Giáo dục phòng ngừa cần đi từ nhận biết đến hành động
Giáo dục phòng, chống ma túy trong trường học là quá trình giúp học sinh nhận diện nguy cơ, hiểu quy định pháp luật và rèn kỹ năng tự bảo vệ trước những lời dụ dỗ hay tình huống đáng ngờ. Cách làm hiệu quả không thể chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin: học sinh cần được thực hành phản ứng và biết tìm người hỗ trợ. Hai hoạt động gần đây cho thấy hướng tiếp cận ấy đang kết hợp truyền thông sinh động với tìm hiểu pháp luật. Tại TP.HCM, School Tour – Uni Tour 2026 mang thông điệp “Cùng tuổi trẻ TP.HCM nói không với ma túy” đến Trường THPT Mạc Đĩnh Chi; tại Bắc Ninh, học sinh bước vào vòng chung kết toàn quốc của hội thi pháp luật. Hai hình thức khác nhau, nhưng cùng đặt học sinh vào vai trò chủ động. Đó là điểm tựa cần thiết cho giáo dục học đường, thay vì trông chờ vào những lời cảnh báo chung chung.

School Tour: biến thông điệp thành trải nghiệm
School Tour 2026 do Công an TP.HCM phối hợp với Thành đoàn và Hội Sinh viên Việt Nam TP.HCM triển khai, hướng tới cách phổ biến kiến thức trực quan và tăng tương tác với người trẻ. Tại chương trình, học sinh tham quan khu trưng bày, quét mã QR để tiếp cận nội dung, tham gia trò chơi kiến thức, giao lưu với cảnh sát giao thông và dự tọa đàm dành cho Gen Z. Những hoạt động này giúp thông tin về phòng chống ma túy gần với trải nghiệm của học sinh hơn, đồng thời gắn thông điệp phòng ngừa với an toàn giao thông. Đây là ưu điểm đáng kể: một thông điệp như học sinh nói không sẽ có sức nặng hơn khi các em hiểu nguy cơ và được tập suy nghĩ, trao đổi. Tuy vậy, hoạt động truyền thông cần được nối tiếp bằng giáo dục thường xuyên ở trường và sự đồng hành của gia đình; một buổi trải nghiệm khó có thể thay thế quá trình hình thành kỹ năng lâu dài.
Lý do phải làm mới cách truyền thông không nằm ở hình thức đơn thuần. Nhà chức trách cảnh báo ma túy thế hệ mới và chất kích thích có thể được ngụy trang trong sản phẩm như “Pod Chill”, tạo nguy cơ xâm nhập trường học. Khi sản phẩm và cách tiếp cận học sinh ngày càng khó nhận diện, việc chỉ dặn dò tránh xa ma túy là chưa đủ. Nhà trường cần giúp các em nhận biết dấu hiệu đáng ngờ, từ chối lời rủ rê và chủ động tìm sự trợ giúp. Chương trình cũng đặt mục tiêu xây dựng ý thức tự bảo vệ, đồng thời nhấn mạnh phối hợp giữa cơ quan chức năng, nhà trường, gia đình và tổ chức thanh niên. Theo kế hoạch được nêu, mô hình sẽ tiếp tục mở rộng tới trường phổ thông, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đại học và cao đẳng tại thành phố.
Hội thi pháp luật buộc kiến thức vào tình huống cụ thể
Sáng 14/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Công an khai mạc Chung kết toàn quốc Hội thi “Tìm hiểu pháp luật về phòng, chống ma túy” dành cho học sinh THCS và THPT năm 2026 tại Trường THPT Chuyên Bắc Ninh. Có 30 thí sinh được tuyển chọn từ các địa phương trên cả nước, gồm 15 học sinh THCS và 15 học sinh THPT. Đây là lần đầu tiên hai bộ tổ chức hội thi ở quy mô toàn quốc cho học sinh phổ thông. Khác với hình thức truyền thông trải nghiệm, sân chơi này đòi hỏi thí sinh trình bày, lập luận và vận dụng hiểu biết. Mỗi em giới thiệu bản thân, nhà trường và thông điệp phòng ngừa trong tối đa 5 phút, sau đó hùng biện theo chủ đề và trả lời câu hỏi của ban giám khảo trong tối đa 15 phút. Cách thi ấy có giá trị vì buộc kiến thức pháp luật về ma túy đi qua suy nghĩ và lời nói của chính học sinh.
Nội dung được phân theo độ tuổi: học sinh THCS tập trung nhận diện nguy cơ ở trường, ngoài xã hội và trên mạng; hiểu tác hại, quy định cơ bản, trách nhiệm của mình; đồng thời thực hành từ chối, rời khỏi tình huống nguy hiểm và tìm trợ giúp. Với học sinh THPT, yêu cầu đi xa hơn, gồm phân tích trách nhiệm pháp lý của các hành vi liên quan đến ma túy, nhận diện thủ đoạn lôi kéo và đánh giá hệ lụy đối với sức khỏe, học tập, tương lai nghề nghiệp. Sự phân tầng này hợp lý: các em không chỉ cần thuộc điều cấm mà còn phải biết xử lý khi gặp nguy cơ. Ban tổ chức cũng lưu ý tội phạm ma túy diễn biến phức tạp, thủ đoạn tinh vi, trong khi ma túy mới và việc dụ dỗ qua không gian mạng làm công tác phòng ngừa khó khăn hơn.

Hai hình thức, một mục tiêu: biến hiểu biết thành năng lực tự bảo vệ
School Tour thu hút học sinh bằng không gian trưng bày, mã QR, trò chơi và đối thoại; hội thi tạo cơ hội để các em thảo luận, xử lý tình huống và trình bày sáng kiến. Một bên mở cánh cửa tiếp cận, bên kia kiểm tra khả năng hiểu và vận dụng. Kết hợp cả hai là lựa chọn thuyết phục hơn so với tuyên truyền một chiều, bởi phòng chống ma túy cần cả kiến thức lẫn bản lĩnh ứng xử. Hội thi cũng nhấn mạnh vai trò phối hợp: nhà trường trực tiếp định hướng nhận thức, hành vi và lối sống; lực lượng công an hỗ trợ phổ biến pháp luật, phòng ngừa và phát hiện nguy cơ. Tuy nhiên, cuộc thi hay chương trình ngoại khóa chỉ phát huy tác dụng nếu được nối với sinh hoạt lớp, trao đổi với gia đình và các kênh hỗ trợ đáng tin cậy. Mục tiêu cuối cùng không phải tạo ra những bài phát biểu hay, mà là giúp học sinh nhận ra nguy cơ, biết từ chối và bảo vệ bạn bè.
Từ hoạt động tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi đến chung kết ở Trường THPT Chuyên Bắc Ninh, thông điệp chung khá rõ: giáo dục phòng ngừa phải vừa dễ tiếp cận, vừa đủ chiều sâu pháp lý. Truyền thông tạo sự chú ý; thực hành và tìm hiểu quy định giúp học sinh chuyển sự chú ý thành lựa chọn an toàn. Khi ma túy mới và những lời dụ dỗ trên mạng ngày càng khó nhận diện, nhà trường không thể chỉ dựa vào khẩu hiệu. Cần duy trì những phương thức để học sinh được hỏi, được thử xử lý tình huống và biết tìm sự trợ giúp. Đó mới là cách đưa lời kêu gọi “nói không” ra khỏi sân khấu, để trở thành năng lực sử dụng được trong đời sống hằng ngày.







