Từ hạ tầng phục vụ phát triển sang hạ tầng dẫn dắt quốc gia
Chiến lược hạ tầng Việt Nam 2045 là định hướng xây dựng một hệ thống kết cấu đồng bộ, hạ tầng thông minh, phát triển kết cấu xanh, an toàn và có khả năng chống chịu cao, bảo đảm quy hoạch hạ tầng đồng bộ, kết nối thông suốt lãnh thổ với thị trường thế giới và mọi người dân với các dịch vụ thiết yếu. Tín hiệu mạnh nhất từ cuộc làm việc sáng 6/8 do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì là: hạ tầng không còn là “phần cứng” đứng phía sau tăng trưởng, mà trở thành trụ cột quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây không phải một báo cáo tổng kết bình thường, mà là bước rà soát lại toàn bộ tư duy xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ theo Nghị quyết 13 và Kết luận 72 để chuẩn bị cho bước nhảy vọt hướng tới nước phát triển vào năm 2045.
Tầm nhìn 2045: hạ tầng thông minh, xanh và có sức chống chịu cao
Thông điệp chính trị đã được nói rất rõ: đến năm 2045, Việt Nam phải có hệ thống hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn và có khả năng chống chịu cao, kết nối thông suốt lãnh thổ với thị trường thế giới và mọi người dân. Đây là chuẩn mực mới, vượt xa tư duy “lấp chỗ trống” hạ tầng từng tồn tại trước đây. Việc nhấn mạnh khả năng chống chịu và phát triển kết cấu xanh cho thấy lãnh đạo đặt bài toán khí hậu, thiên tai, đứt gãy chuỗi cung ứng ngay trong thiết kế hạ tầng, chứ không xem đó là yếu tố bên ngoài. Câu nói mang tính trích dẫn: “Đến năm 2045, Việt Nam phải có hệ thống hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao…” là sự nâng trần kỳ vọng, đồng thời đặt áp lực cải cách lên toàn bộ hệ thống quy hoạch, đầu tư và quản trị hạ tầng hiện nay.
Năm phương diện đổi mới tư duy: bước ngoặt khỏi cách làm cũ
Nếu chỉ tăng đầu tư mà giữ nguyên tư duy, hạ tầng Việt Nam khó thoát khỏi tình trạng chậm tiến độ 3 đến 5 năm với chi phí đội lên gấp rưỡi hoặc gấp đôi như đã được chỉ ra. Vì vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đổi mới tư duy phát triển kết cấu hạ tầng trên 5 phương diện: bảo đảm tính đồng bộ, liên thông trong quy hoạch và đầu tư; lấy chất lượng phục vụ và hiệu quả kinh tế làm mục tiêu; phát triển hài hòa hạ tầng vật chất, hạ tầng số, hạ tầng tự nhiên; coi hạ tầng là một ngành kinh tế chiến lược tạo thị trường lớn cho năng lực sản xuất trong nước; và phát huy vai trò định hướng, dẫn dắt của Nhà nước trong huy động nguồn lực, tập trung đầu tư công vào các lĩnh vực nền tảng, liên vùng, có sức lan tỏa. Năm trục tư duy này nếu được thực thi nhất quán sẽ tạo ra một “thế hệ hạ tầng mới” vừa thông minh, vừa xanh, vừa mang lại lợi ích kinh tế rõ ràng cho người dân và doanh nghiệp.
Quy hoạch hạ tầng đồng bộ để mở không gian phát triển
Điểm yếu dai dẳng của hạ tầng Việt Nam là đầu tư rời rạc, thiếu kết nối, điều phối liên ngành, liên vùng chưa tốt và cơ chế, chính sách thiếu đồng bộ. Đổi mới công tác quy hoạch và tổ chức phát triển hạ tầng vì thế được đặt thành nhiệm vụ tiên phong: hạ tầng phải được quy hoạch thống nhất với chiến lược phát triển đất nước, gắn với tổ chức không gian kinh tế, bảo đảm tầm nhìn dài hạn, liên ngành, liên vùng, theo các hành lang kinh tế và không gian phát triển vùng để khắc phục tình trạng đầu tư riêng lẻ. Bài học những năm qua cho thấy, nơi nào giao thông, năng lượng, đô thị, logistics được kết nối tốt, nơi đó hình thành cực tăng trưởng mới và nâng cao rõ rệt đời sống người dân. Quy hoạch hạ tầng đồng bộ vì vậy không chỉ là câu chuyện bản vẽ, mà là thiết kế lại “bản đồ cơ hội” cho doanh nghiệp và người dân trên toàn lãnh thổ.
Hạ tầng đảm nhận sứ mệnh lớn hơn trong chặng đường phát triển mới
Lãnh đạo cấp cao đã nói thẳng: trong chặng đường phát triển mới, hạ tầng phải dám đảm nhận một sứ mệnh lớn hơn, tạo dựng năng lực sản xuất hiện đại, nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ, tăng sức chống chịu và mở ra không gian phát triển mới cho đất nước. Điều này đặt hạ tầng vào vai trò “động cơ trung tâm” của chiến lược trở thành nước phát triển có thu nhập cao, chứ không chỉ là điều kiện phụ trợ cho tăng trưởng. Việc ưu tiên phát triển hài hòa hạ tầng vật chất, hạ tầng số và hạ tầng tự nhiên, cùng yêu cầu khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý, vận hành tài sản hạ tầng quốc gia, cho thấy Việt Nam lựa chọn con đường hạ tầng thông minh gắn với chuyển đổi xanh. Cái khó không nằm ở tầm nhìn, mà ở kỷ luật thực thi: sử dụng hiệu quả từng đồng vốn, bảo đảm chất lượng từng công trình để hôm nay tạo được nền tảng vững chắc cho các thế hệ mai sau.
