Cao tốc TP. Hồ Chí Minh Mộc Bài: tuyến trục chiến lược và điểm quyết định là mặt bằng
Cao tốc TP. Hồ Chí Minh Mộc Bài là dự án đường cao tốc dài khoảng 51km, kết nối TP. Hồ Chí Minh với Tây Ninh, đồng thời liên thông các tuyến vành đai, cửa khẩu biên giới và cảng biển, được xem là một trong những dự án hạ tầng giao thông Việt Nam quan trọng nhất ở phía Nam hiện nay. Dù là công trình kỹ thuật phức tạp, yếu tố định đoạt tiến độ lại nằm ở công tác bàn giao mặt bằng dự án. Khi mặt bằng thông suốt, máy móc, nhân lực có thể thi công liên tục; ngược lại, chỉ vài điểm nghẽn cũng đủ kéo chậm cả tuyến. Vì vậy, việc tiến tới mốc 97% hộ dân bàn giao là tín hiệu rõ ràng cho thấy dự án đã vượt qua vòng “gửi xe” khó khăn nhất, sẵn sàng bước vào giai đoạn tăng tốc thi công.
97% mặt bằng ở TP. Hồ Chí Minh, 99,5% ở Tây Ninh: bước ngoặt cho toàn tuyến
Đoạn cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài qua địa phận TP. Hồ Chí Minh dài khoảng 24,7km với hơn 2.100 trường hợp bị ảnh hưởng; đến nay khoảng 97% đã bàn giao mặt bằng. Đây là con số biết nói: nó phản ánh nỗ lực vận động, thuyết phục và xử lý chính sách bồi thường, tái định cư của chính quyền cơ sở. Ở chiều ngược lại, nó cũng cho thấy đa số người dân chấp nhận hy sinh đất đai, sinh kế ngắn hạn để đổi lấy cơ hội phát triển dài hạn. Tại Tây Ninh, tỷ lệ giải phóng mặt bằng đạt khoảng 99,5%, chỉ còn 11/2.274 trường hợp chưa bàn giao. "Số trường hợp chưa bàn giao chỉ còn khoảng 14%, trong đó vướng mắc lớn là vấn đề tái định cư". Đây không chỉ là dữ liệu khô khan mà là thước đo cho khả năng phối hợp giữa dự án đường cao tốc và chính sách an sinh.
Những điểm nghẽn còn lại: nhỏ về số lượng nhưng lớn về ảnh hưởng
Việc chỉ còn 34 trường hợp chưa đồng thuận bàn giao mặt bằng trên phần tuyến TP. Hồ Chí Minh nghe có vẻ nhẹ nhàng về con số, nhưng tác động thực tế không hề nhỏ. Một số vị trí nằm đúng các nút giao, điểm tập kết vật liệu hoặc đường vận chuyển thiết bị nên chỉ cần chậm trễ vài hộ là cả nhà thầu bị "gãy mạch" thi công. Đây là mặt trái quen thuộc của hạ tầng giao thông Việt Nam: dự án cả chục kilomet bị kìm hãm bởi vài trăm mét chưa xử lý xong. Các địa phương đã thành lập tổ công tác, đi từng ngõ, gặp từng nhà để tháo gỡ vướng mắc, trong đó tái định cư là câu hỏi lớn nhất. Nếu bố trí nơi ở mới không thuyết phục, người dân khó an tâm bàn giao. Dự án sẽ chỉ thật sự vượt qua khúc cua nguy hiểm khi những trường hợp cuối cùng được giải quyết thấu tình đạt lý.
Thi công rầm rộ, trụ cầu dần lộ hình: cao tốc không còn nằm trên giấy
Hơn ba tháng sau lễ khởi công, cao tốc TP. Hồ Chí Minh Mộc Bài không còn là bản vẽ mà đã hiện diện bằng các mũi thi công dày đặc trên thực địa. Nhiều máy móc, công nhân làm việc cả cuối tuần tại các nút giao với tỉnh lộ 8, tỉnh lộ 15 ở khu vực Củ Chi; phần cầu vượt đang được dựng lên, hàng loạt trụ cầu bê tông đã thành hình. Ở một số đoạn, cảnh tượng ngổn ngang đất đá, dầm thép, cọc khoan nhồi cho thấy dự án đường cao tốc này đã bước vào pha tăng tốc xây dựng. Tuy nhiên, tiến độ từng đoạn vẫn phụ thuộc trực tiếp vào sự liền mạch mặt bằng. Nơi nào giải phóng xong, nhà thầu có thể thi công liên tục, nối các trụ cầu, mặt đường; nơi nào còn vướng, máy móc phải "đi đường vòng" hoặc tạm dừng. Đó là lý do cuộc đua giữa thi công và giải phóng mặt bằng vẫn diễn ra song song.
Từ quốc lộ 22 quá tải đến trục kết nối kinh tế mới
Khi hoàn thành và đưa vào khai thác vào cuối năm 2027, cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài được kỳ vọng chia sẻ đáng kể áp lực giao thông đang dồn lên quốc lộ 22. Tuyến quốc lộ hiện nay vừa là đường sinh hoạt của người dân, vừa phải gánh luồng hàng hóa giữa TP. Hồ Chí Minh, Đông Nam Bộ và khu vực cửa khẩu Campuchia, nên tắc nghẽn là hệ quả tất yếu. Dự án cao tốc mở ra một trục vận tải nhanh hơn, ổn định hơn, gắn kết hai khu vực kinh tế quan trọng là TP. Hồ Chí Minh và Tây Ninh, đồng thời liên thông với vành đai 3, vành đai 4, cửa khẩu và cảng biển. Với người dân như bà Nguyễn Thị Ngà, mong muốn rất cụ thể: tuyến cao tốc hoàn thành để "ổn định cuộc sống và hoạt động mua bán". Với nền kinh tế, lợi ích nằm ở chi phí logistics giảm, khả năng thu hút đầu tư tăng. Kết luận hợp lý là: hoàn tất giải phóng mặt bằng không chỉ để thi công cho kịp tiến độ, mà là để sớm kích hoạt một trục phát triển mới cho cả vùng.
