Không thể chờ khách tìm đến làng nghề
Gốm truyền thống Hà Nội là sản phẩm được tạo nên từ đất, kỹ thuật nung và tri thức nghề truyền qua nhiều thế hệ, đồng thời mang theo bản sắc địa phương. Nhưng di sản ấy khó bền nếu chỉ trông vào khách du lịch ghé làng. Thói quen mua sắm thay đổi khiến cơ sở sản xuất không thể chỉ dựa vào việc khách đến tận nơi; giảm lượt khách trực tiếp buộc làng nghề tìm đường vào nền kinh tế số. Hà Nội có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng được công nhận là làng nghề truyền thống. Quy mô ấy vừa là lợi thế, vừa khiến cạnh tranh và đổi mới trở thành yêu cầu cấp thiết. Tại diễn đàn về nữ nghệ nhân và phát triển công nghiệp văn hóa tổ chức ở xã Chương Mỹ ngày 17/10, nghệ nhân Vũ Như Quỳnh nhấn mạnh người làm nghề cần chủ động đổi mới, thích ứng thị trường mà vẫn giữ kỹ thuật cốt lõi và giá trị văn hóa.
Bán hàng trực tuyến mở rộng cánh cửa thị trường
Thương mại điện tử không thay thế trải nghiệm xem lò nung hay chạm vào sản phẩm; nó giúp khách biết đến làng nghề trước khi quyết định mua hoặc ghé thăm. Ở Bát Tràng, gốm sứ bán online đã chiếm khoảng 26% tổng doanh thu làng nghề, cho thấy kênh số không còn là phần phụ. Các cơ sở lụa Vạn Phúc cũng bán trên sàn và cùng quảng bá thương hiệu chung, một hướng đi đáng tham khảo cho mô hình làng nghề thương mại điện tử. Với làng nghề Hà Nội, TikTok, Zalo, Facebook và Instagram có thể đưa sản phẩm đến khách hàng ngoài phạm vi du lịch địa phương, kể cả người mua quốc tế. Kế hoạch OCOP năm 2026 của thành phố đặt trọng tâm vào kết nối sàn trong nước, quốc tế, bán hàng trực tuyến và livestream, đồng thời kể câu chuyện văn hóa phía sau sản phẩm.
Số hóa câu chuyện, không số hóa thay đôi tay
Một gian hàng đẹp không thể bù cho sản phẩm thiếu chất lượng hay câu chuyện vay mượn. Với đồ thủ công, giá trị nằm cả trong lịch sử, kỹ thuật chế tác và bàn tay người thợ, chứ không chỉ ở công năng hay giá bán. Vì vậy, di sản thủ công số hóa nên có nghĩa là ghi lại nguồn gốc, công đoạn và người làm nghề một cách trung thực, rồi dùng hình ảnh, video và nội dung tương tác để giúp khách hiểu điều mình đang mua. Người thợ Bát Tràng đồng thời chịu sức ép từ hàng nhập khẩu, tình trạng khan hiếm đất sét và thu nhập ngày công còn thấp. Nếu đơn hàng trực tuyến tăng mà lợi ích không trở lại với nghệ nhân, chuyển đổi số sẽ chỉ làm rộng kênh bán, không bảo vệ được sinh kế. Chất lượng sản phẩm, năng lực sản xuất và tiêu chuẩn môi trường cũng phải theo kịp yêu cầu thị trường.
Kết hợp bán hàng số với trải nghiệm và truyền nghề
Lối ra không phải chọn giữa bảo tồn và hiện đại hóa, mà là để hai việc hỗ trợ nhau. Tour làng nghề và trải nghiệm làm gốm giúp khách hiểu công sức phía sau sản phẩm, đồng thời tạo thêm cơ hội quảng bá giá trị văn hóa. Kinh nghiệm thương mại xuyên biên giới cũng cho thấy kênh số có thể mở rộng tệp khách: theo Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản, mua sắm xuyên biên giới của người tiêu dùng Trung Quốc đối với hàng Nhật tăng 8,5% trong năm 2024. Tại Hà Nội, năm 2026 thành phố tổ chức 7 lớp đào tạo nghề, truyền nghề và nhân cấy nghề cho 245 lao động nông thôn, đồng thời hỗ trợ 10 lượt cơ sở công nghiệp nông thôn đầu tư máy móc. Đây là hướng đúng nếu đào tạo kỹ năng số đi cùng truyền nghề và đãi ngộ thỏa đáng. Bán hàng trực tuyến có thể đưa gốm đi xa; chỉ người thợ và kỹ thuật thật mới giữ được bản sắc.
