Một cuộc tổng tấn công hạ tầng: TP.HCM đặt cược vào Metro và các dự án trọng điểm
Kế hoạch khởi công 5 tuyến Metro Hồ Chí Minh 2026 cùng 9 dự án hạ tầng TP.HCM trong quý cuối năm là chương trình tăng tốc đầu tư công quy mô lớn, nhằm đồng thời giải quyết ùn tắc, cải thiện giao thông công cộng và tạo dư địa tăng trưởng dài hạn cho đô thị hơn 10 triệu dân. Trong quý 4, thành phố dự kiến khởi công khoảng 9 công trình, dự án hạ tầng trọng điểm, cấp bách và 5 dự án tuyến đường sắt đô thị. Đây không chỉ là danh sách khởi công dự án lớn, mà là phép thử về năng lực tổ chức, kỷ luật tiến độ và khả năng phối hợp giữa các sở, ngành.
Điểm đáng chú ý là thành phố không dừng ở mục tiêu khởi công, mà còn đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 10 công trình, dự án trọng điểm để đưa vào khai thác, phục vụ nhu cầu đi lại và giao thương. Nói cách khác, cuối năm không chỉ là thời điểm cắt băng khởi công, mà là mốc kiểm tra niềm tin của người dân vào các cam kết hạ tầng đã kéo dài nhiều năm.
5 tuyến Metro: Xương sống giao thông công cộng tương lai hay bài toán quá sức?
TP.HCM đang tăng tốc chuẩn bị khởi công 5 dự án tuyến đường sắt đô thị (Metro), trong đó 2 dự án theo hình thức PPP và 3 dự án đầu tư công. Về phía đầu tư công, Metro số 1 địa bàn Bình Dương có chiều dài 32,8 km, nối từ thành phố mới Bình Dương đến ga Suối Tiên, với tổng vốn đầu tư khoảng 55.000 tỷ đồng. Metro số 2 địa bàn Bình Dương dài 35 km, nối Thủ Dầu Một với trung tâm TP.HCM, vốn khoảng 113.000 tỷ đồng. Giai đoạn 1 tuyến Metro số 6, đoạn Tân Sơn Nhất–Phú Hữu, dài 23 km, vốn hơn 86.500 tỷ đồng.
Ở nhóm PPP, tuyến Metro Thủ Thiêm–Long Thành dài gần 47 km, trong đó 11,5 km thuộc TP.HCM và gần 36 km thuộc Đồng Nai, giai đoạn 1 có tổng mức đầu tư hơn 134.000 tỷ đồng và dự kiến hoàn thành vào năm 2030. Metro số 2 Tham Lương–An Hạ–Khu đô thị Tây Bắc dài 30 km, với tổng vốn đề xuất 85.000 tỷ đồng. Đây là những con số khổng lồ, cho thấy thành phố đang đặt cược tương lai giao thông công cộng vào mạng lưới Metro. Câu hỏi là: liệu hệ thống này có được triển khai đúng tiến độ, đồng bộ với các tuyến đường và vành đai, hay lại tiếp tục kéo dài, đội vốn và làm giảm niềm tin của người dân?
9 dự án hạ tầng trọng điểm: Mở đường cho Metro hay tiếp tục chắp vá?
Song song với Metro Hồ Chí Minh 2026, thành phố dự kiến khởi công 9 dự án hạ tầng trọng điểm, cấp bách, tập trung vào các trục giao thông chiến lược. Danh mục này gồm nâng cấp, mở rộng trục Bắc–Nam (đoạn từ đường Nguyễn Văn Linh đến cao tốc Bến Lức–Long Thành), Quốc lộ 22; xây dựng đường liên cảng Cát Lái–Phú Hữu đến đường Vành đai 3; đầu tư hoàn chỉnh nút giao Gò Công và nhánh nối từ Xa lộ Hà Nội đến nút giao Gò Công trên Vành đai 3 TP.HCM.
Cùng lúc, thành phố khởi công cầu Thủ Thiêm 4, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2, và các dự án nạo vét, cải tạo môi trường, thoát nước, chỉnh trang đô thị tại rạch Văn Thánh, rạch Ông Bé, rạch Bà Lớn. Nếu làm tốt, đây sẽ là mạng lưới hỗ trợ quan trọng cho giao thông công cộng, giảm áp lực lên các trục hiện hữu và tạo không gian phát triển đô thị mới. Nhưng nếu thi công dở dang, kéo dài, người dân sẽ phải chịu thêm nhiều năm kẹt xe, ô nhiễm và công trường chằng chịt. Vấn đề không chỉ là khởi công dự án lớn, mà là tổ chức thi công thông minh, hạn chế tối đa xáo trộn đời sống đô thị.
Giải ngân 100% và 10 công trình hoàn thành: Lợi ích nào cho người dân?
Thành phố xác định quý cuối năm phải toàn lực đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, phấn đấu đạt 100% giải ngân vốn đầu tư công năm 2026. Điều này đi kèm yêu cầu tháo gỡ vướng mắc từ chuẩn bị đầu tư, thiết kế, đấu thầu, bồi thường, tái định cư, giải phóng mặt bằng, đến vật liệu xây dựng và nghiệm thu. Thành phố ưu tiên các dự án giao thông trọng điểm, hạ tầng đô thị, chống ngập, chỉnh trang đô thị, cùng các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa, công viên.
Dịp cuối năm, khoảng 10 công trình, dự án trọng điểm dự kiến hoàn thành, trải rộng từ khu vực trung tâm, nội thành hiện hữu đến Bình Dương và Bà Rịa–Vũng Tàu. Trong đó có Vành đai 3 TP.HCM, nút giao An Phú, dự án mở rộng đường nối cao tốc TP.HCM–Long Thành–Dầu Giây (đoạn An Phú–Vành đai 2), nâng cấp Quốc lộ 50 và cầu đi bộ qua sông Sài Gòn. Đây là những dự án có tác động trực tiếp đến thời gian di chuyển, chi phí logistics và chất lượng sống. Nếu kịp đưa vào khai thác, người dân sẽ cảm nhận rõ lợi ích, thay vì chỉ nghe những con số giải ngân trên báo cáo.
Thách thức và thông điệp cuối cùng: Hạ tầng không chỉ là bê tông, mà là kỷ luật và niềm tin
Để đảm bảo tiến độ, Sở Tài chính kiến nghị khai thác quỹ đất gắn với dự án hạ tầng, đẩy nhanh cung cấp vật liệu, đồng thời yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp các địa phương hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng. Sở Xây dựng được giao nhiệm vụ đẩy nhanh thi công, giải ngân 100% kế hoạch vốn, theo dõi sát thị trường vật liệu và công bố chỉ số giá xây dựng. Đây là những điều kiện cần, nhưng chưa đủ.
Điểm mấu chốt là kỷ luật thực thi và minh bạch. Metro Hồ Chí Minh 2026 và các dự án hạ tầng TP.HCM chỉ có ý nghĩa khi tiến độ bám sát cam kết, chi phí được kiểm soát và người dân được thông tin rõ ràng. Giao thông công cộng không thể phát triển nếu mỗi dự án lại lặp lại vòng luẩn quẩn chậm trễ–điều chỉnh–đội vốn. Cuối cùng, thành phố đang đứng trước cơ hội hiếm có: hoặc biến giai đoạn này thành bước ngoặt hạ tầng, hoặc để nó trở thành thêm một danh sách kế hoạch đẹp trên giấy. Sự lựa chọn nằm ở cách hành động trong từng quý, từng gói thầu, từng mét đường và từng đoạn Metro.
