2027 rồi để hạ tầng “đứng yên”, mà coi APEC như bước đệm bắt buộc cho một sân bay cửa ngõ quốc tế của “Đặc khu Phú Quốc”.
Quan trọng hơn, Phú Quốc đang tự đặt mình cạnh các sân bay du lịch lớn trong khu vực. Khi quy hoạch công suất 18 triệu hành khách/năm vào 2050 được so sánh với Phuket, thông điệp rất rõ: hoặc Phú Quốc bước vào cuộc đua hạ tầng và dịch vụ, hoặc chấp nhận bị bỏ lại. Việc điều chỉnh, bổ sung các khu chức năng khiến chi phí quy hoạch đến 2030 tăng lên 54.787 tỷ đồng, nhưng đây là cái giá để mở rộng mạng đường bay quốc tế, nhắm tới các thị trường khách có khả năng chi trả cao và đưa Phú Quốc tiến gần hơn nhóm điểm đến du lịch tầm cỡ thế giới.
Tăng 20.096 tỷ đồng: chi quá tay hay khoảng đầu tư bắt buộc?
Theo hồ sơ trình Bộ Xây dựng, việc bổ sung, điều chỉnh các khu chức năng – trong đó có khu khách sạn 51 ha, cơ sở đào tạo, khu bảo dưỡng tàu bay, các hạng mục kỹ thuật – khiến ước tính chi phí thực hiện quy hoạch đến 2030 tăng lên 54.787 tỷ đồng, tức tăng 20.096 tỷ đồng so với phương án cũ. Đó là con số dễ làm dư luận đặt câu hỏi “chi quá tay hay không”.
Tuy vậy, đây không phải gói đầu tư “một lần cho một sự kiện”. Cục Hàng không Việt Nam nhấn mạnh các hạng mục điều chỉnh nhằm nâng năng lực khai thác, bảo đảm phục vụ APEC 2027 và đáp ứng nhu cầu phát triển dài hạn. Các tuyến đường công vụ mới, hệ thống cấp điện – cấp nước – thoát nước điều chỉnh, hành lang kết nối trên cao giữa T1 và T2, cùng quỹ đất dự trữ cho sân đỗ và nhà ga hàng hóa là những cấu phần nền tảng của một sân bay tăng trưởng nhiều thập kỷ.
Nhìn ở góc độ chiến lược, sân bay Phú Quốc APEC 2027 là phép thử cho cách Việt Nam sử dụng các sự kiện đa phương làm chất xúc tác cho hạ tầng. Nếu chỉ dừng ở tiêu chuẩn tối thiểu để đón đoàn đại biểu, Phú Quốc sẽ bỏ lỡ cơ hội bứt lên nhóm sân bay du lịch dẫn đầu. Ngược lại, với khu khách sạn 51 ha, hệ thống nâng cấp hạ tầng sân bay đồng bộ và quy hoạch cảng hàng không có tầm nhìn tới 2050, khoản tăng thêm 20.096 tỷ đồng là khoảng đầu tư bắt buộc để mua lấy khả năng cạnh tranh dài hạn.
