Trung tâm thương mại ngầm nối metro Bến Thành: Khái niệm và bước đi táo bạo
Trung tâm thương mại ngầm dưới Công viên 23 Tháng 9 là tổ hợp 4 tầng hầm tích hợp bãi đỗ xe, không gian thương mại – dịch vụ và khu nhà ga, được quy hoạch kết nối trực tiếp với ga metro Bến Thành nhằm tạo một nút giao thông – mua sắm hiện đại ngay dưới trung tâm thành phố, tối ưu quỹ đất và giảm áp lực hạ tầng trên mặt đất.
Điểm quan trọng nhất của dự án là cách TP.HCM quyết định đưa phần lớn chức năng giao thông, đỗ xe và mua sắm xuống lòng đất, giữ mặt đất cho cây xanh, quảng trường và sinh hoạt cộng đồng. UBND phường Bến Thành hiện đang lấy ý kiến người dân cho đồ án quy hoạch chi tiết tỉ lệ 1/500 khu vực Công viên 23 Tháng 9, kết hợp khu thương mại dịch vụ và bãi đỗ xe ngầm kết nối với ga Bến Thành. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng giao thông TPHCM mới, mà là lựa chọn mô hình phát triển đô thị thiên về giao thông công cộng ngay tại lõi trung tâm.
Không gian ngầm 9,31ha: Tổ hợp giao thông – thương mại vận hành như thế nào?
Phạm vi quy hoạch khu Công viên 23 Tháng 9 có diện tích khoảng 93.099 m² (9,31 ha), với Khu 1 là phần nổi bật nhất khi dự kiến xây mới hệ thống công trình ngầm diện tích tối đa hơn 82.099 m², cao tối đa 4 tầng hầm. Tổng diện tích sàn xây dựng đạt khoảng 317.867 m², trong đó bãi đỗ xe ngầm hơn 146.940 m², không gian nhà ga hơn 26.273 m² và khu thương mại – dịch vụ khoảng 144.653 m².
Nút metro Bến Thành được chia thành hai khu: Khu 1 là tổ hợp ngầm mới, Khu 2 là nhà ga ngầm Bến Thành hiện hữu, triển khai theo dự án riêng. Bên dưới lòng đất, toàn bộ các chức năng được tổ chức liên hoàn nhằm hình thành một tổ hợp giao thông – thương mại hiện đại. Nói cách khác, người dân có thể gửi xe, mua vé, chờ tàu, mua sắm và sử dụng dịch vụ trong cùng một chuỗi liên tục, không cần bước lên mặt đất. Đây là cách tổ chức không gian ngầm có trọng tâm, thay vì những hầm gửi xe đơn lẻ hoặc trung tâm thương mại rời rạc.
Trải nghiệm người dùng: Từ bãi xe đến cửa hàng ngay dưới lòng đất
Nếu nhìn từ góc độ người dùng, dự án này có thể thay đổi thói quen di chuyển lẫn mua sắm ở trung tâm. Không gian dịch vụ vận tải được thiết kế liền kề nhà ga với khu bán vé, quầy thông tin, khu vực chờ và dịch vụ hỗ trợ hành khách, giúp tiếp cận giao thông công cộng thuận tiện hơn. Trung tâm thương mại ngầm kết nối trực tiếp với nhà ga và hệ thống đường đi bộ dưới lòng đất, tạo chuỗi mua sắm, dịch vụ liên tục ngay dưới trung tâm thành phố.
Bãi đỗ xe ngầm quy hoạch hơn 146.940 m² nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất, giảm áp lực đỗ xe trên mặt đất và dành thêm diện tích cho cây xanh và không gian công cộng. Hệ thống giao thông nội bộ phân luồng riêng giữa người đi bộ và phương tiện, kết nối trực tiếp với nhà ga và khu thương mại. Về trải nghiệm, đây là bước nâng cấp rõ ràng: thay vì vòng vèo tìm chỗ gửi xe trên vỉa hè hay hẻm nhỏ, người dân có thể vào thẳng bãi xe ngầm rồi di chuyển lên ga metro Bến Thành hoặc đi bộ trong không gian thương mại điều hòa, an toàn và có định hướng.
Giải pháp giảm tắc nghẽn và giữ mảng xanh cho trung tâm
Trên mặt đất, khu vực Công viên 23 Tháng 9 vẫn giữ chức năng chủ đạo là công viên công cộng, với chiều cao công trình tối đa một tầng; đất cây xanh chiếm khoảng 87.437 m², phần còn lại khoảng 5.662 m² dành cho đất giao thông. Việc đưa bãi xe, ga metro Bến Thành và trung tâm thương mại ngầm xuống lòng đất là lựa chọn có tính chiến lược: giải tỏa mặt bằng cho cây xanh và quảng trường, đồng thời giảm xung đột giao thông trên đường Lê Lai, Phạm Ngũ Lão và khu vực lân cận.
Bãi đỗ xe ngầm được quy hoạch để giảm áp lực đỗ xe trên mặt đất và dành thêm diện tích cho cây xanh, không gian công cộng. Hệ thống giao thông nội bộ phân luồng riêng giữa người đi bộ và phương tiện, kết nối trực tiếp với nhà ga và khu thương mại. Đây là cách tiếp cận thẳng vào gốc rễ vấn đề tắc nghẽn khu trung tâm: không chỉ mở rộng đường hay cấm xe, mà tái cấu trúc lại hạ tầng giao thông TPHCM theo chiều sâu. Khi ô tô, xe máy có chỗ đỗ tập trung dưới lòng đất, khu vực đường và vỉa hè sẽ bớt tình trạng dừng, đậu tràn lan – điều mà người dân trung tâm mong chờ từ lâu.
Kết nối ga trung tâm với tương lai: Cơ hội và điều cần cảnh giác
Công viên 23 Tháng 9 hiện là nơi đặt ga ngầm Bến Thành của metro số 1, quy mô 4 tầng ngầm và là ga trung tâm kết nối các tuyến metro số 1, số 2, số 4 và tuyến Bến Thành – Cần Giờ trong tương lai. Trong bối cảnh đó, trung tâm thương mại ngầm mới sẽ làm vai trò hơn cả một khu mua sắm: nó là phần mở rộng tự nhiên của mạng lưới metro Bến Thành, giúp người dân có lý do dùng phương tiện công cộng vì toàn bộ hành trình từ ga đến dịch vụ đều được bảo vệ khỏi mưa nắng, có tiện ích và có trật tự.
Tuy vậy, thành công hay không sẽ phụ thuộc vào cách vận hành và liên kết với khu B – trung tâm thương mại ngầm đầu tiên hoạt động từ năm 2017 – cùng với bến xe buýt hiện hữu ở khu C. Nếu không kiểm soát chất lượng không gian, phân bổ ngành hàng hợp lý và đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy, công trình ngầm dễ trở thành mê cung khó sử dụng. Ngược lại, nếu kiên định với mục tiêu ưu tiên giao thông công cộng, giữ mảng xanh trên mặt đất và xem người đi bộ là trung tâm, tổ hợp metro – trung tâm thương mại ngầm ngay dưới Công viên 23 Tháng 9 có thể trở thành hình mẫu mới cho phát triển đô thị tương lai của TP.HCM.
